{"page_title":"IslamLand","authors":[{"id":2,"name":"Dr. Abd Ar-Rahman bin Abd Al-Karim Ash-Sheha","slug":"ash_sheha","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Author","about":null,"promote":1,"status":1,"created_at":"2013-12-02T09:00:00.000000Z","updated_at":"2022-11-10T08:42:34.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"Dr. Abd Ar-Rahman bin Abd Al-Karim Ash-Sheha"},{"id":3,"name":"Ahmed Al-Amir","slug":"ahmed_al_amir","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Author","about":null,"promote":1,"status":1,"created_at":"2013-12-02T09:00:00.000000Z","updated_at":"2018-01-04T22:45:01.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"Ahmed Al-Amir"},{"id":37,"name":"Zakir Naik","slug":"zakir_naik","image":"\/uploads\/avatars\/2017\/12\/non-profile-vlXp.jpg","role":"Author","about":"

DR ZAKIR NAIK - PRESIDENT, IRF<\/span><\/strong>
\r\n
\r\nA medical doctor by professional training, Dr Zakir Naik is renowned as a dynamic international orator on Islam and Comparative Religion. He is the president of Islamic Research Foundation, Mumbai. He is 49 years old. Dr Zakir clarifies Islamic viewpoints and clears misconceptions about Islam, using the Qur’an, authentic Hadith and other religious Scriptures as a basis, in conjunction with reason, logic and scientific facts. He is popular for his critical analysis and convincing answers to challenging questions posed by audiences after his public talks.
\r\n
\r\nIn the last 18 years (by the year 2014) Dr Zakir Naik has delivered over 2000 public talks in the USA, Canada, UK, Italy, Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain, Oman, Egypt, Australia, New Zealand, South Africa, Botswana, Nigeria, Ghana, Gambia, Sri Lanka, Brunei, Malaysia, Singapore, Hong Kong, China, Thailand, Guyana (South America), Trinidad, Mauritius and many other countries, in addition to numerous public talks in India. In April 2012, his public talk in Kishanganj, Bihar, in India was Alhamdulillah attended by over one million people being one of the largest gathering in the world for any religious lecture by a single Orator.
\r\n
\r\nAmongst the billion plus population of India Dr Zakir Naik was ranked No. 82 in the ‘100 Most Influential People in India’ list published by Indian Express in the year 2009 and ranked No. 89 in 2010. He was ranked No. 3 in the ‘Top 10 Spiritual Gurus of India in 2009’ and topped this list in 2010. He is ranked in the top 70 list of the ‘500 Most Influential Muslims in the World’ published by George Washington University in the year 2011, 2012, 2013 and 2014.
\r\n
\r\nHe has successfully participated in several symposia and dialogues with prominent personalities of other faiths. His public dialogue with Dr William Campbell (of USA) on the topic “The Qur’an and the Bible in the light of Science” held in Chicago, USA, in April, 2000 was a resounding success. His inter-faith Dialogue with prominent Hindu Guru Sri Sri Ravi Shankar on the topic "The Concept of God in Hinduism and Islam in the light of Sacred Scriptures" held at Palace Grounds, Bangalore, on 21st Jan. 2006, was highly appreciated by people of both the faiths.
\r\n
\r\nShaikh Ahmed Deedat, the world famous orator on Islam and Comparative Religion, who had called Dr. Zakir “Deedat Plus” in 1994, presented a plaque in May 2000 with the engraving “Awarded to Dr. Zakir Abdul-Karim Naik for his achievement in the field of Da’wah and the study of Comparative Religion”. “Son what you have done in 4 years had taken me 40 years to accomplish, Alhamdulillah”.
\r\n
\r\nShaikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum, Vice President & Prime Minister of UAE and Ruler of Dubai, presented the prestigious Dubai International Holy Quran Award’s ‘Islamic Personality of 2013’ Award on 29th July 2013, for providing outstanding services to Islam and Muslims at a global level in Media, Education and Philanthropy, to Dr Zakir Naik, along with a cash reward of UAE Dirhams 1 million (approx. US $272,000) which he promptly donated to start a Waqf (endowment) fund for Peace TV Network. Dr Zakir at 47 years, was the youngest recipient of the award.
\r\n
\r\nAgong, Tuanku Abdul Halim Mu’adzam Shah, the king and head of state of Malaysia, conferred Dr Zakir Naik the highest award of Malaysia the ‘Tokoh Ma’al Hijrah Distinguished International Personality Award for the Year 2013’ for his significant service and contribution to the development of Islam on 5th November 2013. Also presented to
\r\nDr Zakir was a citation plaque signed by the Prime Minister of Malaysia Datuk Seri Mohd. Najib Razak.
\r\n
\r\nShaikh Dr. Sultan bin Mohammed Al Qasimi, Member of the Supreme Council of UAE and Ruler of Sharjah, presented Dr Zakir Naik the ‘Sharjah Award for Voluntary Work’ for the year 2013, for his voluntary services for Islam on an international scale, on 16th January 2014 at a special ceremony in Sharjah.
\r\n
\r\nOn Wed. 15th Oct. 2014 Dr Zakir Naik, servant of Allah, was conferred with two prestigious accolades at a special event in Gambia:-
\r\n
\r\nThe Insignia of the Commander of the National Order of the Republic of The Gambia (the highest national award in Gambia) by the President of The Gambia Dr. Yahya Abdul Aziz Jammeh as well as, The Honorary ‘Doctor of Humane Letters’ (Honoris Causa), by the Governing Council of the University of The Gambia (UTG) in recognition of his outstanding contribution and dissemination of knowledge in promoting research and delivery of community services internationally.
\r\n
\r\nDr Zakir Naik Alhamdulillah has more than 6 million likes on his Face Book in less than 18 months which is not only one of the highest amongst the Muslim Religious English Speakers but also one of the highest amongst any Religious English Speaker in the world.
\r\n
\r\nDr Zakir Naik appears regularly on many international TV channels in more than 200 countries of the world. He is regularly invited for TV and Radio interviews. More than a hundred of his talks, dialogues, debates and symposia are available on DVDs. He has authored many books on Islam and Comparative Religion.
\r\n
\r\nThe idealogue and driving force behind Peace TV Network is Dr Zakir Naik. He launched Peace TV English, in January 2006, it being the largest watched ‘Islamic’ as well as ‘any Religious’ Satellite TV channel presently in the world, with over 100 million viewership of which 25% are Non-Muslims. In its footsteps he launched Peace TV Urdu in June 2009 and Peace TV Bangla in April 2011. InshaAllah, he plans to expand Peace TV network to cover the ten major languages of the world.<\/p>","promote":1,"status":1,"created_at":"2013-12-07T09:00:00.000000Z","updated_at":"2017-12-20T19:31:56.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/avatars\/2017\/12\/non-profile-vlXp.jpg","get_name":"Zakir Naik"},{"id":39,"name":"\u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0639\u0632\u064a\u0632 \u0628\u0646 \u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0628\u0646 \u0628\u0627\u0632","slug":"abd_\u0391l_aziz_bin_abd_allah_bin_baz","image":"\/uploads\/avatars\/2017\/12\/non-profile-pYX1.jpg","role":"Author","about":"

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/div>","promote":1,"status":1,"created_at":"2013-12-07T09:00:00.000000Z","updated_at":"2017-12-17T08:42:56.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/avatars\/2017\/12\/non-profile-pYX1.jpg","get_name":"\u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0639\u0632\u064a\u0632 \u0628\u0646 \u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0628\u0646 \u0628\u0627\u0632"},{"id":55,"name":"\u0646\u0627\u062c\u064a \u0628\u0646 \u0625\u0628\u0631\u0627\u0647\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0641\u062c","slug":"naji_ibrahim_al_arfaj","image":"\/uploads\/avatars\/2017\/12\/non-profile-GtnD.jpg","role":"Author","about":"

\u0648\u0644\u062f \u0639\u0627\u0645 ( 1382\u0647\u0640 - 1962\u0645 )<\/span><\/p>\r\n\r\n

\u0641\u064a \u0648\u0627\u062d\u0629 \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 \u0628\u0627\u0644\u0645\u0646\u0637\u0642\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0631\u0642\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629<\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\n·  \u062d\u0635\u0644 \u0639\u0644\u0649 \u0634\u0647\u0627\u062f\u0629 \u0627\u0644\u0628\u0643\u0627\u0644\u0648\u0631\u064a\u0648\u0633 \u0645\u0646 \u0642\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u062a\u0631\u062c\u0645\u0629 \u0628\u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0641\u064a\u0635\u0644 \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621. \u062a\u062e\u0631\u062c \u0628\u062f\u0631\u062c\u0629 \u0627\u0645\u062a\u064a\u0627\u0632 \u0645\u0639 \u0645\u0631\u062a\u0628\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0631\u0641 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0644\u0649 ( \u0643\u0627\u0646 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0644 \u0639\u0644\u0649 \u062f\u0641\u0639\u062a\u0647 \u0641\u064a \u0639\u0627\u0645 1406 \u0647\u0640 - 1986 \u0645 ) .<\/span>
\r\n·  \u062d\u0627\u0635\u0644 \u0639\u0644\u0649 \u062f\u0631\u062c\u062a\u064a \u0627\u0644\u0645\u0627\u062c\u0633\u062a\u064a\u0631 \u0648 \u0627\u0644\u062f\u0643\u062a\u0648\u0631\u0627\u0647 \u0641\u064a \u0639\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0648\u064a\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0637\u0628\u064a\u0642\u064a\u0629 \u0628\u062f\u0631\u062c\u0629 \u0627\u0645\u062a\u064a\u0627\u0632 \u0645\u0646 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0648\u0644\u0627\u064a\u0629 \u0645\u064a\u0634\u062c\u0646 (Michigan State University) \u0641\u064a \u0627\u0644\u0648\u0644\u0627\u064a\u0627\u062a \u0627\u0644\u0645\u062a\u062d\u062f\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u064a\u0629\u061b \u062d\u064a\u062b \u0623\u0642\u0627\u0645 \u0647\u0646\u0627\u0643 \u0644\u0645\u062f\u0629 \u0633\u0628\u0639 \u0633\u0646\u0648\u0627\u062a (1410 - 1417 \u0647\u0640).<\/span>
\r\n·       \u0639\u0645\u0644 \u0631\u0626\u064a\u0633\u0627 \u0644\u0642\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 -  \u0641\u0631\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 \u0645\u0646 1430 – 1433\u0647\u0640.<\/span>
\r\n·       \u0639\u0645\u0644 \u0648\u0643\u064a\u0644\u0627 \u0645\u0633\u0627\u0639\u062f\u0627 - \u0641\u0631\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 \u0645\u0646 1422 – 1426 \u0647\u0640.<\/span>
\r\n·       \u0639\u0636\u0648 \u0645\u0624\u0633\u0633 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0647\u064a\u0626\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 -  \u0631\u0627\u0628\u0637\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a.<\/span>
\r\n·       \u0639\u0636\u0648 \u0645\u0624\u0633\u0633 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0647\u064a\u0626\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u0645\u0633\u0644\u0645\u064a\u0646 \u0627\u0644\u062c\u062f\u062f  -  \u0631\u0627\u0628\u0637\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a.<\/span>
\r\n ·       \u0645\u0624\u0633\u0633 \u0645\u0634\u0631\u0648\u0639 \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0648\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u062d\u0636\u0627\u0631\u064a - \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n·       \u0627\u0644\u0645\u0634\u0631\u0641 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0645 \u0639\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639 \u0627\u0644\u0627\u0644\u0643\u062a\u0631\u0648\u0646\u064a (www.etawasol.org)<\/span>
\r\n·       \u0645\u0642\u062f\u0645 \u0644\u0628\u0631\u0627\u0645\u062c \u062a\u0644\u0641\u0632\u064a\u0648\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0625\u0630\u0627\u0639\u064a\u0629 \u0628\u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629.<\/span>
\r\n·       \u0645\u0624\u0644\u0641 \u0644\u0639\u062f\u0629 \u0643\u062a\u0628 \u0648\u0623\u0628\u062d\u0627\u062b \u0645\u062a\u062e\u0635\u0635\u0629 \u0628\u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0648\u0644\u063a\u0627\u062a \u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629.<\/span>
\r\n 
\r\n\u0623\u0647\u0645 \u0627\u0644\u0645\u0646\u0627\u0635\u0628 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0631\u0634\u064a\u062d\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u0623\u0639\u0645\u0627\u0644 \u0627\u0644\u0625\u062f\u0627\u0631\u064a\u0629:<\/span>
\r\n -     \u0639\u0645\u0644 \u0648\u0643\u064a\u0644\u0627\u064b \u0644\u0642\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 - \u0641\u0631\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 ( 1418 \u0647\u0640 ).<\/span>
\r\n-     \u0639\u064a\u0646 \u0645\u0634\u0631\u0641\u0627\u064b \u0623\u0643\u0627\u062f\u064a\u0645\u064a\u0627\u064b \u0644\u0644\u0643\u0644\u064a\u0629 -  \u0641\u0631\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 ( 1419 -1421 \u0647\u0640 )<\/span>
\r\n-  \u0627\u0644\u0639\u0645\u0644 \u0648\u0643\u064a\u0644\u0627\u064b \u0645\u0633\u0627\u0639\u062f\u0627\u064b \u0644\u0641\u0631\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0645\u062d\u0645\u062f \u0628\u0646 \u0633\u0639\u0648\u062f \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629  \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 \u0645\u0646 ( 1422 \u0647\u0640 ) \u062d\u062a\u0649 ( 1426 \u0647\u0640 ) \u0648\u062a\u0648\u0644\u0649 \u062e\u0644\u0627\u0644 \u0647\u0630\u0647 \u0627\u0644\u0641\u062a\u0631\u0629 \u0645\u0633\u0624\u0648\u0644\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0634\u0631\u0627\u0641 \u0639\u0644\u0649 \u0627\u0644\u062a\u0637\u0648\u064a\u0631 \u0648\u0627\u0644\u062a\u062f\u0631\u064a\u0628 \u0648\u0627\u0644\u062d\u0627\u0633\u0628 \u0627\u0644\u0622\u0644\u064a. \u0648\u062a\u0648\u0642\u0641 \u0639\u0646 \u0627\u0644\u0648\u0643\u0627\u0644\u0629 \u0628\u0637\u0644\u0628 \u0645\u0646\u0647 \u0645\u0646 \u0623\u062c\u0644 \u0627\u0644\u062a\u0641\u0631\u063a \u0627\u0644\u0639\u0644\u0645\u064a .<\/span>
\r\n-      \u0631\u0634\u062d\u062a\u0647 \u0627\u0644\u0643\u0644\u064a\u0629 \u0644\u0646\u064a\u0644 \u062c\u0627\u0626\u0632\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u062e\u062f\u0645\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0639\u0627\u0645 ( 1425 \u0647\u0640 ).<\/span>
\r\n-      \u0631\u0634\u062d\u062a\u0647 \u0627\u0644\u0643\u0644\u064a\u0629 \u0644\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0641\u0639\u0627\u0644\u064a\u0627\u062a \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0648\u0637\u0646\u064a \u0628\u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0639\u0627\u0645 ( 1426 \u0647\u0640).<\/span>
\r\n-     \u0643\u0644\u0641 \u0628\u0645\u0644\u0641 \u062a\u0623\u0633\u064a\u0633 \u0642\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 (1428 \u0647\u0640).<\/span>
\r\n-     \u0643\u0644\u0641 \u0643\u0623\u0648\u0644 \u0631\u0626\u064a\u0633 \u0644\u0642\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0641\u0631\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 \u0639\u0627\u0645 (1330 \u0647\u0640).<\/span>
\r\n 
\r\n\u0639\u0636\u0648\u064a\u0629 \u0648\u062a\u0645\u062b\u064a\u0644:<\/span>
\r\n §  \u0639\u0636\u0648 \u0645\u0624\u0633\u0633 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0647\u064a\u0626\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645  -  \u0631\u0627\u0628\u0637\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a- \u0627\u0644\u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0646\u0648\u0631\u0629.<\/span>
\r\n§  \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0647\u064a\u0626\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645  -  \u0631\u0627\u0628\u0637\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a- \u0641\u0631\u0639 \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636.<\/span>
\r\n§  \u0639\u0636\u0648 \u0645\u0624\u0633\u0633 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0647\u064a\u0626\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0645\u0633\u0644\u0645 \u0627\u0644\u062c\u062f\u064a\u062f \u0648\u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0646\u0641\u064a\u0630\u064a\u0629 \u0644\u0647\u0627 - \u0631\u0627\u0628\u0637\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a – \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u062c\u062f\u0629 .<\/span>
\r\n§  \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0633\u062a\u0634\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a \u0644\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0646\u0628\u064a \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0629 -  \u0631\u0627\u0628\u0637\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a- \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636.<\/span>
\r\n§       \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0633\u062a\u0634\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a \u062d\u0648\u0644 (\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0644\u0644\u062f\u0641\u0627\u0639 \u0639\u0646 \u0627\u0644\u0646\u0628\u064a \u0645\u062d\u0645\u062f \u0635\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0644\u064a\u0647 \u0648\u0633\u0644\u0645). \u062a\u0646\u0638\u064a\u0645 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0645\u062d\u0645\u062f \u0628\u0646 \u0633\u0639\u0648\u062f \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 1413\u0647\u0640.<\/span>
\r\n§       \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0639\u062f\u0629 \u0644\u062c\u0627\u0646 \u0627\u0633\u062a\u0634\u0627\u0631\u064a\u0629 \u062a\u0627\u0628\u0639\u0629 \u0644\u0648\u0632\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 - \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636.<\/span>
\r\n§       \u0639\u0636\u0648 \u0645\u0624\u0633\u0633 \u0641\u064a \u0645\u0643\u062a\u0628 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0644\u064a\u0627\u062a \u0641\u064a \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0647\u0641\u0648\u0641 - \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n§       \u0639\u0636\u0648 \u0645\u0624\u0633\u0633 \u0641\u064a \u0645\u0643\u062a\u0628 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0644\u064a\u0627\u062a \u0641\u064a \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0628\u0631\u0632 - \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n§       \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0645\u0643\u062a\u0628 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0644\u064a\u0627\u062a \u0641\u064a \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0639\u064a\u0648\u0646 - \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n§  \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0633\u062a\u0634\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0644\u0645\u0634\u0631\u0648\u0639 \u0627\u0644\u0634\u0631\u0627\u0643\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0631\u0628\u0648\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0627\u0628\u0639 \u0644\u0625\u062f\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 1426 \u0647\u0640.<\/span>
\r\n§   \u0639\u0636\u0648 \u0627\u0644\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u062d\u0644\u064a\u0629 \u0644\u0644\u0627\u0646\u062a\u062e\u0627\u0628\u0627\u062a \u0627\u0644\u0628\u0644\u062f\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 1426 \u0647\u0640.  \u0648\u0639\u0645\u0644 \u0645\u0634\u0631\u0641\u0627 \u0639\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0645\u0631\u0627\u0643\u0632 \u0627\u0644\u0627\u0646\u062a\u062e\u0627\u0628\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0628\u0631\u0632<\/span>
\r\n§  \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0633\u062a\u0634\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0644\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062a\u0646\u0645\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0627\u062c\u062a\u0645\u0627\u0639\u064a\u0629 \u0644\u0628\u0639\u0636 \u0623\u062d\u064a\u0627\u0621 \u0627\u0644\u0647\u0641\u0648\u0641 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n§        \u062a\u0645\u062b\u064a\u0644 \u0648\u0632\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u064a \u0628\u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0627\u062c\u062a\u0645\u0627\u0639 \u0627\u0644\u062a\u0646\u0633\u064a\u0642\u064a \u0627\u0644\u0623\u0648\u0644 \u0644\u0645\u0633\u0624\u0648\u0644\u064a \u0627\u0644\u0642\u0646\u0648\u0627\u062a \u0627\u0644\u0641\u0636\u0627\u0626\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0644\u062a\u062e\u0635\u064a\u0635 \u0628\u0631\u0627\u0645\u062c \u0644\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0627\u0644\u0630\u064a \u0646\u0638\u0645\u062a\u0647 \u0627\u0644\u0645\u0646\u0638\u0645\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u062a\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062b\u0642\u0627\u0641\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0639\u0644\u0648\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u0631\u062f\u0646 1424 \u0647\u0640. <\/span>
\r\n§  \u0639\u0636\u0648 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u062b\u0642\u0627\u0641\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062a\u062d\u0636\u064a\u0631\u064a\u0629 \u0644\u0645\u0647\u0631\u062c\u0627\u0646 \u0627\u0644\u062c\u0646\u0627\u062f\u0631\u064a\u0629 \u0644\u0644\u062a\u0631\u0627\u062b \u0648\u0627\u0644\u062b\u0642\u0627\u0641\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 1427 \u0647\u0640. <\/span>
\r\n 
\r\n\u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0624\u062a\u0645\u0631\u0627\u062a \u0648\u0645\u0644\u062a\u0642\u064a\u0627\u062a \u0645\u062d\u0644\u064a\u0629 \u0648\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629:<\/span>
\r\n §       \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u0623\u0642\u0644\u064a\u0645\u064a \u0641\u064a \u0648\u0644\u0627\u064a\u0629 \u0645\u064a\u0634\u062c\u0646 \u0627\u0644\u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u064a\u0629 \u0644\u062c\u0645\u0639\u064a\u0629 \u0645\u062f\u0631\u0633\u064a \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629  \u0644\u063a\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0646\u0627\u0637\u0642\u064a\u0646 \u0628\u0647\u0627 MI-TESOL.<\/span>
\r\n§        \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a \u0644\u062c\u0645\u0639\u064a\u0629 \u0645\u062f\u0631\u0633\u064a \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0644\u063a\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0646\u0627\u0637\u0642\u064a\u0646 \u0628\u0647\u0627 (TESOL ) \u0627\u0644\u0630\u064a \u0639\u0642\u062f \u0641\u064a \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0634\u064a\u0643\u0627\u063a\u0648 \u0627\u0644\u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u0641\u064a \u0646\u062f\u0648\u0629 ( \u0627\u0644\u062a\u0642\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0639\u0644\u0648\u0645 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0634\u0631\u0639\u064a\u0629 ) \u0627\u0644\u062a\u064a \u0646\u0638\u0645\u062a\u0647\u0627 \u0643\u0644\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062d\u0627\u0633\u0628 \u0627\u0644\u0622\u0644\u064a \u0628\u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 1428 \u0647\u0640. <\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u062d\u0648\u0644 ( \u062a\u0631\u062c\u0645\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0646\u0627\u0647\u062c \u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u0645\u0633\u0644\u0645\u064a\u0646 \u0627\u0644\u062c\u062f\u062f) \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0644\u062a\u0642\u064a \u0627\u0644\u0630\u064a \u0646\u0638\u0645\u062a\u0647 \u0648\u0632\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u062c\u062f\u0629 1428 \u0647\u0640. <\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u0641\u064a \u0646\u062f\u0648\u0629 ( \u062a\u0631\u062c\u0645\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0637\u0647\u0631\u0629 ) \u0627\u0644\u062a\u064a \u0646\u0638\u0645\u062a\u0647\u0627 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 1428 \u0647\u0640. <\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u0641\u064a \u0645\u0644\u062a\u0642\u0649 ( \u0627\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u0627\u0644\u062f\u0639\u0648\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0642\u0646\u064a\u0627\u062a \u0627\u0644\u0645\u0639\u0627\u0635\u0631\u0629 ) \u0627\u0644\u0630\u064a \u0646\u0638\u0645\u062a\u0647 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 1428 \u0647\u0640. <\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0627\u0644\u0642\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0631\u0648\u062d\u064a\u0629 ) \u0641\u064a \u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u062f\u0648\u062d\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0627\u0628\u0639 \u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 \u0641\u064a \u0642\u0637\u0631 1429 \u0647\u0640. <\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0631\u0642\u0629 \u0639\u0645\u0644 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0627\u0633\u062a\u062e\u062f\u0627\u0645 \u0648\u0633\u0627\u0626\u0644 \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0627\u0644\u0627\u062c\u062a\u0645\u0627\u0639\u064a \u0643\u0644\u063a\u0629 \u0645\u062a\u0637\u0648\u0631\u0629 \u0644\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631) \u0641\u064a \u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u062f\u0648\u062d\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0627\u0633\u0639 \u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 \u0641\u064a \u0642\u0637\u0631 2011\u0645.<\/span>
\r\n
\r\n     \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0644\u062a\u0642\u0649 \u062e\u0627\u062f\u0645 \u0627\u0644\u062d\u0631\u0645\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0641\u064a\u0646 \u0641\u064a \u062c\u0648\u0647\u0627\u0646\u0633\u0628\u0631\u063a \u0641\u064a \u062c\u0646\u0648\u0628 \u0623\u0641\u0631\u064a\u0642\u064a\u0627 2004\u0645.<\/span>
\r\n
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u0639\u0634\u0631\u064a\u0646 \u0644\u0645\u0633\u0644\u0645\u064a \u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u0627 \u0627\u0644\u062c\u0646\u0648\u0628\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0628\u0631\u0627\u0632\u064a\u0644 \u0641\u064a 2006\u0645. \u062a\u0645\u062b\u064a\u0644 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0628\u0631\u0641\u0642\u0629 \u0648\u0643\u064a\u0644 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0645\u0639\u0629.<\/span>
\r\n§       \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0644\u062a\u0642\u0649 \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0648\u0631\u0633\u0648\u0644\u0647 \u0635\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0644\u064a\u0647 \u0648\u0633\u0644\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0646\u0631\u0648\u062c 2007\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a \u0644\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0628\u0631\u0639\u0627\u064a\u0629 \u062e\u0627\u062f\u0645 \u0627\u0644\u062d\u0631\u0645\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0641\u064a\u0646 \u0641\u064a \u0642\u0635\u0631 \u0627\u0644\u0635\u0641\u0627 \u0641\u064a \u0645\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0643\u0631\u0645\u0629 2009\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a \u0644\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0628\u0631\u0639\u0627\u064a\u0629 \u062e\u0627\u062f\u0645 \u0627\u0644\u062d\u0631\u0645\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0641\u064a\u0646 \u0641\u064a \u0645\u062f\u0631\u064a\u062f \u0628\u0623\u0633\u0628\u0627\u0646\u064a\u0627 2009\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u062c\u0648\u0644\u0629 \u062f\u0639\u0648\u064a\u0629 \u0644\u0646\u064a\u0648\u0632\u0644\u0646\u062f\u0627 \u0628\u062a\u0643\u0644\u064a\u0641 \u0645\u0646 \u0648\u0632\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629. \u0648\u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0629 \u0639\u0627\u0645\u0629 \u0641\u064a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0623\u0648\u0643\u0644\u0627\u0646\u062f \u0627\u0644\u0646\u064a\u0648\u0632\u0644\u0627\u0646\u062f\u064a\u0629 2008\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0644\u062a\u0642\u0649 \u0627\u0644\u062a\u0646\u0645\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0628\u0634\u0631\u064a\u0629 \u0644\u0625\u0639\u062f\u0627\u062f \u0627\u0644\u062f\u0639\u0627\u0629 \u0641\u064a \u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u062f\u064a\u0631\u0628\u0646 \u0641\u064a \u062c\u0646\u0648\u0628 \u0623\u0641\u0631\u064a\u0642\u064a\u0627 \u0628\u062a\u0643\u0644\u064a\u0641 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0645\u062c\u0644\u0633 \u0627\u0644\u0623\u0639\u0644\u0649 \u0644\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629 2009\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0639\u062f\u062f \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u062f\u0648\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u062f\u0631\u064a\u0628\u064a\u0629 \u062d\u0648\u0644 ( \u0645\u0647\u0627\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u0636\u0627\u0631\u064a) \u0648(\u0623\u062e\u0644\u0627\u0642 \u0648\u0642\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0645\u0628\u062a\u0639\u062b) \u0641\u064a \u0639\u062f\u0629 \u0645\u0644\u062a\u0642\u064a\u0627\u062a \u0644\u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u062e\u0627\u062f\u0645 \u0627\u0644\u062d\u0631\u0645\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0641\u064a\u0646 \u0644\u0644\u0627\u0628\u062a\u0639\u0627\u062b \u0627\u0644\u062e\u0627\u0631\u062c\u064a \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 \u0648\u0627\u0644\u0645\u0646\u0637\u0642\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0631\u0642\u064a\u0629 ( \u0644\u062a\u0623\u0647\u064a\u0644 \u0627\u0644\u0645\u0628\u062a\u0639\u062b\u064a\u0646 \u0648\u0627\u0644\u0645\u0628\u062a\u0639\u062b\u0627\u062a \u0644\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u062e\u0627\u0631\u062c).<\/span>
\r\n§       \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u062f\u0648\u062d\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0627\u0628\u0639 \u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 2009\u0645.<\/span>
\r\n§       \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u062f\u0648\u062d\u0629 \u0627\u0644\u062b\u0627\u0645\u0646 \u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 2010\u0645.<\/span>
\r\n§       \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0627\u0644\u062f\u0648\u062d\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0627\u0633\u0639 \u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 2011\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0646\u062f\u0648\u0629 ( \u0627\u0644\u062f\u0639\u0648\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0644\u0643\u062a\u0631\u0648\u0646\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629 ) \u0628\u0631\u0639\u0627\u064a\u0629 \u0645\u0639\u0627\u0644\u064a \u0648\u0632\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 2011\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0624\u062a\u0645\u0631 \u0645\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0643\u0631\u0645\u0629 \u0627\u0644\u062b\u0627\u0646\u064a \u0639\u0634\u0631 ( \u0627\u0644\u062f\u0639\u0648\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 – \u0627\u0644\u062d\u0627\u0636\u0631 \u0648\u0627\u0644\u0645\u0633\u062a\u0642\u0628\u0644 ) \u0628\u0631\u0639\u0627\u064a\u0629 \u062e\u0627\u062f\u0645 \u0627\u0644\u062d\u0631\u0645\u064a\u0646 \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0641\u064a\u0646 – \u0631\u0627\u0628\u0637\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a 2011\u0645.<\/span>
\r\n§       \u0628\u0627\u0644\u0625\u0636\u0627\u0641\u0629 \u0625\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0643\u062b\u064a\u0631 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0644\u062c\u0627\u0646 \u0627\u0644\u0639\u0644\u0645\u064a\u0629 \u062f\u0627\u062e\u0644\u064a\u0627 \u0648\u062e\u0627\u0631\u062c\u064a\u0627.<\/span>
\r\n 
\r\n\u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u062f\u0648\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u062f\u0631\u064a\u0628\u064a\u0629<\/span>
\r\n §   \u062e\u0628\u0631\u0629 \u0644\u0623\u0643\u062b\u0631 \u0645\u0646 25 \u0633\u0646\u0629 \u0641\u064a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0648\u0625\u0644\u0642\u0627\u0621 \u0627\u0644\u062f\u0648\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u062d\u0648\u0644 \u0627\u0644\u062a\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0648\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u062d\u0636\u0627\u0631\u064a \u0648\u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0648\u0645\u062d\u0627\u0633\u0646\u0647 \u0648\u062d\u0636\u0627\u0631\u062a\u0647 \u0641\u064a \u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u0627 \u0648\u0627\u0633\u062a\u0631\u0627\u0644\u064a\u0627 \u0648\u0646\u064a\u0648\u0632\u064a\u0644\u0646\u062f\u0627 \u0648\u0633\u0646\u063a\u0627\u0641\u0648\u0631\u0629 \u0648\u0645\u0627\u0644\u064a\u0632\u064a\u0627 \u0648\u0627\u0644\u064a\u0627\u0628\u0627\u0646 \u0648\u0643\u0648\u0631\u064a\u0627 \u0627\u0644\u062c\u0646\u0648\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0646\u062f\u0648\u0646\u064a\u0633\u064a\u0627 \u0648\u062c\u0646\u0648\u0628 \u0623\u0641\u0631\u064a\u0642\u064a\u0627 \u0648\u0623\u0644\u0645\u0627\u0646\u064a\u0627 \u0648\u062a\u0631\u0643\u064a\u0627 \u0648\u0627\u0644\u0646\u0631\u0648\u064a\u062c \u0648\u0628\u0631\u064a\u0637\u0627\u0646\u064a\u0627 \u0648\u0627\u0633\u0643\u062a\u0644\u0646\u062f\u0627 \u0648\u0633\u0648\u064a\u0633\u0631\u0627 \u0648\u0627\u0644\u0646\u0645\u0633\u0627 \u0648\u0625\u064a\u0637\u0627\u0644\u064a\u0627 \u0648\u0627\u0644\u0645\u062c\u0631 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0634\u064a\u0643 \u0648\u0633\u0644\u0648\u0641\u0627\u0643\u064a\u0627 \u0648\u0627\u0644\u0628\u0631\u0627\u0632\u064a\u0644 \u0648\u0627\u0644\u0647\u0646\u062f \u0648\u0645\u0635\u0631 \u0648\u0627\u0644\u0623\u0631\u062f\u0646 \u0648 \u0642\u0637\u0631 \u0648\u0627\u0644\u0643\u0648\u064a\u062a \u0648\u0627\u0644\u0628\u062d\u0631\u064a\u0646 \u0648\u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 (\u0641\u064a \u0639\u062f\u0629 \u0645\u062f\u0646 \u0645\u0646\u0647\u0627: \u0645\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0643\u0631\u0645\u0629 \u060c \u0627\u0644\u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0646\u0648\u0631\u0629 \u060c \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636\u060c \u062c\u062f\u0629\u060c \u0627\u0644\u062f\u0645\u0627\u0645\u060c \u0627\u0644\u062c\u0628\u064a\u0644 \u060c \u0627\u0644\u062e\u0628\u0631\u060c \u0627\u0644\u0638\u0647\u0631\u0627\u0646 \u060c \u0628\u0642\u064a\u0642 \u060c \u0627\u0644\u0647\u0641\u0648\u0641 \u060c \u0627\u0644\u0645\u0628\u0631\u0632 \u060c \u0627\u0644\u0639\u064a\u0648\u0646 \u060c \u0628\u0631\u064a\u062f\u0629\u060c \u0639\u0646\u064a\u0632\u0629 \u060c \u062c\u064a\u0632\u0627\u0646 \u060c \u0646\u062c\u0631\u0627\u0646 \u060c \u0634\u0631\u0648\u0631\u0629 \u060c \u062d\u0627\u0626\u0644\u060c \u0627\u0644\u0637\u0627\u0626\u0641\u060c \u064a\u0646\u0628\u0639 \u060c \u0627\u0644\u062e\u0641\u062c\u064a).<\/span>
\r\n\u0648\u0645\u0646 \u0623\u0647\u0645 \u0647\u0630\u0647 \u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u062f\u0648\u0631\u0627\u062a :<\/span>
\r\n§  \u0639\u0642\u062f \u062f\u0648\u0631\u0629 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 (\u0627\u0644\u0625\u0628\u062f\u0627\u0639 \u0641\u064a \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645) \u0641\u064a \u0645\u0639\u0631\u0636 (\u0643\u0646 \u062f\u0627\u0639\u064a\u0627\u064b) \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 \u0648\u0627\u0644\u0642\u0635\u064a\u0645 \u0648\u0627\u0644\u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0646\u0648\u0631\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n§   \u0639\u0642\u062f \u062f\u0648\u0631\u0629 \u062a\u062f\u0631\u064a\u0628\u064a\u0629 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 (\u0627\u0644\u0625\u0628\u062f\u0627\u0639 \u0641\u064a \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645) \u0644\u062f\u0639\u0627\u0629 \u0648\u0632\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 \u0628\u0631\u0639\u0627\u064a\u0629 \u0645\u0639\u0627\u0644\u064a \u0648\u0632\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629 .<\/span>
\r\n§   \u0639\u0642\u062f \u062f\u0648\u0631\u0629 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 (\u0627\u0644\u0625\u0628\u062f\u0627\u0639 \u0641\u064a \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645) \u0644\u062f\u0639\u0627\u0629 \u0648\u0632\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0648\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0642\u0637\u0631.<\/span>
\r\n§  \u0639\u0642\u062f \u062f\u0648\u0631\u0629 \u062a\u062f\u0631\u064a\u0628\u064a\u0629 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 (\u0645\u0647\u0627\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0644\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645) \u0644\u062f\u0639\u0627\u0629 \u0648\u0632\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0648\u0644\u062c\u0646\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0648\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u0636\u0627\u0631\u064a ( \u062a\u0627\u064a\u0632) \u0641\u064a \u0627\u0644\u0643\u0648\u064a\u062a.<\/span>
\r\n§  \u0639\u0642\u062f \u062f\u0648\u0631\u0629 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0645\u0647\u0627\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 ) \u0644\u062f\u0639\u0627\u0629 \u062f\u0627\u0626\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0648\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u0645\u0639\u0644\u0648\u0645\u0627\u062a \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0631\u0627\u062a.<\/span>
\r\n§       \u0625\u0644\u0642\u0627\u0621 \u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0642\u0631\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0631\u0627\u062b\u064a\u0629 \u0641\u064a \u062f\u0628\u064a - \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0631\u0627\u062a<\/span>
\r\n§  \u0639\u0642\u062f \u062f\u0648\u0631\u0629 \u062a\u062f\u0631\u064a\u0628\u064a\u0629 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0627\u0644\u062f\u0627\u0639\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0631\u0642\u0645\u064a ) \u0641\u064a \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0643\u062a\u0634\u0641 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0628\u062d\u0631\u064a\u0646.<\/span>
\r\n§  \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0629 \u0627\u0641\u062a\u062a\u0627\u062d\u064a\u0629 \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0637\u0641\u0644\u064a \u0627\u0644\u062a\u0648\u062d\u062f\u064a : \u0631\u062d\u0644\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0644\u0645 \u0648\u0627\u0644\u0623\u0645\u0644 ) \u0641\u064a \u0645\u0644\u062a\u0642\u0649 \u0634\u0631\u0643\u0629 \u0623\u0631\u0627\u0645\u0643\u0648 \u0627\u0644\u062b\u0627\u0646\u064a \u0641\u064a \u0627\u0644\u0638\u0647\u0631\u0627\u0646 \u0644\u0644\u062a\u0648\u0639\u064a\u0629 \u0628\u0630\u0648\u064a \u0627\u0644\u0627\u062d\u062a\u064a\u0627\u062c\u0627\u062a \u0627\u0644\u062e\u0627\u0635\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629.<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0641\u062a\u062a\u0627\u062d\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0644\u062a\u0642\u0649 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0644 \u0644\u0637\u0644\u0627\u0628 \u0627\u0644\u0645\u0646\u062d \u0628\u0631\u0639\u0627\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0646\u062f\u0648\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0629 \u0644\u0644\u0634\u0628\u0627\u0628 \u0627\u0644\u0645\u0633\u0644\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636.<\/span>
\r\n§  \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u062f\u0648\u0631\u0629 ( \u0645\u0647\u0627\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 ) \u0644\u0637\u0644\u0627\u0628 \u0627\u0644\u0645\u0646\u062d \u0627\u0644\u0635\u064a\u0646\u064a\u064a\u0646 \u0645\u0646 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0633\u0639\u0648\u062f \u0648\u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 .<\/span>
\r\n§  \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0629 ( \u0642\u0635\u0629 \u0646\u062c\u0627\u062d ) \u0644\u0637\u0644\u0627\u0628 \u0627\u0644\u0633\u0646\u0629 \u0627\u0644\u062a\u062d\u0636\u064a\u0631\u064a\u0629 \u0641\u064a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0633\u0639\u0648\u062f \u0648\u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0642\u0635\u064a\u0645 \u0648\u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0641\u064a\u0635\u0644 \u0648\u0637\u0644\u0627\u0628 \u0648\u0637\u0627\u0644\u0628\u0627\u062a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636.<\/span>
\r\n§  \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u0648\u0644\u0642\u0627\u0621\u0627\u062a \u062d\u0648\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0645\u0646\u0648\u0639\u0629 \u0645\u0639 \u0637\u0644\u0627\u0628 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0645\u0639\u0627\u062a \u0648\u0637\u0644\u0627\u0628 \u0627\u0644\u0645\u0631\u062d\u0644\u0629 \u0627\u0644\u062b\u0627\u0646\u0648\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0639\u062f\u062f \u0645\u0646 \u0627\u0644\u062f\u0648\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u062d\u0648\u0644 \u0645\u0647\u0627\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u0645 \u0648\u0627\u0644\u0646\u062c\u0627\u062d \u0648\u0627\u0644\u062a\u0645\u064a\u0632 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u0636\u0627\u0631\u064a \u0648\u062a\u062c\u0627\u0631\u0628 \u0627\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0627\u0628\u062a\u0639\u0627\u062b \u0644\u0644\u0637\u0644\u0627\u0628 \u0627\u0644\u0645\u0628\u062a\u0639\u062b\u064a\u0646 \u0641\u064a \u0646\u064a\u0648\u0632\u0644\u0646\u062f\u0627 \u0648\u0627\u0644\u064a\u0627\u0628\u0627\u0646 \u0648\u0641\u064a \u0628\u0631\u064a\u0637\u0627\u0646\u064a\u0627 \u0628\u062a\u0643\u0644\u064a\u0641 \u0645\u0646 \u0645\u0639\u0627\u0644\u064a \u0648\u0632\u064a\u0631 \u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0639\u0627\u0644\u064a \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0645\u0644\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629 .<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0627\u0644\u062a\u0647\u064a\u0626\u0629 \u0644\u0644\u0645\u0639\u064a\u062f\u064a\u0646 \u0648\u0627\u0644\u0645\u0639\u064a\u062f\u0627\u062a ( \u0627\u0644\u0627\u0628\u062a\u0639\u0627\u062b \u0627\u0644\u062e\u0627\u0631\u062c\u064a ) \u0641\u064a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0641\u064a\u0635\u0644 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0641\u062a\u0631\u0629 \u0645\u0646 14- 16 \/ 6 \/ 1433 \u0647\u0640<\/span>
\r\n 
\r\n\u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0627\u0645\u062c \u0625\u0630\u0627\u0639\u064a\u0629 \u0648\u062a\u0644\u0641\u0632\u064a\u0648\u0646\u064a\u0629:<\/span>
\r\n 
\r\n§  \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u062a\u0644\u0641\u0632\u064a\u0648\u0646\u064a \u0623\u0633\u0628\u0648\u0639\u064a \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0641\u0647\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 ) \u0628\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u062b\u0627\u0646\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629 \u0644\u0645\u062f\u0629 \u0633\u062a \u0633\u0646\u0648\u0627\u062a.<\/span>
\r\n§  \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u062a\u0644\u0641\u0632\u064a\u0648\u0646\u064a \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( Reaching Out ) \u0628\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0644\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u0647\u062f\u0649 \u0627\u0644\u0641\u0636\u0627\u0626\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0646\u0642\u0637\u0629 \u062a\u062d\u0648\u0644 ) \u0644\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0635\u0648\u062a \u0627\u0644\u062e\u0644\u064a\u062c \u0627\u0644\u0642\u0637\u0631\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0645\u0641\u0627\u062a\u064a\u062d \u0644\u0643\u0633\u0628 \u0627\u0644\u0642\u0644\u0648\u0628 ) \u0644\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0635\u0648\u062a \u0627\u0644\u062e\u0644\u064a\u062c \u0627\u0644\u0642\u0637\u0631\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0642\u0635\u0635 \u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0645\u0624\u062b\u0631\u0629 ) \u0644\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0635\u0648\u062a \u0627\u0644\u062e\u0644\u064a\u062c \u0627\u0644\u0642\u0637\u0631\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u062c\u0633\u0648\u0631 ) \u0644\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0622\u0646 \u0627\u0644\u0643\u0631\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0642\u0637\u0631\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0627\u0644\u0628\u062d\u062b \u0639\u0646 \u0627\u0644\u062d\u0642\u064a\u0642\u0629) \u0644\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0622\u0646 \u0627\u0644\u0643\u0631\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0642\u0637\u0631\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§       \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0645\u0642\u062f\u0645\u0629 \u0641\u064a \u0645\u0642\u0627\u0631\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 ) \u0644\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0622\u0646 \u0627\u0644\u0643\u0631\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0642\u0637\u0631\u064a\u0629.<\/span>
\r\n§  \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0623\u0633\u0628\u0648\u0639\u064a \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u062c\u0645\u0627\u0644 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 ) \u0628\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629 \u0644\u0645\u062f\u0629 \u0633\u0628\u0639 \u0633\u0646\u0648\u0627\u062a.<\/span>
\r\n§   \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0639\u062f\u0629 \u062d\u0644\u0642\u0627\u062a \u062d\u0648\u0644 \u0648\u0633\u0627\u0626\u0644 \u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0648\u0627\u0644\u062f\u0639\u0648\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0644\u0643\u062a\u0631\u0648\u0646\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0627\u0644\u0645\u0633\u062a\u0643\u0634\u0641 \u0648\u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0623\u0628\u0639\u0627\u062f \u0627\u0644\u0631\u0645\u0636\u0627\u0646\u064a \u0648\u0645\u062f\u0627\u062e\u0644\u0627\u062a \u0641\u064a \u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0633\u0627\u0639\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0631 \u0648\u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u062c\u0644\u0633\u0629 \u0648\u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0645\u064a\u0627\u062f\u064a\u0646 \u0641\u064a \u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u0645\u062c\u062f \u0627\u0644\u0641\u0636\u0627\u0626\u064a\u0629 .<\/span>
\r\n§       \u0627\u0644\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0629 \u0641\u064a \u0628\u0631\u0627\u0645\u062c \u0645\u0628\u0627\u0634\u0631\u0629 ( \u0639\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0647\u0648\u0627\u0621 ) \u0641\u064a \u062a\u0644\u0641\u0632\u064a\u0648\u0646 \u0642\u0637\u0631.<\/span>
\r\n§  \u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0627\u062a \u0648\u0644\u0642\u0627\u0621\u0627\u062a \u0645\u062a\u0639\u062f\u062f\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0639\u0648\u062f\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0644\u0649 \u0648\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0627\u0631\u0642\u0629 \u0648\u0642\u0646\u0627\u0629 \u062f\u0644\u064a\u0644 \u0648\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0629 \u0648\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u0631\u0627\u064a\u0629 \u0648\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0646\u0648\u0631 \u062f\u0628\u064a \u0648\u0642\u0646\u0627\u0629 \u0627\u0644\u0631\u0623\u064a \u0627\u0644\u0643\u0648\u064a\u062a\u064a\u0629 \u0648\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0622\u0646 \u0627\u0644\u0643\u0631\u064a\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0643\u0648\u064a\u062a \u0648\u0625\u0630\u0627\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0631\u064a\u0627\u0636 – \u0627\u0644\u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0627\u0644\u0639\u0627\u0645 \u0648\u0627\u0644\u0628\u0631\u0646\u0627\u0645\u062c \u0627\u0644\u0623\u0648\u0631\u0628\u064a ( \u0628\u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629) .<\/span>
\r\n\u062a\u0623\u0644\u064a\u0641 \u0648\u0625\u0639\u062f\u0627\u062f \u0627\u0644\u0643\u062a\u0628 \u062d\u0648\u0644 \u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0639\u0631\u064a\u0641 \u0628\u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645:<\/span>
\r\n ·  \u0643\u062a\u0627\u0628 ( \u0631\u0633\u0627\u0644\u0629 \u0648\u0627\u062d\u062f\u0629 \u0641\u0642\u0637 ) \u0628\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629\u060c \u062a\u0645 \u062a\u0631\u062c\u0645\u062a\u0647 \u0625\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0623\u0633\u0628\u0627\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u064a\u0627\u0628\u0627\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0623\u0644\u0645\u0627\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0641\u0631\u0646\u0633\u064a\u0629 \u0648 \u0627\u0644\u0645\u062c\u0631\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062f\u0646\u0645\u0627\u0631\u0643\u064a\u0629 \u0648 \u0627\u0644\u0641\u0644\u0628\u064a\u0646\u064a\u0629 \u0648\u063a\u064a\u0631\u0647\u0627. \u062a\u0645 \u062a\u0648\u0632\u064a\u0639 \u0623\u0643\u062b\u0631 \u0645\u0646 3 \u0645\u0644\u064a\u0648\u0646 \u0646\u0633\u062e\u0629.<\/span>
\r\n·       \u0643\u062a\u0627\u0628 ( \u0627\u0644\u0625\u0644\u0647 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0646\u0635\u0631\u0627\u0646\u064a\u0629 \u0645\u0627 \u0637\u0628\u064a\u0639\u062a\u0647\u061f ) \u0628\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629\u060c \u062a\u0645 \u062a\u0631\u062c\u0645\u062a\u0647 \u0625\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629.<\/span>
\r\n·  \u0643\u062a\u0627\u0628 \u062c\u062f\u064a\u062f \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0647\u0644 \u0627\u0643\u062a\u0634\u0641\u062a \u062c\u0645\u0627\u0644\u0647 \u0627\u0644\u062d\u0642\u064a\u0642\u064a \u061f ) \u0628\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u0648 \u064a\u0648\u0636\u062d \u0647\u0630\u0627 \u0627\u0644\u0643\u062a\u0627\u0628 \u0631\u0648\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0648 \u0635\u0648\u0631\u062a\u0647 \u0627\u0644\u0645\u0634\u0631\u0642\u0629 \u062a\u0631\u062c\u0645 \u0625\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0623\u0633\u0628\u0627\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0641\u0644\u0628\u064a\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0634\u064a\u0643\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0647\u0648\u0644\u0646\u062f\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u064a\u0627\u0628\u0627\u0646\u064a\u0629.<\/span>
\r\n·  \u0643\u062a\u0627\u0628 \u062c\u062f\u064a\u062f \u0628\u0639\u0646\u0648\u0627\u0646 ( \u0647\u0644 \u0627\u0643\u062a\u0634\u0641\u062a \u0627\u0644\u062d\u0642\u064a\u0642\u0629 \u062d\u0648\u0644\u0647 \u061f ) \u0628\u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 \u064a\u0639\u0631\u0641 \u0628\u0633\u064a\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0646\u0628\u064a \u0645\u062d\u0645\u062f \u0635\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0639\u0644\u064a\u0647 \u0648\u0633\u0644\u0645 \u0628\u0623\u0633\u0644\u0648\u0628 \u064a\u0646\u0627\u0633\u0628 \u0627\u0644\u0639\u0642\u0644\u064a\u0629 \u0627\u0644\u063a\u0631\u0628\u064a\u0629 .<\/span>
\r\n 
\r\n\u0645\u0634\u0627\u0631\u0643\u0627\u062a \u0648\u0627\u0633\u0647\u0627\u0645\u0627\u062a \u0645\u062a\u0641\u0631\u0642\u0629:<\/span>
\r\n§  \u0627\u0644\u0625\u0634\u0631\u0627\u0641 \u0639\u0644\u0649 \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062c\u062f\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u062f\u0648\u0644\u064a \u0644\u0644\u062a\u062f\u0631\u064a\u0628 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0646\u0645\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0628\u0634\u0631\u064a\u0629 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 2004- 2007\u0645.<\/span>
\r\n§       \u0628\u0646\u0627\u0621 \u0648\u062a\u0623\u0633\u064a\u0633 \u0645\u0642\u0631 \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062a\u0648\u062d\u062f \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 2004\u0645.<\/span>
\r\n§       \u0628\u0646\u0627\u0621 \u0648\u062a\u0623\u0633\u064a\u0633 \u0645\u0642\u0631 \u0631\u0648\u0636\u0629 \u0627\u0644\u062c\u062f\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0647\u0644\u064a\u0629 2007\u0645.<\/span>
\r\n§  \u0628\u0646\u0627\u0621 \u0648\u062a\u0623\u0633\u064a\u0633 \u0645\u0642\u0631 \u0645\u0634\u0631\u0648\u0639 \u0645\u0624\u0633\u0633\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0648\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u062d\u0636\u0627\u0631\u064a \u0644\u0644\u062a\u0623\u0647\u064a\u0644 \u0639\u0644\u0649 \u0645\u0647\u0627\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0648\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0648\u0644\u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0627\u0644\u062e\u062f\u0645\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u0627\u0633\u062a\u0634\u0627\u0631\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0631\u0628\u0648\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u0623\u0643\u0627\u062f\u064a\u0645\u064a\u0629 2009\u0645.<\/span>
\r\n§       \u0627\u0644\u0634\u0631\u0627\u0643\u0629 \u0627\u0644\u0645\u062c\u062a\u0645\u0639\u064a\u0629 \u0645\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0641\u064a\u0635\u0644 \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 \u0648\u0627\u0644\u0643\u0644\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0642\u0646\u064a\u0629 \u0648\u0625\u062f\u0627\u0631\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u0646\u0637\u0642\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0631\u0642\u064a\u0629.<\/span>
\r\n 
\r\n\u062c\u062f\u0648\u0644 \u064a\u0644\u062e\u0635 \u0623\u0647\u0645 \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0631\u064a\u062e \u0648\u0627\u0644\u0623\u0639\u0645\u0627\u0644<\/span>
\r\n\u0641\u064a \u0633\u064a\u0631\u0629 \u0627\u0644\u062f\u0643\u062a\u0648\u0631 \/ \u0646\u0627\u062c\u064a \u0627\u0644\u0639\u0631\u0641\u062c<\/span>
\r\n 
\r\n\u0627\u0644\u0639\u0627\u0645<\/span>
\r\n   
\r\n\u0627\u0644\u0639\u0645\u0644 \/ \u0627\u0644\u0646\u0634\u0627\u0637<\/span>
\r\n1402 \u0647\u0640 – 1406<\/span>
\r\n1986 -  1982<\/span>
\r\n 
\r\n 
\r\n   
\r\n- \u062f\u0631\u0627\u0633\u0629 \u0627\u0644\u0628\u0643\u0627\u0644\u0648\u0631\u064a\u0648\u0633 – \u062a\u062e\u0635\u0635 \u0644\u063a\u0627\u062a \u0648\u062a\u0631\u062c\u0645\u0629 (English ).<\/span>
\r\n- \u062a\u062e\u0631\u062c \u0628\u0627\u0645\u062a\u064a\u0627\u0632 \u0645\u0639 \u0645\u0631\u062a\u0628\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0631\u0641 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0644\u0649.<\/span>
\r\n( \u0643\u0627\u0646 \u062a\u0631\u062a\u064a\u0628\u0647 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0644 \u0639\u0644\u0649 \u062f\u0641\u0639\u062a\u0647 ).<\/span>
\r\n- \u0643\u0644\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0631\u0628\u064a\u0629 \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 - \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0641\u064a\u0635\u0644 - \u062f\u0641\u0639\u0629 1986 \u0645 .<\/span>
\r\n- \u0628\u062f\u0627\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0627\u0647\u062a\u0645\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0645\u0639 \u063a\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0633\u0644\u0645\u064a\u0646.<\/span>
\r\n- \u0627\u0644\u0639\u0645\u0644 \u0645\u0639\u064a\u062f\u0627 \u0641\u064a \u0642\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 – \u0628\u0643\u0644\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062a\u0631\u0628\u064a\u0629 - \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0643 \u0641\u064a\u0635\u0644.<\/span>
\r\n1407 – 1409 \u0647\u0640<\/span>
\r\n1989 - 1987 \u0645<\/span>
\r\n   
\r\n- \u0627\u0644\u0627\u0647\u062a\u0645\u0627\u0645 \u0628\u062f\u0631\u0627\u0633\u0629 \u0639\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 \u0627\u0644\u0645\u0642\u0627\u0631\u0646. \u0648\u062d\u0636\u0648\u0631 \u062f\u0648\u0631\u0629 \u0644\u0644\u0634\u064a\u062e\/ \u0623\u062d\u0645\u062f \u062f\u064a\u062f\u0627\u062a \u0648\u0645\u0634\u0627\u0647\u062f\u0629 \u0627\u0644\u0639\u062f\u064a\u062f \u0645\u0646 \u0645\u0646\u0627\u0638\u0631\u0627\u062a\u0647 \u0648\u0642\u0631\u0627\u0621\u0629 \u0643\u062a\u0628\u0647 (\u0631\u062d\u0645\u0647 \u0627\u0644\u0644\u0647).<\/span>
\r\n- \u0627\u0644\u0625\u0633\u0647\u0627\u0645 \u0641\u064a \u062a\u0623\u0633\u064a\u0633 \u0645\u0643\u062a\u0628 \u062a\u0648\u0639\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0644\u064a\u0627\u062a \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 \u0648\u0627\u0644\u0639\u0645\u0644 \u0643\u0623\u0648\u0644 \u0645\u062f\u064a\u0631 \u0645\u062a\u0639\u0627\u0648\u0646 \u0644\u0644\u0645\u0643\u062a\u0628.<\/span>
\r\n1410 – 1417 \u0647\u0640<\/span>
\r\n1997 - 1989 \u0645<\/span>
\r\n   
\r\n- \u0627\u0644\u0627\u0628\u062a\u0639\u0627\u062b \u0625\u0644\u0649 \u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u0627 \u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0627\u062c\u0633\u062a\u064a\u0631 \u0648\u0627\u0644\u062f\u0643\u062a\u0648\u0631\u0627\u0629 \u0641\u064a \u0639\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0648\u064a\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0637\u0628\u064a\u0642\u064a\u0629 \u0641\u064a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0648\u0644\u0627\u064a\u0629 \u0645\u064a\u0634\u062c\u0646 \u0627\u0644\u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u064a\u0629.<\/span>
\r\n- \u0625\u0636\u0627\u0641\u0629 \u0625\u0644\u0649 \u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a\u0647 \u0627\u0644\u0639\u0644\u064a\u0627\u060c \u0639\u0643\u0641 \u0639\u0644\u0649 \u062f\u0631\u0627\u0633\u0629 \u0639\u0644\u0645 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 \u0627\u0644\u0645\u0642\u0627\u0631\u0646 \u0648\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0645\u0639 \u0623\u062a\u0628\u0627\u0639 \u0627\u0644\u0623\u062f\u064a\u0627\u0646 \u0627\u0644\u0623\u062e\u0631\u0649 .<\/span>
\r\n- \u0639\u0645\u0644 \u0631\u0626\u064a\u0633\u0627\u064b \u0644\u062c\u0645\u0639\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0637\u0644\u0628\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0633\u0644\u0645\u064a\u0646 \u0641\u064a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0648\u0644\u0627\u064a\u0629 \u0645\u064a\u0634\u062c\u0646 \u0627\u0644\u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u064a\u0629 (\u0631\u0634\u062d  \u0644\u0645\u062f\u0629 \u062e\u0645\u0633 \u0633\u0646\u0648\u0627\u062a \u0645\u062a\u062a\u0627\u0644\u064a\u0629 ).<\/span>
\r\n- \u0642\u0627\u0645 \u0628\u0625\u0644\u0642\u0627\u0621 \u0627\u0644\u0639\u062f\u064a\u062f \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u0639\u0646 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0648\u062d\u0636\u0627\u0631\u062a\u0647 \u0641\u064a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0627\u062a \u0648\u0645\u062f\u0627\u0631\u0633 \u0648\u0633\u062c\u0648\u0646 \u0648\u062c\u0645\u0639\u064a\u0627\u062a \u0623\u0645\u0631\u064a\u0643\u064a\u0629 \u0639\u062f\u064a\u062f\u0629.<\/span>
\r\n1418 – 1419 \u0647\u0640<\/span>
\r\n1999 - 1998 \u0645<\/span>
\r\n   
\r\n- \u0628\u0639\u062f \u0627\u0644\u0631\u062c\u0648\u0639 \u0625\u0644\u0649 \u0627\u0644\u0648\u0637\u0646 \u0628\u0627\u0634\u0631\u0639\u0645\u0644\u0647 \u0623\u0633\u062a\u0627\u0630\u0627 \u0645\u0633\u0627\u0639\u062f\u0627 \u0641\u064a \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 - \u0641\u0631\u0639 \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 .<\/span>
\r\n- \u0639\u0645\u0644 \u0645\u062f\u064a\u0631\u0627\u064b ( \u0645\u062a\u0639\u0627\u0648\u0646\u0627\u064b ) \u0644\u0644\u0634\u0624\u0648\u0646 \u0627\u0644\u062f\u0639\u0648\u064a\u0629 \u0628\u0645\u0643\u062a\u0628 \u062a\u0648\u0639\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0644\u064a\u0627\u062a \u0628\u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621.<\/span>
\r\n1420 – 1421 \u0647\u0640<\/span>
\r\n2001 - 2000 \u0645<\/span>
\r\n   
\r\n- \u0627\u0644\u0625\u0633\u0647\u0627\u0645 \u0641\u064a \u062a\u0623\u0633\u064a\u0633 \u0645\u0643\u062a\u0628 \u062a\u0648\u0639\u064a\u0629 \u0627\u0644\u062c\u0627\u0644\u064a\u0627\u062a \u0628\u0645\u062f\u064a\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0628\u0631\u0632 ( \u0641\u064a \u0645\u062d\u0627\u0641\u0638\u0629 \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 ) \u0648\u0627\u0644\u0639\u0645\u0644 \u0645\u062f\u064a\u0631\u0627\u064b \u0645\u062a\u0639\u0627\u0648\u0646\u0627\u064b \u0644\u0647\u0630\u0627 \u0627\u0644\u0645\u0643\u062a\u0628.<\/span>
\r\n1422 – 1433 \u0647\u0640<\/span>
\r\n2012 - 2002 \u0645<\/span>
\r\n 
\r\n 
\r\n   
\r\n - \u0627\u0644\u062a\u0631\u0643\u064a\u0632 \u0639\u0644\u0649 \u0627\u0644\u062a\u062f\u0631\u064a\u0628 \u0648\u0625\u0644\u0642\u0627\u0621 \u0627\u0644\u0645\u062d\u0627\u0636\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u062a\u0623\u0644\u064a\u0641 \u0648\u0627\u0644\u0639\u0645\u0644 \u0627\u0644\u0625\u0639\u0644\u0627\u0645\u064a \u0648 \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0627\u0633\u062a\u0634\u0627\u0631\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u062a\u062c\u0627\u0631\u0628 \u0648\u0627\u0644\u062e\u0628\u0631\u0627\u062a \u0644\u0644\u0645\u0631\u0627\u0643\u0632 \u0648\u0627\u0644\u062c\u0647\u0627\u062a \u0627\u0644\u0631\u0633\u0645\u064a\u0629 \u0648\u063a\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0631\u0633\u0645\u064a\u0629 \u0645\u062d\u0644\u064a\u0627 \u0648\u0639\u0627\u0644\u0645\u064a\u0627.<\/span>
\r\n- \u0627\u0644\u0639\u0645\u0644 \u0631\u0626\u064a\u0633\u0627 \u0644\u0642\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0646\u062c\u0644\u064a\u0632\u064a\u0629 -  \u0641\u0631\u0639 \u062c\u0627\u0645\u0639\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0645\u0627\u0645 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u0633\u0627\u0621 2009<\/span>
\r\n- \u062a\u0623\u0633\u064a\u0633 \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062a\u0648\u0627\u0635\u0644 \u0648\u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u062d\u0636\u0627\u0631\u064a  2009\u0645.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/div>","promote":1,"status":1,"created_at":"2013-12-13T09:00:00.000000Z","updated_at":"2017-12-20T19:34:06.000000Z","language_id":2,"parent_id":null,"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/avatars\/2017\/12\/non-profile-GtnD.jpg","get_name":"\u0646\u0627\u062c\u064a \u0628\u0646 \u0625\u0628\u0631\u0627\u0647\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0639\u0631\u0641\u062c"},{"id":57,"name":"\u0625\u0628\u0631\u0627\u0647\u064a\u0645 \u0623\u0628\u0648 \u062d\u0631\u0628","slug":"ibrahim_abo_harb","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Author","about":"\u062e\u0631\u064a\u062c \u0643\u0644\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0631\u064a\u0639\u0629 \u0648\u0645\u0647\u062a\u0645 \u0628\u0627\u0644\u062f\u0639\u0648\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0644\u0643\u062a\u0631\u0648\u0646\u064a\u0629 \u0639\u0628\u0631 \u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0648\u0627\u0644\u0645\u0648\u0627\u0642\u0639\u060c \u0623\u0633\u0633 \u0639\u062f\u062f\u0627 \u0645\u0646 \u0627\u0644\u0645\u0648\u0627\u0642\u0639 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629 \u0623\u0647\u0645\u0647\u0627:\r\nhttp:\/\/www.islam-guide.com \u0648 http:\/\/www.islamreligion.com \u0648\u063a\u064a\u0631\u0647\u0627\u060c \u0648\u0645\u0639\u062f \u0648\u062c\u0627\u0645\u0639 \u0627\u0644\u0643\u062a\u0627\u0628 \u0627\u0644\u0645\u0634\u0647\u0648\u0631: \u0627\u0644\u062f\u0644\u064a\u0644 \u0627\u0644\u0645\u062e\u062a\u0635\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0635\u0648\u0631 \u0644\u0641\u0647\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0627\u0644\u0630\u064a \u062a\u0631\u062c\u0645 \u0644\u0623\u0643\u062b\u0631 \u0645\u0646 45 \u0644\u063a\u0629 \u0648\u0637\u0628\u0639 \u0645\u0646\u0647 \u0627\u0644\u0645\u0644\u0627\u064a\u064a\u0646.","promote":1,"status":1,"created_at":"2013-12-15T09:00:00.000000Z","updated_at":"2013-12-15T09:00:00.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"\u0625\u0628\u0631\u0627\u0647\u064a\u0645 \u0623\u0628\u0648 \u062d\u0631\u0628"}],"books":[{"id":233,"title":"A \u00ebsht\u00eb doktrina e Trinitetit frym\u00ebzim hyjnor?","slug":"a-eshte-doktrina-e-trinitetit-frymezim-hyjnor-1432798898","image":"\/uploads\/books\/539c681c-4ed0-4468-ba6a-3f9cb8adb1fd-Is Trinity Doctrine Divinely Inspired.jpg","hint":"

Libri shtjellon doktrinën e trinitetit duke e hedh poshtë atë përmes vetë citateve të Biblës dhe duke sqaruar se ajo nuk është shpallje hyjnore por, shpikje njerëzore.<\/span><\/p>","arabic_notes":null,"book_text":null,"word":"\/uploads\/books\/52ac4ae8-0d08-4785-9e46-5c96c63a5571-","pdf":"\/uploads\/books\/sq_trinity_doctrine.pdf","keywords":"A \u00ebsht\u00eb doktrina e Trinitetit frym\u00ebzim hyjnor?","read_counter":20786,"status":1,"is_volume":0,"created_at":"2013-12-14T22:32:57.000000Z","updated_at":"2026-05-12T13:39:58.000000Z","language_id":30,"publisher_id":48,"category_id":7,"volume_id":null,"parent_id":212,"promote":1,"volume_count":null,"volume_title":null,"order":1,"category":{"id":7,"title":"Comparative Religions","created_at":"2017-08-17T19:18:15.000000Z","updated_at":"2018-02-12T22:26:09.000000Z","slug":"Comparative-Religions","i18ns":[],"get_title":"Comparative Religions"},"authors":[{"id":31,"name":"M.A.C. CAVE","slug":"m_a_c_cave","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Author","about":"","promote":0,"status":1,"created_at":"2013-12-07T09:00:00.000000Z","updated_at":"2013-12-07T09:00:00.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"pivot":{"book_id":233,"author_id":31},"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"M.A.C. CAVE"}],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/539c681c-4ed0-4468-ba6a-3f9cb8adb1fd-Is Trinity Doctrine Divinely Inspired.jpg","pdf_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/sq_trinity_doctrine.pdf","word_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/52ac4ae8-0d08-4785-9e46-5c96c63a5571-","author_id":"","author_name":"M.A.C. CAVE","book_title":"A \u00ebsht\u00eb doktrina e Trinitetit frym\u00ebzim hyjnor?","category_slug":"Comparative-Religions","category_name":"Comparative Religions"},{"id":437,"title":"Kurani Tri pjes\u00ebt e fundit nga Kurani, bashk\u00eb m\u00eb nj\u00eb shpjegim t\u00eb shkurt\u00ebr t\u00eb tyre","slug":"kurani-tri-pjeset-e-fundit-nga-kurani-bashke-me-nje-shpjegim-te-shkurter-te-tyre-1432798898","image":"\/uploads\/books\/images\/2018\/2\/15.png","hint":"

Kurani Tri pjesët e fundit nga Kurani, bashkë më një shpjegim të shkurtër të tyre<\/span><\/p>","arabic_notes":null,"book_text":null,"word":"\/uploads\/books\/52b70f69-2f38-4073-9185-2754c63a5571-","pdf":"\/uploads\/books\/Explanation_of_the_Last_Tenth_of_the_Quran-alb.pdf","keywords":"Kurani Tri pjes\u00ebt e fundit nga Kurani, bashk\u00eb m\u00eb nj\u00eb shpjegim t\u00eb shkurt\u00ebr t\u00eb tyre","read_counter":24381,"status":1,"is_volume":0,"created_at":"2013-12-22T22:33:32.000000Z","updated_at":"2026-05-11T22:47:14.000000Z","language_id":30,"publisher_id":68,"category_id":12,"volume_id":null,"parent_id":417,"promote":1,"volume_count":null,"volume_title":null,"order":1,"category":{"id":12,"title":"For New Muslim","created_at":"2017-08-17T19:18:15.000000Z","updated_at":"2018-02-12T22:24:35.000000Z","slug":"For-New-Muslim","i18ns":[],"get_title":"For New Muslim"},"authors":[{"id":68,"name":"www.tafseer.info \u0647\u064a\u0626\u0629 \u062a\u0641\u0633\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0639\u0634\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062e\u064a\u0631","slug":"www_tafseer_info_\u0647\u064a\u0626\u0629_\u062a\u0641\u0633\u064a\u0631_\u0627\u0644\u0639\u0634\u0631_\u0627\u0644\u0623\u062e\u064a\u0631","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Publisher","about":"","promote":0,"status":1,"created_at":"2013-12-20T09:00:00.000000Z","updated_at":"2013-12-20T09:00:00.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"pivot":{"book_id":437,"author_id":68},"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"www.tafseer.info \u0647\u064a\u0626\u0629 \u062a\u0641\u0633\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0639\u0634\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062e\u064a\u0631"}],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/images\/2018\/2\/15.png","pdf_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/Explanation_of_the_Last_Tenth_of_the_Quran-alb.pdf","word_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/52b70f69-2f38-4073-9185-2754c63a5571-","author_id":"","author_name":"www.tafseer.info \u0647\u064a\u0626\u0629 \u062a\u0641\u0633\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0639\u0634\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062e\u064a\u0631","book_title":"Kurani Tri pjes\u00ebt e fundit nga Kurani, bashk\u00eb m\u00eb nj\u00eb shpjegim t\u00eb shkurt\u00ebr t\u00eb tyre","category_slug":"For-New-Muslim","category_name":"For New Muslim"},{"id":523,"title":"Nektari i vulosur i Xhenetit","slug":"nektari-i-vulosur-i-xhenetit-1432798898","image":"\/uploads\/books\/52c5ee24-4250-40fb-93c3-7362c63a5571-The_Sealed_Nectar_cover.jpg","hint":"

Nevoja<\/span><\/span> e umetit për njohjen e sires (jetëpërshkrimit) të Pejgamberit (paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të) si dhe përfitimi nga burimi i virtyteve të tij, është shumë e madhe dhe e domosdoshme. Sireja është dhe do të mbetet fondi historik, burimi kulturor dhe metodologjia shkencore e praktike nga e cila do të përfitojnë brezat njëri pas tjetrit. Çdokush që shpreson shpërblimin e Allahut dhe takimin me Të në botën tjetër e konsideron të Dërguarin e Tij (paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të) shëmbëlltyrë të tij. Allahu i lartësuar thotë: “Ju e kishit shembullin më të lartë në të dërguarin e Allahut, kuptohet, ai që shpreson në shpërblimin e Allahut në botën tjetër, ai që atë shpresë e shoqëron duke e përmendur shumë shpesh Allahun.” [El Ahzab: 21] Për shkak të rëndësisë së njohjes së Sires e kemi shtuar edhe këtë libër i cili veçohet me metodologjinë e tij të lehtë dhe të thjeshtë. Libri ka fituar çmimin e parë në garën për librin më të mirë të shkruar rreth Sires. Garë të cilën në vitin 1396 h. e ka organizuar Liga e Botës Islame.<\/span><\/span><\/p>","arabic_notes":null,"book_text":null,"word":"\/uploads\/books\/52c5ee24-63e8-4099-b856-7362c63a5571-","pdf":"\/uploads\/books\/sq_Nektari_i_vulosur_i_Xhennetit.pdf","keywords":"Nektari i vulosur i Xhenetit","read_counter":16941,"status":1,"is_volume":0,"created_at":"2014-01-02T22:34:23.000000Z","updated_at":"2026-05-12T16:28:58.000000Z","language_id":30,"publisher_id":null,"category_id":2,"volume_id":null,"parent_id":null,"promote":1,"volume_count":null,"volume_title":null,"order":1,"category":{"id":2,"title":"Muhammad (PBUH)","created_at":"2017-08-17T19:18:15.000000Z","updated_at":"2018-02-12T22:28:43.000000Z","slug":"Muhammad-(PBUH)","i18ns":[],"get_title":"Muhammad (PBUH)"},"authors":[{"id":564,"name":"\u0635\u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0646 \u0627\u0644\u0645\u0628\u0627\u0631\u0643\u0641\u0648\u0631\u064a","slug":"safiy_ar_rahman_al_mubarakfouri","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Author","about":"","promote":0,"status":1,"created_at":"2014-02-11T09:00:00.000000Z","updated_at":"2014-02-11T09:00:00.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"pivot":{"book_id":523,"author_id":564},"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"\u0635\u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0646 \u0627\u0644\u0645\u0628\u0627\u0631\u0643\u0641\u0648\u0631\u064a"}],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/52c5ee24-4250-40fb-93c3-7362c63a5571-The_Sealed_Nectar_cover.jpg","pdf_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/sq_Nektari_i_vulosur_i_Xhennetit.pdf","word_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/52c5ee24-63e8-4099-b856-7362c63a5571-","author_id":"","author_name":"\u0635\u0641\u064a \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0646 \u0627\u0644\u0645\u0628\u0627\u0631\u0643\u0641\u0648\u0631\u064a","book_title":"Nektari i vulosur i Xhenetit","category_slug":"Muhammad-(PBUH)","category_name":"Muhammad (PBUH)"},{"id":9560,"title":"Kurani Fisnik dhe p\u00ebrkthimi i dometh\u00ebnieve t\u00eb tij n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe","slug":"kurani-fisnik-dhe-perkthimi-i-domethenieve-te-tij-ne-gjuhen-shqipe-1432798922","image":"\/uploads\/books\/tij n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.jpg","hint":"

Ky është përkthimi më i njohur i domethënieve të Kuranit Fisnik në shqip. Ky botim ka pas fatin të botohet nga Kompleksi i Mbretit Fehd për botimin e Kuranit si dhe është i vetmi përkthim që është i shoqëruar me komentim.<\/span><\/p>","arabic_notes":null,"book_text":null,"word":"\/uploads\/books\/53f61023-bd08-410f-bbda-7158b8adb1fd-","pdf":"\/uploads\/books\/sq_translation_of_meaning_of_holy_quran_in_albanian.pdf","keywords":"Kurani Fisnik dhe p\u00ebrkthimi i dometh\u00ebnieve t\u00eb tij n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe","read_counter":36417,"status":1,"is_volume":0,"created_at":"2014-08-21T21:27:17.000000Z","updated_at":"2026-05-11T15:47:09.000000Z","language_id":30,"publisher_id":542,"category_id":15,"volume_id":null,"parent_id":9463,"promote":1,"volume_count":null,"volume_title":null,"order":1,"category":{"id":15,"title":"About Quran and Hadith","created_at":"2017-08-17T19:18:15.000000Z","updated_at":"2026-05-07T08:17:20.000000Z","slug":"About-Quran-and-Hadith","i18ns":[],"get_title":"About Quran and Hadith"},"authors":[{"id":542,"name":"www.qurancomplex.com","slug":"www_qurancomplex_com","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Publisher","about":"","promote":0,"status":1,"created_at":"2014-02-11T09:00:00.000000Z","updated_at":"2014-02-11T09:00:00.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"pivot":{"book_id":9560,"author_id":542},"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"www.qurancomplex.com"}],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/tij n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.jpg","pdf_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/sq_translation_of_meaning_of_holy_quran_in_albanian.pdf","word_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/53f61023-bd08-410f-bbda-7158b8adb1fd-","author_id":"","author_name":"www.qurancomplex.com","book_title":"Kurani Fisnik dhe p\u00ebrkthimi i dometh\u00ebnieve t\u00eb tij n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe","category_slug":"About-Quran-and-Hadith","category_name":"About Quran and Hadith"},{"id":19387,"title":"Toleranca n\u00eb Islam","slug":"toleranca-ne-islam","image":"\/uploads\/books\/images\/2018\/5\/ease-and-tolerance-two-beautiful-intrinsic-qualities-of-islam-4-2.jpg","hint":"

Toleranca në Islam<\/p>\r\n\r\n

 <\/div>","arabic_notes":"

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/div>","book_text":"

Toleranca në Islam<\/span><\/span><\/strong><\/a>
\r\n\u0633\u0645\u0627\u062d\u0629 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0644\u0628\u0627\u0646\u064a\u0629<\/span><\/span><\/a><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Dr. Abd Ar-Rahmân bin Abd Al-Kareem Ash-Sheha<\/span><\/span>
\r\n\u062f. \u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0646 \u0628\u0646 \u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0643\u0631\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0634\u064a\u062d\u0629<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nPërktheu:<\/span><\/span>
\r\nEUROPEAN ISLAMIC RESEARCH CENTER (EIRC)<\/span><\/span>
\r\n\u0627\u0644\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0631\u0648\u0628\u064a \u0644\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629<\/span><\/span>
\r\n& Rasim Haxha
\r\nRedaktori: Llokman Hoxha
\r\nLektori: Agim Abazi<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/span><\/span>
\r\nwww.islamland.com<\/span><\/span><\/strong><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n


\r\n\u0628\u0633\u0645 \u0627\u0644\u0644\u0647 \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0646 \u0627\u0644\u0631\u062d\u064a\u0645
\r\nToleranca në Islam<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

Të gjitha falënderimet i takojnë vetëm Allahut, ndërsa paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të Dërguarin e fundit Muhamedin, mbi familjen dhe shokët e tij.
\r\nAjo që e veçon Islamin nga fetë e tjera, njëherit është edhe ndër faktorët kryesorë që ndikuan në përhapjen e tij te jomuslimanët, sepse ai është i thjeshtë për ta kuptuar, përmban mësime të lehta, promovon tolerancë në raport me të tjetër dhe nuk bie ndesh me natyrshmërinë e pastër njerëzore. Madje Islami haptas e shpreh përputhshmërinë e tij me këtë natyrshmëri dhe mosndeshjen me të. Allahu i Lartësuar në lidhje me këtë thotë:
\r\n“Përqendrohu në vetveten tënde sinqerisht në fenë, i larguar prej çdo të kote, (e ajo fe), feja e Allahut në të cilën i krijoi njerëzit, s’ka ndryshim (mos ndryshoni) të asaj natyrshmërie të krijuar nga Allahu, ajo është feja e drejtë por shumica e njerëzve nuk e dinë”. (Er-Rrum: 30)
\r\nPër ta qartësuar këtë, do të sjellim shembullin e instinktit seksual. Islami atë nuk e konsideroi të fëlliqur, as nuk e ndaloi, madje porositi që përmbushja e këtij instinkti të bëhet sa më parë që është e mundur. Në lidhje me këtë thotë Allahu i Lartësuar: “Dhe martoni të pamartuarat (të pamartuarit) edhe robërit e robëreshat tuaja që janë të ndershëm e të ndershme. Nëse janë të varfër, Allahu i begaton nga mirësitë e Tij, Allahu është Bujar i madh, i Gjithëdijshëm”. (En-Nur: 32)
\r\nGjithashtu edhe i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, i motivoi besimtarët në përmbushjen e kësaj nevoje (instinkti seksual), ku thotë: “O ju të rinj! Kush ka mundësi nga ju për t’u martuar, le të martohet, ngase martesa atij do të ia ruajë syrin (nga shikimi haram) dhe organet gjenitale (nga prostitucioni). E kush nuk ka mundësi, lë të agjërojë, ngase agjërimi do të jetë mburojë për të”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nNë anën tjetër, përmbushjen e nevojës seksuale megjithëse e lejoi, caktoi për të kushte dhe rregulla, e rregulloi atë dhe tregoi rrugën e saktë për përmbushjen e saj. Ajo rrugë është martesa legjitime.
\r\nPërmes martesës arrihet prehja të cilën e synon secili prej nesh. Përmes saj formohet dashuria, e cila participon në ruajtjen dhe kultivimin e jetës bashkëshortore. Sikur që përmes saj arrihen pasardhësit, gjë që shkakton te secili nga bashkëshortët një lloj sigurie në këta pasardhës, të cilët janë rezultat i martesës legjitime dhe lidhjes së shenjtë, për të cilën Allahu i Lartësuar thotë: “Dhe nga faktet (e madhërisë së) e Tij është që për të mirën tuaj, Ai krijoi nga vetë lloji juaj palën (gratë), ashtu që të gjeni prehje te ato dhe në mes jush krijoi dashuri dhe mëshirë. Në këtë ka argumente për njerëzit që mendojnë”. (Er-Rrum: 21)
\r\nÇdo rrugë tjetër, përmes së cilës mund të përmbushet motivi seksual, Islami e ndaloi, sepse përmes atyre rrugëve ndodhin shumë gjëra të liga si: përhapja e sëmundjeve të ndryshme, ndërprerja e lindshmërisë dhe vazhdimit të llojit njerëzor, lindja e fëmijëve të jashtëligjshëm (kopil), të cilët nuk do të gjejnë asnjëherë rehati shpirtërore dhe gjithnjë do të mbajnë mllef për shoqëritë ku jetojnë.
\r\nAllahu i Lartësuar thotë: “Dhe mos iu afroni imoralitetit (zinasë), sepse vërtet ai është vepër e shëmtuar dhe është një rrugë e keqe”. (El-Isra: 32)
\r\n     Edhe pse Islami caktoi martesën, ai nuk e bëri me pamundësi ndarjeje, përkundrazi, nëse të dy bashkëshortët nuk mund të vazhdojnë jetën e tyre bashkëshortore, atëherë Islami caktoi shkurorëzimin sipas rregullave të caktuara, të cilat ia ruajnë të drejtat secilit bashkëshort duke u kujdesur edhe për anën emocionale të tyre.
\r\nE tërë kjo për faktin se Islami synon formimin e familjes së shëndoshë, e cila do të jetë pjesë e shoqërisë, prej ku pastaj çdo individ do të jetë në gjendje që me komoditet të kryejë funksionet e tij fetare e jetësore. Në këtë formë ai do të jetë aktiv dhe produktiv.
\r\nNë të gjitha çështjet e natyrshmërisë njerëzore, Islami e ndjek rrugën e lehtësisë dhe mosngarkesës me atë që njeriu nuk mund ta kryejë; qofshin ato fjalë apo dhe vepra. Kjo metodë me plot meritë e bën Islamin fe e cila shfuqizoi të gjitha fetë e mëhershme, fe të cilën Allahu i Lartësuar e zgjodhi për gjithë njerëzimin, kush e përqafon atë do ta arrijë lumturinë e kësaj bote; qetësinë shpirtërore, të cilën nuk e kupton veç ai që e ka përjetuar kënaqësinë e besimit në zemrën e vet, sikur që e pret lumturia e botës tjetër, lumturi e cila realizohet në qëndrim të përhershëm në Xhenet, hapësira e të cilit është sa hapësira e tokës dhe qiejve dhe është përgatitur për njerëzit e devotshëm.
\r\nNdërsa ai që me drejtësinë dhe urtësinë e Allahut privohet nga ky Islam, edhe pse nga jashtë mund të shtiret se është i lumtur, do të jetojë me gjoks të ngushtuar e të ngurtësuar në këtë botë, ndërsa ajo që e pret në Botën e Përhershme është edhe me e keqe dhe më e rëndë, Allahu na ruajttë prej saj!
\r\nMeqë njeriu me natyrshmërinë që ka, nuk mund t’i shmanget mangësive e lëshimeve, atëherë edhe Islami është feja më tolerante, sidomos në raport me Allahun, ngase obligimet ndaj Allahut janë të ngritura mbi bazën e faljes dhe të tolerancës.
\r\nFalja dhe toleranca përfshijnë të gjitha obligimet e njeriut ndaj Allahut, përveç një, e ai është obligimi i besimit dhe njësimit të Allahut, i Cili në asnjë formë nuk pranon që Atij t’i përshkruhet ortak, sikur që nuk pranon që ndonjë formë e adhurimit t’i dedikohet dikujt tjetër pos Tij. Allahu i Lartësuar thotë: “S’ka dyshim se Allahu nuk falë (mëkatin) t’i përshkruhet Atij shok (idhujtarinë), e përpos këtij (mëkati) i falë kujt të do”. (En-Nisa: 48)
\r\nIslami i ofroi muslimanit rrugëdalje nga çdo gabim apo mëkat që mund ta bëjë. Ai i drejtohet logjikës së tij duke e kuruar anën shpirtërore të tij përmes hapjes së mundësisë së pendimit, që në këtë mënyrë të largohet nga mëkati, sikur që bëri që vendosmëria e mëkatarit për moskthim në mëkat përsëri ta fshijë mëkatin e bërë.
\r\nAllahu i Lartësuar që është më Bujari dhe më Fisniku, bëri që karshi faljes së mëkatit, ky pendestar të arrijë edhe shpërblim nga Allahu, ngase ai hoqi dorë nga mëkati nga frika prej Allahut dhe njëherit duke shpresuar në arritjen e shpërblimit tek Ai.
\r\nA ka bamirësi më të madhe se kjo?
\r\nAllahu i Lartësuar thotë: “Thuaj: “O robërit e Mi, të cilët e keni ngarkuar me shumë gabime veten tuaj, mos e humbni shpresën ndaj mëshirës së Allahut, pse Allahu i falë të gjitha mëkatet, Ai është që shumë falë dhe është Mëshirues”! (Ez-Zumer: 53)
\r\nAllahu i Lartësuar rrugën e pendimit e bëri të lehtë, nuk ka lodhje e mundim në të.
\r\nAllahu i Lartësuar thotë: “Kush bën ndonjë të keqe apo ngarkon veten, pastaj kërkon falje te Allahu, ai e gjen Allahun falës dhe Mëshirues”. (En-Nisa: 110)
\r\nGjithashtu thotë: “Ai është që pranon pendimin e robërve të vet dhe shlyen të këqijat dhe e di çka punoni”. (Esh-Shura: 25)
\r\nKujdesi i veçantë i Islamit ndaj mëkatarit shprehet edhe përmes ndërlidhjes së faljes së mëkateve me pendim prej tyre, sado që ato përsëriten. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Djalli tha: Pasha krenarinë Tënde, o Zoti im, unë vazhdimisht do të orvatem t’i devijoj robërit e Tu përderisa të jenë gjallë. Allahu i tha: Pasha madhërinë dhe krenarinë Time, edhe unë vazhdimisht do t’i fali përderisa ata kërkojnë falje”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\nIslami po ashtu nuk ia llogarit për mëkat robit, të gjitha ato mëkate që bëhen si rezultat i detyrimit, harresës apo gabimit, duke mos pasur qëllim rënien në to. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu i Lartësuar nuk do t’i llogarisë robërit e Tij për mëkatet që bëhen gabimisht (pa qëllim), që bëhen nga harresa dhe nën presionin e detyrimit”. (Ibën Maxhe, e saktësoi Albani)
\r\nNë Islam dera e pendimit vazhdimisht është e hapur, në çdo kohë dhe në çdo situatë, deri në momentin e fundit të jetës së njeriut në këtë botë, pra, nuk ka kohë apo vend të caktuar. Allahu i Lartësuar thotë: “Pendim i pranueshëm te Allahu është vetëm ai i atyre që kur bëjnë të keqen me mosdije shpejt pendohen; të tillëve Allahu ju pranon pendimin, se Allahu është më i Dijshmi, më i Urti. Nuk është pendim (i pranueshëm) i atyre që vazhdimisht bëjnë punë të këqija dhe vetëm atëherë kur t’i vjen vdekja ndonjërit prej tyre, të thotë: “Unë tash u pendova!” e as i atyre që vdesin duke qenë jobesimtarë. Ndaj tyre kemi përgatit dënim të ashpër”. (En-Nisa: 17-18)
\r\nGjithashtu i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu ia pranon pendimit çdonjërit përderisa nuk arrijnë momentin e dorëzimit të shpirtit”. (Ahmedi, Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\nNë Islam nuk ka vend dëshpërimi dhe humbja e shpresës nga mëshira dhe falja e Allahut. Këtë derë Islami e mbylli me kohë dhe tregoi se këto cilësi janë të atyre që e mohojnë Allahun. Allahu i Lartësuar thotë: “... e mos e humbni shpresën nga mëshira e Allahut, pse vetëm populli jobesimtarë e humb shpresën në Allahun”. (Jusuf: 87)
\r\nKjo për faktin që falja e mëkateve realizohet me pendim dhe kërkim falje, sikur që tregon i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “Pasha Atë në dorën e të Cilit është jeta ime, sikur ju të mos bënit mëkate, Allahu do t’ju zhdukte nga sipërfaqja e tokës, e në vend tuajin do të sillte njerëz të cilët bëjnë mëkate, pastaj do të kërkonin falje dhe Allahu do t’i falte”. (Muslimi)
\r\nIslami e hapi derën e shpresës duke e cilësuar pendimin nga veprat të cilat i do Allahu, gëzohet dhe kënaqet me to, gjë kjo e cila e inkurajon besimtarin për pendim. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu i gëzohet pendimit të besimtarit më tepër se njeriu i cili me kafshën në të cilën ka ushqimin dhe ujin, udhëton nëpër shkretëtirë vrasëse. Për një moment zbret nga kafsha dhe e zë gjumi. Kur zgjohet sheh se kafsha ka ikur. Duke e kërkuar atë, e kaplon etja, dhe në vete thotë: të kthehem në vendin ku isha, të fle aty derisa të më arrijë vdekja. E vendosi kokën mbi krah që të fle deri në vdekje. Kur u zgjua, para vetes pa kafshën e cila bashkë me ushqimin dhe ujin ishte kthyer. Me të vërtetë Allahu i gëzohet pendimit të besimtarit më tepër sesa ky njeri që i gëzohet kafshës dhe furnizimit që është me të”. (Muslimi)
\r\nGjatë leximit të këtij libërthi, do të kuptosh qartë tolerancën dhe lehtësinë e dispozitave të fesë dhe të jetës së përditshme, të cilën e përmban Islami në të gjitha fushat jetësore, si në rrafshin individual ashtu edhe në atë kolektiv.
\r\nNdaj pak nga koha jote për t’u njohur me Islamin. Assesi mos prano që të gjykosh Islamin në saje të sjelljeve individuale të cilat i hasim tek disa muslimanë injorantë apo mendjelehtë. Nëse bindesh në to, atëherë kjo është një dhunti me të cilën të begatoi Allahu i Lartësuar, e nëse jo, atëherë së paku e rrit diapazonin e njohurive tua me informacione të sakta për Islamin, duke krijuar perceptim të drejtë për Islamin larg nga tentimi për devijimin e realitetit dhe njollosjes së tij, që po mundohen ta bëjnë ata që e armiqësojnë këtë fe.
\r\nBindu se çdo gjë që e bie ndesh me natyrshmërinë e pastër dhe logjikën e shëndoshë njerëzore, në asnjë mënyrë nuk i përket Islamit. Është për t’u habitur me njerëzit të cilët duke kërkuar lumturinë gjithandej, përqafojnë besime e ideologji që bien ndesh me natyrshmërinë e pastër, me mendjen dhe zemrën e shëndoshë, duke e harruar fenë e vërtetë (Islamin).
\r\nNjë veprim i tillë është inspirim nga djalli, i cili mundohet t’i mashtrojë njerëzit dhe t’i ndalojë ata nga feja e drejtë, ngase ai është i bindur se me përqafimin e kësaj feje, ata do ta arrijnë lumturinë e kësaj bote dhe botës së amshuar.
\r\nNjëherit ky është edhe zotimi i djallit të cilin e bëri ditën që u largua nga mëshira e Allahut. Allahu thotë: “Ai tha: “Pasha madhërinë Tënde, kam për t’i shmangur prej rrugës së drejtë që të gjithë. Përveç atyre që janë të sinqertë nga robërit e Tu!”. (Sad: 82-83)
\r\nBinduni se përqafimi i Islamit është dhunti dhe sukses hyjnor, Allahu me të e begaton atë që do prej robërve të Tij.
\r\nAllahu ia lehtëson rrugën e Islamit të gjithë atyre që janë të sinqertë, atyre që seriozisht hulumtojnë dhe me dëshirë të flaktë të vërtetën e kërkojnë.
\r\nAtëherë mundohu që të jesh nga të tillët. Allahu i Lartësuar thotë: “Ata të shprehin ty mirënjohësi (ta përmendin) që u bënë myslimanë. Thuaj: “Pranimin tuaj të fesë islame mos ma njihni (mos ma përmendni) mua, por nëse jeni të sinqertë Allahu juve ju bëri mirë, kur ju udhëzoi për besim”. (El-Huxhurat: 17)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

Dr. Abd Ar-Rahmân bin Abd Al-Kareem Ash-Sheha
\r\n 
\r\nwww.islamland.com<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n


\r\nFeja e vetme e pranuar tek Allahu është Islami
\r\nIslami është feja me të cilën Allahu i Lartësuar dërgoi të gjithë pejgamberët që nga Ademi, paqja e Allahut qoftë mbi të. Është feja e vetme me të cilën Ai është i kënaqur që të jetë fe për njerëzit dhe xhinët deri në përfundimin e kësaj bote. Allahu i Lartësuar thotë: “Pa dyshim feja e vetme e pranuar te Allahu është Islami”. (Ali Imran: 19)
\r\nIslami erdhi me thirrjen për njësimin e Allahut, adhurimin me sinqeritet vetëm të Tij, që nuk ka ortak. Kjo është thirrja (feja) e të gjithë pejgamberëve. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ai u përcaktoi juve fe atë që i pat përcaktuar Nuhut dhe atë që Ne ta shpallëm ty dhe atë me çka e patëm porositur Ibrahimin, Musain dhe Isain. (I porositëm) Ta praktikoni fenë e drejtë e mos u përçani në të...” (Esh-Shura: 13)
\r\nTë dërguarit që ishin para Muhamedit, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, dërgoheshin vetëm tek popujt e tyre dhe në periudha të caktuara kohore. Pasi që vdiste i Dërguari dhe kalonte kohë e gjatë, dhe kur njerëzit devijonin nga e vërteta e tek ta përhapej idhujtaria, tirania e padrejtësia, Allahu i Lartësuar dërgonte tjetër pejgamber që t’i ngjallte mësimet e harruara nga shpallja hyjnore dhe ta përtërinte thirrjen për njësimin e Allahut dhe mos përshkrimit ortak Atij. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ne dërguam në çdo popull të dërguar që t’u thonë: “Adhuroni vetëm Allahun, e largohuni nga adhurimi i tjetërkujt pos Allahut”. (En-Nahl: 36)
\r\nPas një ndërprerje të dërgimit të pejgamberëve, dërgohet Muhamedi paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, vulë e të gjithë të dërguarve, si dhe shpallja e tij (Kur’ani) është përmbyllje e të gjitha librave të shpallur para tij. U dërgua përgëzues dhe qortues për të gjitha botët; njerëzit dhe xhinët, për arabët dhe joarabët, për të bardhët dhe të zinjtë. Allahu i Lartësuar thotë: “Ne nuk të dërguam ty (o Muhamed) ndryshe vetëm se për të gjithë njerëzit, myzhdedhënës dhe tërheqës i vërejtjes...”. (Sebe’: 28)
\r\nPrandaj, detyrimisht kjo shpallje dhe ky legjislacion gëzon specifika të cilat e dallojnë (lartësojnë) nga të gjitha shpalljet para saj, në mënyrë që të ecë krahë përkrah me zhvillimet në shoqëri. Që të jetë në gjendje t’i drejtohet të gjithë njerëzve pa dallim race a etnie. Pra, nga specifikat e kësaj feje është se ajo është fe internacionale, e mëshirshme për mbarë njerëzimin, sikur që tregon Allahu i Lartësuar: “E Ne të dërguam ty (Muhamed) vetëm si mëshirë për të gjitha krijesat”. (El-Enbija: 107)
\r\nNë të njëjtën kohë Islami, me dispozitat që përmban, të cilat e rregullojnë në mënyrën më të mirë statusin e individit dhe shoqërisë, i rregullojnë raportet me shoqëritë e tjera përreth është i kompletuar dhe gjithëpërfshirës. Në këtë mënyrë ai e gëzon kontinuitetin dhe përjetësinë të cilën ia garantoi Allahu i Lartësuar dhe mbetet valid për çdo vend dhe për çdo kohë deri në përfundim të kësaj bote. Allahu i Lartësuar thotë: “... Sot përsosa për ju fenë tuaj, plotësova ndaj jush dhuntinë Time, zgjodha për ju islamin fe...”. (El-Maide: 3)
\r\nMeqë toleranca dhe lehtësia nxisin në përqafimin e bindjeve, atëherë edhe Islami është i ndërlidhur ngushtë me tolerancën. Kjo tolerancë konkretizohet në thjeshtësinë e dispozitave, lehtësinë në adhurime si dhe në hapësirën e mjaftueshme dhe lehtësinë me të cilat karakterizohen të gjitha dispozitat e Islamit, që të ketë mundësi çdonjëri sipas mundësisë së tij të përmbush këto dispozita në çdo vend dhe në çdo kohë mbi sipërfaqe të tokës, në përputhshmëri me rregullën e përgjithshme kur’anore: “Allahu nuk ngarkon askënd përtej mundësive të veta...”. (El-Bekare: 283)
\r\nGjithashtu edhe në pajtim me fjalën e të Dërguarit, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “Mjaftohuni me ato dispozita që ua komunikoj (mos pyesni shumë për detaje), ngase ajo që i shkatërroi popujt që ishin para jush ishte pikërisht pyetjet e shumta dhe kundërshtimi i pejgamberëve të tyre. Kështu që, nëse ju ndaloj prej ndonjë gjëje, largohuni (plotësisht) nga ajo, e nëse ju urdhëroj me diçka, atëherë kryeni atë sipas mundësisë që keni”. (Buhariu)
\r\nToleranca është rregulla themelore mbi të cilën është ndërtuar i tërë legjislacioni islam, duke filluar nga gjërat më të larta që janë dispozitat e bindjeve (besimit) e deri te ato më të ulëtat, duke i ikur shtrëngimit me të cilin do të ndaloheshin gjërat e lejuara, por edhe liberales me të cilin do të lejoheshin gjërat e ndaluara.
\r\nMeqë këto dispozita janë të caktuara për njerëzit, të cilët me natyrshmërinë që kanë, nuk mund t’i shmangen mangësive e lëshimeve, sikur që ata kanë ndjenja dhe emocione, por edhe mundësi të kufizuara, atëherë vjen në shprehje toleranca e fesë islame, e cila është në përputhshmëri të plotë me këtë natyrshmëri njerëzore, duke i pasur në konsideratë mangësitë dhe mundësitë e kufizuara të njeriut. Në këtë mënyrë, Islami secilit sipas mundësive dhe rrethanave ia mundëson përmbushjen e dispozitave që ai i caktoi. Thotë Allahu i Lartësuar: “(Allahu) nuk ju obligoi në fe me ndonjë vështirësi...”. (El-Haxh: 78)
\r\nToleranca i përfshin të gjitha dispozitat e Islamit, për faktin që ato janë të lehta, nuk ka vështirësi të mëdha në to. Ato janë të dashura për të gjitha kategoritë e njerëzve në shoqërinë islame, të cilët më kënaqësi i përmbushin dhe i jetësojnë ato. Këtë e dëshmuan edhe shumë jomuslimanë objektiv.
\r\nDispozitat e Islamit kujdesen për të pasurin sikur që kujdesen për të varfrin. Ato kanë në konsideratë të shëndoshin, por edhe të sëmurin, të rriturit dhe fëmijët, mashkullin dhe femrën, prijësin dhe popullatën, kujdeset edhe për rrethanat kohore e vendore.
\r\nNjerëzimi nuk njeh legjislacion mesatar të ndërtuar mbi tolerancë e lehtësi siç është Islami, ngase ky legjislacion korrespondon plotësisht me dobësitë e natyrës njerëzore, për të cilën thotë Allahu i Lartësuar: “Allahu dëshiron t’ju lehtësoj (dispozitat), e megjithatë njeriu në esencën e krijimit është i dobët (për t’ju përballuar epsheve)”. (En-Nisa: 28)
\r\nToleranca dhe lehtësia e Islamit nuk kufizohet vetëm me pjesëtarët e tij, përkundrazi që nga dërgimi i Muhamedit paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, me këto karakteristika Islami i joshi besimtarët e feve të tjera, të cilët gjenin shumë vështirësi e mundime në fetë e tyre. Allahu i Lartësuar thotë: “Ata që pasojnë të Dërguarin (Muhamedin), që nuk shkruan as nuk lexon, të cilin e gjejnë të cilësuar (të përshkruar me virtytet e tij), tek ata në Tevrat dhe në Inxhil, e që i urdhëron ata për çdo të mirë dhe i ndalon nga çdo e keqe, u lejon ushqimet e këndshme dhe u ndalon ato të pakëndshmet, dhe heq nga ata barrën e rëndë dhe prangat që ishin mbi ta. Pra, ata të cilët e besojnë atë, i besojnë asaj që erdhi me të dhe e ndihmojnë, veprojnë me dritën që u zbrit me të, të tillët janë të shpëtuarit”. (El-A’raf: 157)
\r\nTolerancën islame e hasim edhe në aprovimin e përgjigjeve të bazuara në dituri të fesë për çështje të caktuara, siç veproi i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, kur e dërgoi Muadh bin Xhebelin për t’ua mësuar Islamin banorëve të Jemenit, të cilit i tha: “Si do të veprosh? Do të veproj sipas mësimeve të Kur’anit. E nëse nuk gjen aty përgjigje (për ndonjë ndodhi)? Do të shikoj në Sunetin (fjalët veprat dhe miratimet) e të Dërguarit. E nëse edhe aty nuk gjen? Do të veproj sipas mendimit tim (të cilin do ta ndërtoj mbi mësimet e përgjithshme të Kur’anit dhe Sunetit). Pas kësaj i Dërguari ia vendosi dorën në gjoks dhe tha: Falënderimi i takon Allahut i Cili bëri që i dërguari i të Dërguarit të Allahut të veprojë saktë”. (Ebu Davudi, e saktësoi Ahmed Shakiri)
\r\nKjo e bën Islamin fe që pranon zhvillimin dhe është valide për çdo kohë dhe çdo vend.
\r\nIslami ka parime, rregulla dhe dispozita gjenerale, të cilat nuk ndryshojnë me ndryshimin e vendit apo kohës, siç janë: besimi, namazi; numri i rekateve dhe kohët e tij, sasia dhe llojet e pasurisë që jepet zekati për to, agjërimi dhe koha e tij, haxhi forma dhe koha e tij.
\r\nNdërkohë që për të nxjerrë dispozitë për çështje të reja, fillimisht hulumtojmë në Kur’an, nëse aty gjejmë dispozitë për to, atëherë veprojmë sipas tij dhe nuk shikojmë diku tjetër. Nëse në Kur’an nuk e gjejmë, atëherë shikojmë nga Suneti i saktë i të Dërguarit, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të. Nëse e gjejmë aty, veprojmë sipas tij, e nëse nuk e gjejmë, atëherë këtu vjen në shprehje mundi dhe angazhimi i dijetarëve të mirëfilltë për të dhënë mendimin e tyre për ato ndodhi, sepse kështu vepruan dijetarët përgjatë historisë.
\r\nNë këtë mënyrë realizohet dobia e përgjithshme, sikur që realizohet përputhshmëria e Islamit me rrethanat dhe situatën e shoqërive nëpër kohë të ndryshme. Gjithashtu duke i trajtuar këto ndodhi mbi rregullat e përgjithshme të Islamit të cilat burojnë nga Kur’ani dhe Suneti si:
\r\n-    Në esencë gjërat janë të lejuara,
\r\n-    Ruajtja e dobisë (interesit) së përgjithshme,
\r\n-    Ndërtimi i dispozitave mbi bazën e lehtësisë dhe shmangies së vështirësisë së madhe
\r\n-    Largimi i gjërave të dëmshme,
\r\n-    Në situata të jashtëzakonshme lejohen (disa nga) gjërat e ndaluara,
\r\n-    Situatat e jashtëzakonshme duhet të vlerësohen drejtë,
\r\n-    Largimi i dëmit ka përparësi në raport me realizimin e dobisë (kur këto dyja ndeshen në mes vete),
\r\n-    Veprohet dëmi i vogël për t’i ikur dëmit të madh,
\r\n-    Dëmi nuk (bën të) largohet me dëm
\r\n-    Veprohet dëmi që ndërlidhet me individin për t’i ikur dëmit që ndërlidhet me shoqërinë. Dhe shumë parime e rregulla të tjera të ngjashme.
\r\nVeprimi sipas mendimit të dijetarëve, nuk është për qëllim mendimi i ndërtuar mbi qejfe e epshe, por mendimi përmes të cilit realizohet dobia për shoqërinë dhe që nuk ndeshet me tekstet e Kur’anit dhe të Sunetit. E tërë kjo, për t’i siguruar Islamit qëndrueshmëri dhe validitet për çdo kohë dhe çdo vend. Kjo nuk është diçka pabazë, përkundrazi ai që shfleton tekstet e Kur’anit dhe të Sunetit, e sheh qartë thirrjen e Islamit në tolerancë dhe lehtësi.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nMetodologjia e tolerancës në Islam
\r\nTë flasësh për tolerancën në Islam nënkupton të flasësh për tërë Islamin dhe jo vetëm për një pjesë të tij. Kjo, ngase toleranca përfshinë çdo segment të Islamit, siç thotë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “Më i kapuri nga ju për fe është ai që vepron në bazë të lehtësisë (pa tejkaluar kufijtë)”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\nGjithashtu thotë: “Mënyra më e dashur tek Allahu e praktikimit të fesë, është ajo që nuk i tejkalon kufijtë dhe është e lehtë”. (Buhariu)
\r\nIslami është metodologji e kompletuar e tolerancës, ai është fe mesatare (pa teprim dhe pa neglizhin). Thotë Allahu i Lartësuar: “Derisa ashtu (sikur ju udhëzuam në fenë islame) Ne ju bëmë juve një popull të drejtë (një mes të zgjedhur) për të qenë ju dëshmitarë (në Ditën e Gjykimit) ndaj njerëzve, dhe për të qenë i Dërguari dëshmitar ndaj jush”. (El-Bekare: 143)
\r\n1.    Islami promovon tolerancë në fushën e politikës dhe marrëdhënieve ndërkombëtare. Thotë Allahu i Lartësuar: ”Allahu nuk ju ndalon të bëni mirë dhe të mbani drejtësi me ata që nuk ju luftuan për shkak të fesë, e as nuk ju dëbuan prej shtëpive tuaja; Allahu i do ata që mbajnë drejtësinë”. (El-Mumtehine: 8)
\r\n2.    Promovon tolerancë në fushën sociale. Thotë Allahu i Lartësuar: “O ju njerëz, vërtetë Ne ju krijuam ju prej një mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete, e s’ka dyshim se te Allahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër është ruajtur e Allahu është i dijshëm dhe hollësisht i njohur për çdo gjë”. (El-Huxhurat: 13)
\r\n3.    Tolerant në fushën e moralit dhe etikës. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ti (Muhamed) merre të lehtën, urdhëro për të mirë dhe hiqu prej të padijshmëve”. (El-A’raf: 199)
\r\nGjithashtu thotë: “Të cilët japin kur janë në mirëqenie edhe kur janë në vështirësi dhe që e frenojnë mllefin, që i falin njerëzit, e Allahu i do bamirësit”. (Ali Imran: 134)
\r\nGjithashtu thotë: “Nuk është e barabartë e mira dhe e keqja. Andaj, (të keqen) ktheje me mirësi, se atëherë ai, mes teje dhe të cilit ka armiqësi, do të bëhet (si) mik i afërt”. (Fusilet: 34)
\r\n4.    Tolerant në fushën e adhurimeve. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ata që besuan dhe bënë vepra të mira, e Ne as që obligojmë ndokënd çka nuk ka mundësi (të veprojë), të tillët janë banues të Xhenetit dhe në të janë përgjithmonë”. (El-A’raf: 42)
\r\n5.    Tolerant në fushën e ekonomisë. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ata që e hanë kamatën nuk ngrehen ndryshe pos siç ngrehet i çmenduri nga të prekurit e djallit. (Bëjnë) kështu ngase thanë: shitblerja nuk është pos kamatë! e Allahu ka lejuar shitblerjen, ndërsa ka ndaluar kamatën. Atij që i ka ardhur këshillë (udhëzim) prej Zotit të tij dhe është ndalur (prej kamatës) i ka takuar e kaluara dhe çështja e saj mbetet te Allahu, e kush e përsërit (pas ndalimit), ata janë banues të zjarrit, ku do të mbesin përgjithmonë”. (El-Bekare: 275)
\r\n6.    Tolerant në raporte të ndërsjella. Thotë Allahu i Lartësuar: “E ti robve të Mi thuaju: “Le ta thonë atë që është më e mira, pse djalli nxit konflikt mes tyre, e është e ditur se djalli është armik i hapët i njeriut”. (El-Isra: 53)
\r\n7.    Tolerant në fushën e arsimimit dhe edukimit. Thotë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “Lehtësoni dhe mos vështirësoni, përgëzoni dhe mos i largoni të tjerët (me kërcënime)”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nTekstet e Kur’anit dhe Sunetit përmes anës praktike, ftojnë në rrënjosjen e metodologjisë së lehtësisë e tolerancës në shoqërinë islame në nivel individi, siç thotë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “Nuk futet butësia diku vetëm se e zbukuron atë, dhe nuk mënjanohet nga aty, vetëm se e shëmton”. (Muslimi)
\r\nGjithashtu thotë: “Fali (të tjerët), që të jesh i falur (nga Allahu)”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\nPo ashtu thotë: “Me të vërtetë Allahu e do butësinë në çdo gjë”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nSa i përket tolerancës në nivelin kolektiv, i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, bëri lutje për atë prijës që ndaj besimtarëve sillet me butësi, tolerancë e lehtësi, ai tha: “O Allah, ai që caktohet prijës i umetit (besimtarëve) tim dhe i mundon ata, vështirësoja punët atij, ndërsa ai që caktohet udhëheqës dhe sillet me butësi, bëhu i butë ndaj tij”. (Muslimi)
\r\nIslami përmes metodave të ndryshme nxit për tolerancë, duke bërë shkak për t’u futur në Xhenet dhe për të shpëtuar nga Zjarri. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Ai që është i qetë, i butë, i afërt (me sjellje), Allahu do ta amnistojë nga Zjarri”. (Hakimi, e saktësoi Albani)
\r\nNjë gjë duhet ditur se parimi i tolerancës dhe lehtësisë - në veçanti çështjet rituale - nuk mendohet në asnjë mënyrë që ai (parimi) të përdoret për rrënimin e qëllimeve gjenerale të Islamit; gjegjësisht lejimin e gjërave të ndaluara apo ndalimin e gjërave të lejuara (në emër të tolerancës). Sikur që nuk nënkupton mosjetësimin e dispozitave të Islamit, mosrealizimin e urdhrave të tij apo rrënimin e botëkuptimeve të përgjithshme të Islamit e të etikës së përgjithshme.
\r\nToleranca dhe lehtësia duhet të jenë larg çdo lloj dhune, vrazhdësie, e mëkati. Aisheja; bashkëshortja e të Dërguarit, Allahu qoftë e kënaqur me të, thotë: “Nuk është gjetur i Dërguari përballë dy opsioneve, vetëm se ka vepruar sipas atij më të lehtit, përderisa nuk ka qenë mëkat, e nëse ka qenë mëkat, atëherë ai ka qëndruar sa më larg tij. Sikur që i Dërguari nuk hakmerrej asnjëherë për vetveten, përveç kur tejkaloheshin kufijtë e Allahut, atëherë hakmerrej për këtë shkelje”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nNga kjo që u përmend, mund të përjashtohen disa raste specifike të jashtëzakonshme, për të cilat ekzistojnë dispozita të veçanta.
\r\nNë vazhdim do të përmendim disa rrafshe për të shtjelluar tolerancën e Islamit në to.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame në rrafshin e bindjeve (besimit)
\r\nÇështjet e besimit në Islam janë baza mbi të cilën ndërtohet e tërë feja, ato janë shtylla kryesore e fesë dhe që nuk ka zëvendësim për to, përderisa nuk mund të paramendohet një fe pa to. Allahu i Lartësuar në lidhje me këtë thotë: “S’ka dyshim se Allahu nuk fal (mëkatin) t’i përshkruhet Atij shok (idhujtarinë), e përveç këtij (mëkati) ia fal kujt të do”. (En-Nisa: 47)
\r\nNdër format e tolerancës islame në çështje të besimit, veçojmë:
\r\n1.    Besimi islam është shumë i qartë, në të nuk ka mjegulli e as paqartësi. Ai është aq i lehtë saqë mund ta kuptojë i padituri para se atë ta kuptojë i dituri, e kupton i mituri para se ta kuptojë i rrituri. Ai urdhëron në besim në Allahun dhe adhurimin vetëm të Tij pa i përshkruar ortak dhe pa pasur nevojë për ndërmjetës.
\r\nBesimin islam e kuptojnë të gjithë, ngase ai nuk është vetëm për një shtresë të caktuar të njerëzve, sikur që nuk manipulon me mendjen njerëzore përmes urdhrit për të adhuruar krijesa apo gurë e dru të ndryshëm. Ky besim meqë është i thjeshtë për ta kuptuar, atë e kuptoi me lehtësi edhe beduini (malësori), i cili kur u pyet se si e njohu Zotin, me modestinë e tij u përgjigj: “Bajga tregon për ekzistimin e kafshës, gjurmët e këmbëve tregojnë për ecjen, ndërsa nata e errët, toka me shumë shtigje, qielli me shumë kate, a nuk tregojnë për ekzistimin e Atij që është i Butë dhe i Urtë (Allahu)?
\r\n2.    Islami i obligoi pjesëtarët e vet që të besojnë në të gjithë pejgamberët që u dërguan më herët dhe në të gjithë librat që u shpallën më herët. Thotë Allahu i Lartësuar: ”I Dërguari i besoi asaj që iu shpall prej Zotit të Tij, si dhe besimtarët. Secili i besoi Allahut, melekëve të Tij dhe të dërguarve të Tij. “Ne nuk bëjmë dallim në asnjërin nga të Dërguarit e Tij”, dhe thanë: “Dëgjuam dhe respektuam. Kërkojmë faljen tënde o Zoti ynë, te Ti është ardhmëria (jonë)”. (El-Bekare: 285)
\r\n3.    Islami nuk e detyron asnjë njeri, kushdo që të jetë ai, që ta pranojë atë, vetëm se me bindje dhe vullnet. Allahu i Lartësuar thotë. “Në fe nuk ka dhunë”. (El-Bekare: 256)
\r\nKjo për faktin që njerëzit i përkasin besimeve (feve) të ndryshme me dëshirën e Allahut, pra, nuk i takon askujt që t’i detyrojë njerëzit të futen në Islam, Allahu i Lartësuar thotë: “Sikur të kishte dashur Zoti yt, do t’i besonin çka janë në tokë që të gjithë. A ti di t’i detyrosh njerëzit të bëhen besimtarë?”. (Junus: 99)
\r\nPasi që njeriut t’i arrijë thirrja për të pranuar Islamin, dhe t’i jetë shpjeguar mirë, ai është i lirë të zgjedh besimin (fenë), ngase Islami e pranon lirinë e njeriut për të pranuar apo refuzuar atë që i ofrohet. Thotë Allahu i Lartësuar: “E ti thuaj: e vërteta është nga Zoti juaj, e kush të dojë, le të besojë, e kush të dojë, le të mohojë. Ne kemi përgatitur për jobesimtarët zjarr që muret e tij (të flakës) i rrethojnë ata, e nëse kërkojnë shpëtim, ndihmohen me një ujë si katran që përzhit fytyrat. E shëmtuar është ajo pije, e vend i keq është ai”. (El-Kehf: 29)
\r\n4.    Besimi islam gjykon anën e jashtme të veprave dhe fjalëve, duke mos u futur në qëllimet dhe zemrat e njerëzve. Njeriu nuk mund të gjykohet për atë që ka në zemrën e tij, ngase ajo është çështje sekrete mes tij dhe Zotit dhe atë nuk mund ta dijë askush.
\r\n5.    Sipas besimit islam njeriut i lejohet që në raste të dhunës që të shprehë atë që është në kundërshtim me bindjet e tij, me qëllim që të gjejë rrugëdalje nga situata e rëndë dhe të shpëtojë nga persekutimi. Allahu i Lartësuar thotë: “Ai që pas besimit të tij e mohon Allahun, me përjashtim të atij që dhunohet (për të mohuar), e zemra e tij është e bindur plotësisht me besim...”. (En-Nahl: 106)
\r\nKy përjashtim vjen në mënyrë që besimtari t’i shpëtojë torturës fizike. Kështu i ndodhi shokut të të Dërguarit, Amar bin Jasir, Allahu qoftë i kënaqur me të, e morën jobesimtarët për ta torturuar dhe nuk e lëshuan derisa foli mirë për idhujt e tyre dhe e përqeshi të Dërguarin, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të. Pastaj erdhi tek i Dërguari, i cili e pyeti: Çfarë lajme kemi, o Amar? Lajme të këqija, nuk më liruan jobesimtarët derisa fola mirë për idhujt e tyre dhe të përqesha ty, tha. I Dërguari ia ktheu: E çfarë ndien në zemrën tënde? Zemra ime është shumë e kënaqur me besim (Iman). Atëherë i Dërguari i tha: nëse të ndodh prapë e njëjta gjë, vepro njëjtë”. (Hakimi, e saktësoi Dhehebiu)
\r\nApo siç ndodhi me Bilalin, Allahu qoftë i kënaqur me të. Tregon Abdullah bin Mes’udi, Allahu qoftë i kënaqur me të, se njerëzit e parë që e shfaqën Islamin haptas ishin shtatë: I Dërguari, Ebu Bekri, Amari, nëna e tij Sumeja, Suhejbi, Bilali dhe Mikdadi. Të Dërguarin e mbronte axha i tij Ebu Talibi, Ebu Bekrin e mbronin fisi i tij, ndërsa të tjerët, u morën nga jobesimtarët, iu veshën këmisha të hekurta dhe i nxorën në diell.
\r\nTë gjithë u detyruan të dëshmojnë me gjuhë (jo edhe me zemër) atë që kërkonin jobesimtarët, përveç Bilalit i cili sakrifikoi veten e tij. Ai vendosi të mos dëshmonte atë që kërkonin jobesimtarët dhe ashtu të lodhur ia dhanë fëmijëve të loznin me të nëpër rrugët e Mekës, ndërsa ai nuk ndalej së shqiptuari fjalën: Vetëm Një (Zot ka).
\r\n6.    Islami ndaloi njeriu të bëhet rob adhurues i çdokujt tjetër përveç Allahut të Lartësuar, qoftë ai i dërguar apo engjëll. Në këtë mënyrë e rrënjosi besimin në zemrën e besimtarit se nuk duhet pasur frikë nga askush përveç Allahut. Nuk sjell dobi apo dëm askush tjetër pos Allahut, kështu që askush nuk mund të sjell dëm apo dobi, të jep apo të privojë, vetëm se më dëshirën dhe caktimin e Allahut. Thotë Allahu i Lartësuar: “Idhujtarët në vend të Tij adhuruan zota tjerë, të cilët nuk krijuan asgjë, sepse ata edhe vetë janë të krijuar. Ata nuk posedojnë për vetvete as dëm as dobi, ata nuk kanë në dorë as vdekje as jetë, e as ringjallje”. (El-Furkan: 3)
\r\nGjithçka është në dorën e Allahut, i Cili është Zotërues i tërë pushtetit: “Nëse Allahu të sprovon me ndonjë të ligë, atë s’mund ta largojë askush tjetër pos Tij, po nëse dëshiron të japë ndonjë të mirë, s’ka kush që mund ta pengojë dhuntinë e Tij. E shpërblen me të atë që do nga robërit e Tij. Ai është Falës dhe Mëshirues”. (Junus: 17)
\r\nPër ta shpallur të pavlefshëm çdo tentim për shenjtërimin apo hyjnizimin e njerëzve, Islami tregoi se Muhamedi, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, edhe pse është njeriu me vlerën dhe pozitën më të lartë tek Allahu, ai prapë është njeri i rëndomtë në këtë aspekt. E nëse ai edhe përkundër vlerës që ka është i tillë, atëherë si qëndron puna me njerëzit e tjerë? Allahu i Lartësuar thotë: “Thuaj: unë nuk kam në dorë për veten time as ndonjë dobi, as ndonjë dëm, pos çka do Allahu. Sikur ta dija të fshehtën, do të shumoja për vete të dobishmet, e nuk do të më prekte gjë e ligë. Unë nuk jam tjetër vetëm se qortues dhe përgëzues për njerëzit që besojnë”. (El-A’raf: 188)
\r\n7.    Islami kërkon nga muslimani që të besojë se Allahu urdhëroi për drejtësi ndërmjet njerëzve, pa dallim feje, ngjyre, nacionaliteti apo autoriteti. Allahu i Lartësuar thotë: “Allahu urdhëron për drejtësi, bamirësi, ndihmë të afërmve, e ndalon nga imoraliteti, nga e neveritura dhe dhuna. Ju këshillon ashtu që të merrni mësim”. (En-Nahl: 90)
\r\nAllahu urdhëroi të veprojmë me drejtësi me njerëzit e afërt dhe të largët: “Kur të flitni (të dëshmoni), duhet të jeni të drejtë edhe nëse çështja ndërlidhet me të afërmit, dhe zotimin e dhënë Allahut plotësonie. Këto janë me çka Ai ju porositë kështu që të përkujtoni”. (El-En’am: 152)
\r\nGjithashtu Allahu i Lartësuar kërkoi që të veprojmë me drejtësi kur jemi të relaksuar dhe kur jemi të mllefosur, të veprojmë me drejtësi karshi muslimanit dhe jomuslimanit: “... dhe të mos u shtyjë urrejtja ndaj një populli e t’i shmangeni drejtësisë; bëhuni të drejtë se ajo është më afër devotshmërisë”. (El-Maide: 8)
\r\n8.    Islami e urdhëroi muslimanin që të ketë bindje se Allahu i Lartësuar e nderoi njerëzimin pa dallim feje, ngjyre, nacionaliteti apo autoriteti me tepër se shumica e krijesave. Allahu i Lartësuar thotë: “Me të vërtetë Ne i nderuam pasardhësit e Ademit (njerëzit), u mundësuam të udhëtojnë hipur në tokë e në det, i begatuam me ushqime të mira, i vlerësuam ata (i lartësuam) ndaj shumicës së krijesave që Ne i krijuam”. (El-Isra: 70)
\r\nGjithashtu tregon Xhabiri, Allahu qoftë i kënaqur me të, se një ditë disa njerëz me një kufomë kaluan pranë të Dërguarit dhe ai u ngrit në këmbë në shenjë respekti, ne i thamë: “Ajo është kufomë e çifutit. A nuk është edhe ai njeri, ia ktheu i Dërguari”. (Buhariu)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Toleranca islame në fushën e legjislacionit (dispozitave)
\r\nLegjislacioni është metodologjia në të cilën e ndjek njeriu për të realizuar qëllimet, e për të arritur suksesin që e synon. Njeriu për t’i realizuar qëllimet e veta, medoemos duhet të ndjekë metodologji të qartë, të planifikuar mirë, të lehtë dhe që është e realizueshme dhe korrespondon me mundësitë njerëzore. Këtë metodologji e hasim vetëm në fenë islame. Për të parë këtë më qartë, do të sjellim disa shembuj të tolerancës e lehtësisë që ndërlidhen me këtë fushë të Islamit:
\r\n1.    Toleranca islame në fushën e legjislacionit vërehet qartë në thjeshtësinë e teksteve (argumenteve) islame për t’i kuptuar ato. Allahu i Lartësuar thotë: “Ne Kur’anin e bëmë të lehtë për ta lexuar, a ka ndokush që merr mësim?” (El-Kamer: 17)
\r\nKa tekste të qarta; pa mjegulli e as paqartësi në to. Çdo besimtar pa nguruar aspak, gëzon të drejtën për të pyetur gjithçka që i intereson për Islamin, mirëpo jo çdonjëri gëzon të drejtën për të dhënë përgjigje në pyetjet rreth Islamit. Përgjigjen për këto pyetje, Islami ua autorizoi studiuesve të mirëfilltë të tij, atyre që i mësuan, i kuptuan dimensionet dhe përmbajtjen e teksteve të Islamit. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ju pyetni pra dijetarët nëse ju nuk dini”. (En-Nahl: 43)
\r\nKy autorizim nuk nënkupton cenimin e të drejtës së besimtarit, përkundrazi ai është realiteti, sikur shembulli i njeriut të sëmurë që shkon te mjeku dhe nuk shkon te inxhinieri apo te bujku. Të flasësh pa dije për Islamin, konsiderohet ndër mëkatet më të mëdha, ngase ai që flet për fe pa pasur dije, ai mund t’i lejojë gjërat e ndaluara, t’i ndalojë gjërat e lejuara ose t’i shkelë të drejtat e njerëzve, si dhe do t’i vë njerëzit në siklet e mundim.
\r\nNë lidhje me këtë Allahu i Lartësuar thotë: “Thuaj: Zoti im i ndaloi vetëm të këqijat e turpshme, qofshin të hapta ose të fshehta, ndaloi mëkatin, ndaloi shtypjen e tjetrit pa të drejtë, ndaloi t’i mvishni Allahut shok pa pasur për të kurrfarë argumenti, dhe ndaloi të thoni për Allahun atë që nuk e dini se është e vërtetë”. (El-A’raf: 33)
\r\nGjithashtu edhe i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, na bën me dije rrezikun e atyre që flasin për fe pa dije. Ai thotë: “Allahu nuk e largon dijen nga njerëzit duke ua hequr atë prej gjokseve, mirëpo atë e largon me vdekjen e dijetarëve, derisa të mos mbetet asnjë dijetar, e njerëzit të kërkojnë përgjigje te kokat e injorancës, të cilët me përgjigjet e tyre i devijojnë ata, sikurse e devijojnë vetveten”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nIslami lejoi që për çdo paqartësi të pyesim, pos çështjeve që i përkasin botës sekrete, të cilat nuk na i tregoi Zoti i gjithësisë, ngase dija për to nuk është në interes të njeriut, sikur që mendja njerëzore nuk ka kapacitet për t’i kapur ato. Thotë Allahu i Lartësuar: “Të pyesin ty për shpirtin, thuaj: shpirti është çështje që i përket vetëm Zoti tim, e juve ju është dhënë vetëm pak nga dija”. (El-Isra: 85)
\r\nGjithashtu thotë: “Të pyesin ty për Kijametin; kur do të ndodhë ai?! Po, në çfarë gjendje je ti t’ua përkujtosh atë? Vetëm te Zoti yt është dija për të. Ti je vetëm qortues i atij që ia ka frikën atij. Ditën kur ta përjetojnë atë, atyre (idhujtarëve) do t’u duket sikur nuk kanë jetuar më tepër se një mbrëmje ose një mëngjes të saj”. (En-Naziat: 42-46)
\r\nPërderisa çështjet sekrete të cilat janë në interes të njeriut, na tregoi për to Allahu i Lartësuar përmes të Dërguarit, si për: Xhenetin, Xhehenemin, llogarinë në Ditën e Gjykimit, lajmet për popujt e mëhershëm dhe për pejgamberët që u dërguan tek ta, në mënyrë që të marrin mësim dhe të shtojmë veprat e mira. Allahu i Lartësuar thotë: “Unë ua kam tërhequr vërejtjen për zjarrin të ndezur fort. Që aty nuk hyn tjetërkush, pos atij që është më i prishuri. I cili përgënjeshtroi dhe u zmbraps. Ndërsa ai që është më i devotshëm do të jetë larg tij. Ai që e jep pasurinë e vet e pastrohet. E jo për ta shpërblyer atë që i ka bërë mirë më parë. Por vetëm për të fituar kënaqësinë e Zotit të vet, më të lartit. Për Zotin, ai do të gëzojë atë kënaqësi”. (El-Lejl: 14-21)
\r\n2.    Tekstet (argumentet) e Islamit janë hyjnore, ato i caktoi Krijuesi i gjithësisë. Të gjithë janë të barabartë para tyre, si udhëheqësi ashtu edhe populli, si i pasuri edhe i varfri, si i gjori, ashtu edhe ai që ka popullaritet, si i bardhi ashtu edhe i ziu, asnjërit, pavarësisht pozitës që gëzon, nuk i lejohet të veprojë në kundërshtim me to. Allahu i Lartësuar thotë: “Kur thirren besimtarët për gjykim ndërmjet tyre te Allahu dhe te i Dërguari i Tij, e vetmja fjalë e tyre është të thonë: dëgjuam dhe respektuam! Të tillët janë ata të shpëtuarit”. (En-Nur: 51)
\r\nNë Islam nuk ka vend për pushtet absolut njerëzor, madje edhe prijësi kryesor, pushteti i tij është i sanksionuar me vijat të cilat i vendosi Islami. Nuk ka dyshim së kjo është tolerancë reale ku nuk gjen vend tirania dhe autoritarizmi. Aty ku udhëheqësi i thyen ligjet hyjnore, atëherë nuk duhet të dëgjohet fjala e tij dhe nuk respektohet. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Respektimi dhe bindja ndaj udhëheqësit është obligim përderisa ai nuk urdhëron në diçka që është mëkat, e nëse ndodh kjo, atëherë s’ka respektim dhe s’ka as bindje ndaj tij”. (Buhariu)
\r\nNë këtë mënyrë Islami i ruajti të drejtat dhe liritë individuale e kolektive. Njëkohësisht përjashtoi burimet e tjera të legjislacionit, të cilat rrjedhin nga qejfet dhe pasionet e ligjvënësve shkurtpamëse, ngase ato ligje do të jenë rezultat i pasioneve të lokale të tyre.
\r\nIslami nuk i sanksionoi gjërat sekondare, por e la derën e hapur që muslimanët t’i rregullojnë ato në atë mënyrë që ua ruan interesin e përgjithshëm dhe që korrespondojnë me nevojat e tyre sipas vendit dhe kohës në të cilën jetojnë, me kusht që ato rregulla të mos ndeshen me parimet dhe rregullat e përgjithshme të Islamit.
\r\n3.    Mësimet e Islamit janë mësime statike të pandryshuara dhe që nuk tjetërsohen. Këto mësime nuk janë prodhim i mendjes njerëzore, e cila ka mangësi dhe nuk mund t’i rezistojë ndikimit të faktorëve që e rrethojnë, siç janë: mjedisi, kultura dhe veset e trashëguara dhe si e tillë nuk mund t’u shmanget gabimeve.
\r\nMësimet e Islamit i vendosi Krijuesi i çdo gjëje, i Cili me dijen dhe urtësinë absolute që ka, i bëri ato të përshtatshme për gjendjet e njerëzve, ku përmes tyre përmbushin nevojat që kanë. Përderisa këto mësime janë hyjnore, atëherë nuk i takon askujt, kushdo që të jetë ai, që t’i kundërshtojë ato apo të mangësojë ose të shtojë diçka më shumë, për arsye se këto mësime i ruajnë të drejtat e çdo njeriu dhe promovojnë tolerancë e lehtësi. Allahu i Lartësuar thotë: “A thua mos po kërkojnë gjykimin e kohës së injorancës, po për një popull që me bindje beson, s’ka gjykim më të mirë se ai i Allahut”. (El-Maide: 50)
\r\n4.    Islami nuk i jep askujt pushtet shpirtëror absolut, përderisa fetë e tjera u japin klerikëve të tyre fetarë. Kjo për faktin se Islami erdhi që të çrrënjosë ndërmjetësit mes Zotit dhe njerëzve, për çka edhe i qortoi idhujtarët të cilët kishin vendosur ndërmjetës të tillë, njëkohësisht edhe i adhuronin.
\r\nNë lidhje me gjendjen e tyre thotë Allahu i Lartësuar: “Vini re! Adhurim i sinqertë është vetëm ai për Allahun, ndërsa ata që në vend të tij adhurojnë miq të tjerë (duke thënë): Ne nuk i adhurojmë ata për tjetër, vetëm që të na afrojnë sa më afër Allahut, s’ka dyshim se Allahu do të gjykojë mes tyre për atë që ata ishin në kundërshtim (në mes vete)...” (Ez-Zumer: 3)
\r\nAllahu i Lartësuar tregoi realitetin e këtyre ndërmjetësve; se ata nuk mund të sjellin as dëm dhe as dobi, gjegjësisht nuk kanë aspak dorë në atë për çka supozohet, ngase edhe ata janë krijesa, ku thotë: “S’ka dyshim se ata që po i adhuroni ju pos Allahut, janë të krijuar sikur ju, thirrni pra ata, e le t’ju përgjigjen juve nëse thoni të vërtetën”. (El-A’raf: 194)
\r\nIslami e rrënjosi idenë e zhvillimit të raporteve të drejtpërdrejta ndërmjet Allahut dhe njerëzve. Këto raporte janë të ngritura mbi besimin vetëm në Allahun Një, mbështetja vetëm në të në përmbushjen e nevojave, kërkimin e faljes dhe ndihmës drejtpërdrejt nga Ai. Secili që bën mëkat, i duhet vetëm t’i ngritë duart lartë, duke e lutur vetëm Allahun, të kërkojë falje prej Tij, në çfarëdo vendi, kohe apo situate. Thotë Allahu i Lartësuar: “Kush bën ndonjë të keqe apo ngarkon veten me mëkate, pastaj kërkon falje te Allahu, ai e gjen Allahun Falës dhe Mëshirues”. (En-Nisa: 110)
\r\nGjithashtu thotë: “Zoti juaj ka thënë: më thirrni Mua (kërkoni falje), Unë ju përgjigjem”. (El-Gafir: 60)
\r\nNë Islam nuk ekzistojnë klerikë, të cilët (sipas pasioneve të tyre) vendosin për gjërat e lejuara dhe ato të ndaluara, e konsiderojnë veten zëvendës të Allahut në tokë dhe si të tillë ua falin mëkatet njerëzve, e fusin në Xhenet atë që duan dhe e fusin në Zjarr atë që duan.
\r\nE drejta për të vënë ligje e dispozita i takon vetëm Allahut. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të në lidhje më domethënien e ajetit kur’anor: “Ata (Ithtarët e Librit) i konsideruan prijësit e tyre fetar, për zota pos Allahut...” (Et-Teube: 31), thotë: “Ata nuk i adhuruan prijësit e tyre, mirëpo kur prijësit u thonin atyre (sipas pasioneve), për një gjë se është e lejuar, ata e konsideronin të tillë, sikurse kur u thonin për një gjë se është e ndaluar, ata e konsideronin të tillë”. (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\n5.    Islami e pranon fuqishëm sistemin e konsultimit të parisë ndërmjet vete për të vendosur në interes të përgjithshëm, dhe që mos të mbetet vend që dikush duke shkelur interesin (dobinë) kolektive, të vendos në interes të tij personal.
\r\nFjala e urtë thotë: “Më mirë mendojnë disa mendje se sa një mendje”. Allahu i Lartësuar thotë: “Ti ishe i butë ndaj atyre, ngase Allahu të dhuroi mëshirë, e sikur të ishe i vrazhdë e zemërfortë, ata do iknin prej teje, andaj ti falju atyre dhe kërko ndjesë për ta, e konsultohu me ta në të gjitha çështjet”. (Ali Imran: 159)
\r\n6.    Islami e ka mbyll përfundimisht derën e ekstremizmit dhe të vështirësuarit e tepruarit në çështje të fesë. Allahu i Lartësuar thotë: “Allahu dëshiron lehtësim për ju, e nuk dëshiron vështirësim për ju...”. (El-Bekare: 184)
\r\nGjithashtu i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Largohuni nga vështirësimi në çështje të fesë (ekstremizmi në to), ngase pikërisht kjo i shkatërroi popujt që ishin para jush”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\nKëtë formë të praktikimit të fesë, i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, e cilësoi dalje nga mësimet (Suneti) e tij. Tregon Enes bin Maliku, Allahu qoftë i kënaqur me të se: “Tre burra shkuan te shtëpia e të Dërguarit për t’u njoftuar me formën e adhurimit të të Dërguarit. Kur u tregoi atyre gruaja e të Dërguarit për adhurimin që bënte ai, ata thanë: Ku jemi ne me adhurimin e të Dërguarit, të cilit i janë falur të gjitha mëkatet?! Njëri nga ta tha: Unë do të falem tërë natën, i dyti tha: Unë do të agjëroj për çdo ditë, ndërsa i treti tha: Unë kurrë s’do të martohem. Kur erdhi i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, u tha: Ju jeni ata që keni thënë kështu e kështu? Për Allahun, unë edhe pse me së tepërmi i kam frikërespekt Allahut dhe më së tepërmi i ruaj kufijtë e Tij, unë edhe falem edhe fle, edhe agjëroj edhe ha e pi, sikur që edhe jam i martuar. E ai që largohet nga mësimet (Suneti) e mia, nuk më përket mua”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nI Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, gjithnjë i këshillonte shokët e tij që të mos i afrohen shtrëngimit dhe teprimit në çështje të fesë. Thotë Amër bin el-A’s, Allahu qoftë i kënaqur me ta, se i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, më tha: “O Amar, më treguan se po agjëron për çdo ditë dhe po falësh tërë natën? Ashtu është, o i Dërguari i Allahut, i thashë. Atëherë mos vepro kështu! Herë-herë agjëro, e herë-herë ha dhe pi, falu gjatë natës, por edhe flej! Ngase ti ke obligime ndaj trupit tënd, ndaj syrit tënd, ndaj gruas sate, por edhe ndaj mysafirëve. Të mjafton agjërimi i tri ditëve nga çdo muaj, ngase e mira shpërblehet me dhjetë dhe kështu është sikur të agjërosh tërë jetën. E unë, zgjodha formën më të vështirën dhe ia vështirësova vetës; Thashë: O i Dërguari i Allahut, unë mundem edhe më shumë se kaq. Ai më tha: Atëherë agjëro ashtu siç agjëronte i Dërguari Davud, paqja qoftë mbi të. E si agjëronte ai? E pyeta. Ai agjëroi gjysmën e jetës (një ditë po, një ditë jo). Kur Abdullahu u plak thoshte: Ah sikur ta pranoja lehtësimin që ma ofroi i Dërguari!”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nKjo nuk nënkupton që Islami është fe e dhënë vetëm pas jetës në këtë botë, kënaqësive dhe qejfeve të saj pa korniza e kufij, përkundrazi Islami edhe këtu e ruan vijën mesatare e të drejtë, me të cilën çiftëzon anën fetare dhe jetën e kësaj bote, pa e favorizuar njërën në kurriz të tjetrës. Islami kërkon që muslimani të mbajë drejtpeshimin ndërmjet trupit dhe shpirtit.     Në momentet kur ai është i angazhuar së tepërmi me punët e kësaj bote, kërkoi nga ai që t’i kujtojë nevojat e tij shpirtërore, që artikulohen në adhurimet me të cilat është i obliguar. Thotë Allahu i Lartësuar: “O ju që besuat, kur bëhet thirrja për namaz, ditën e xhumasë, nxitoni për aty ku përmendet Allahu (dëgjojeni hutben, falnie namazin), e linie shitblerjen, kjo është më e dobishme për ju nëse jeni që e dini”. (El-Xhumua: 9)
\r\nPo ashtu kërkoi nga ai që në momentet kur është dhënë së tepërmi pas adhurimit, t’i kujtojë nevojat e tij materiale, gjegjësisht të angazhohet për të siguruar furnizim. Thotë Allahu i Lartësuar: “E kur të mbaron namazi, atëherë shpërndanu në tokë dhe kërkoni begatitë e Allahut”. (El-Xhumua: 10)
\r\nNjëkohësisht ndaloi që të shkapërdahen të mirat. Thotë Allahu i Lartësuar: “Hani dhe pini e mos teproni, sepse Ai (Allahu) nuk i do ata që e teprojnë (shkapërderdhin)”. (El-A’raf: 31)
\r\nGjithashtu Islami tregoi shumë qartë se obligimet fetare dhe obligimet e jetës së përditshme nuk ndeshen në mes vete. Allahu i Lartësuar thotë: “Nuk është mëkat për ju të kërkoni begati nga Zoti juaj (të bëni ndonjë tregti gjatë haxhit). E kur të largoheni prej Arafatit, përmendeni Allahun në vend të shenjtë (Muzdelife), përmendeni Atë, ashtu si u ka udhëzuar Ai, sepse më parë ishit të humbur”. (El-Bekare: 197)
\r\n7.    Islami lejon kur muslimanit i rrezikohet jeta, për aq sa ka nevojë ta shpëtojë jetën, të ha dhe të pi edhe nga gjërat e ndaluara, si: kafsha e ngordhur, pirja e gjakut, mishi i derrit, alkooli. Thotë Allahu i Lartësuar: “(Allahu) Ua ndaloi juve vetëm ngordhësirat, gjakun, mishin e derrit dhe atë që theret jo në emër të Allahut. E kush detyrohet (të hajë nga këto) duke mos e tejkaluar (vetëm aq sa ka nevojë), për të nuk është mëkat. Vërtetë Allahu është Falës dhe Mëshirues”. (El-Bekare: 173)
\r\nSejid Kutb, Allahu e mëshiroftë, në lidhje me komentimin e këtij ajeti kur’anor thotë: “Ky është besimi (feja), e cila njeriun e konsideron njeri dhe jo kafshë, melaqe apo shejtan. E vlerëson njeriun realisht; anët e dobëta dhe përparësitë që ka. E trajton atë si një njësi e përbërë nga trupi që ka dëshira, mendja me të cilën i vlerëson gjërat dhe shpirtin që ka nevoja dhe dëshira. Islami caktoi obligime të cilat përputhen plotësisht me mundësitë njerëzore, duke e pasur parasysh gjithnjë korrespondimin ndërmjet obligimeve dhe mundësive, pa shkaktuar lodhje e mundime të tepërta”.
\r\n8.    Ndër format e tolerancës islame është edhe shumëfishimi i shpërblimit për punët e mira, ndërsa dënimi për punët e liga është aq sa janë të ligat dhe jo me tepër. Thotë Allahu i Lartësuar: “Kush vjen (bën) me një (punë) të mirë, ai (në Ditën e Gjykimit) shpërblehet dhjetë fish, e kush vjen me (vepër) të keqe, ai ndëshkohet vetëm për të”. (El-En’am: 160)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame në ftesën e jomuslimanëve për të hyrë në të
\r\nPërderisa Islami është fe internacionale, e cila i drejtohet të gjithë njerëzve në çdo vend e në çdo kohë, që ai të pranohet më lehtë nga pala që i ofrohet, do të duhej patjetër që ftesa për ta përqafuar atë, të karakterizohet me butësi, lehtësi e tolerancë, si dhe ofrimin e gjërave të mira atyre që thirren në të. Pikërisht kjo është metoda e Islamit në thirrjet e të tjerëve për ta përqafuar atë, me urtësi dhe këshillë të mirë. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ti (Muhamed) thirr për në rrugën e Zotit tënd me urtësi e këshillë të mirë dhe polemizo me ata (kundërshtarët) në mënyrën më të mirë”. (El-En’am: 160)
\r\nNë vazhdim do të përmendim disa nga aspektet e tolerancës së Islamit në fushën e ftesës në të:
\r\n1.    Toleranca në hapjen e dyerve për pjesëtarët e besimeve tjera që të futen në Islam, madje mirëpritjen me hare të tyre. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu i gëzohet pendimit të robit më tepër se njeriu i cili me kafshën në të cilën ka ushqimin dhe ujin, udhëton nëpër shkretëtirë vrasëse. Për një moment zbret nga kafsha dhe e zë gjumi. Kur zgjohet sheh se kafsha ka ikur. Duke e kërkuar atë, e kaplon etja, dhe në vete thotë: të kthehem në vendin ku isha, të fle aty derisa të më arrijë vdekja. E vendosi kokën mbi krah që të flejë deri në vdekje. Kur u zgjua, para vetës pa kafshën e cila bashkë me ushqimin dhe ujin, ishte kthyer. Me të vërtetë Allahu i gëzohet pendimit të robit më tepër sesa ky njeri që i gëzohet kafshës dhe furnizimit që është me të, madje nga gëzimi i madh tha: O Zot, ti je robi im e unë jam zoti yt, e tha gabimisht nga gëzimi i tepërt”. (Muslimi)
\r\n2.    Islami i urdhëroi besimtarët që sferën e thirrjes ta zhvillojnë sipas metodologjisë së përgëzimit me të mira dhe futjes së dashurisë tek të tjerët për të. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, kur i dërgoi dy të deleguarit e tij; Muadh bin Xhebel dhe Ebu Musa el-Esh’arij për t’i ftuar banorët e Jemenit në Islam, u tha: “Lehtësoni e mos vështirësoni, përgëzoni e mos i largoni të tjerët (me kërcënime), respektonie njëri-tjetrin dhe mos hyni në kundërthënie me njëri-tjetrin”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n3.    Islami i urdhëroi muslimanët që me kujdes të shtuar për gjendjen e jomuslimanëve të dialogojnë me ta, njëkohësisht duke i vlerësuar mendjet e tyre, larg çdo përçmimi e përbuzje. Allahu i Lartësuar thotë: “Ithtarët e librit mos i polemizoni ndryshe (kur i ftoni në fenë tuaj) vetëm ashtu si është më së miri, përveç atyre që janë mizorë dhe thuajuni: “Ne i besuam asaj që na u zbrit dhe që u zbrit juve dhe se Zoti ynë dhe Zoti juaj është një, dhe se ne i jemi dorëzuar Atij”. (El-Ankebut: 46)
\r\nNë Islam nuk ka vend për imponim të mendimit, as detyrim të orientimit dhe as injorim të palës tjetër, por të dëgjohen me vëmendje argumentet, të debatohet rreth tyre dhe të kundërshtohen me fakte dhe edukatë. Islami në dialog me të tjerët ndjek metodën e të bindurit tjetrin, metodën e përgjigjes logjike të përshtatshme për mentalitetin e atij që e ftohet të hyn në Islam.
\r\nTregon Abdullah bin Abasi, Allahu qoftë i kënaqur me ta, se njëri nga idhujtarët e Mekes i quajtur me emrin el-As bin Vail, erdhi te i Dërguari, në dorë kishte një asht të vjetër të cilin e theu, dhe pastaj iu drejtua me këtë fjalë: O Muhamed, a do ta ringjall Allahu yt këtë pasi që është bërë pluhur?! Po, e ringjallë Allahu këtë, Ai të vdes edhe ty, të ringjallë dhe të fut në Zjarr. Si përgjigje për fjalën e tij Allahu i Lartësuar zbriti këtë pjesë nga Kurani: “A nuk mendon njeriu se si Ne e krijuam atë prej një pike uji (fare), kur qe, ai kundërshtar i rreptë. Ai na solli Neve shembull, e harroi krijimin e vet e tha: kush i ngjall eshtrat duke qenë ata të kalbur? Thuaj: i ngjall Ai që i krijoi për herë të parë, e Ai është shumë i dijshëm për çdo krijim. Ai që prej drurit të njomë ju bëri zjarrin, e ju prej tij ndizni. A nuk është i fuqishëm Ai, që krijoi qiejt e tokën, të krijojë njerëz sikundër që i krijoi ata? Po Ai është Krijuesi, i Dijshmi” (Ja Sin: 77-81)”. (Hakimi)
\r\nKëto metoda të dialogut, duke përdorur përgjigje logjike, argumente të qarta e bindëse, nuk lënë vend për dyshim te mendjendriturit që kërkojnë të vërtetën se Islami është feja e vërtetë, se ajo është më meritorja për t’u ndjekur dhe përfundimi i lumtur i takon asaj.
\r\nAllahu i Lartësuar na e ofron dialogun ndërmjet të Dërguarit Ibrahim, paqja e Allahut qoftë mbi të dhe mbretit Nemrud të Babilonisë: “A nuk ke arritur të dish për atë që përse Allahu i kishte dhënë pushtet, ai (Nemrudi) polemizoi me Ibrahimin rreth Zotit të tij. Kur Ibrahimi tha: Zoti im është Ai që jep jetë dhe vdekje! Ai tha: Edhe unë jap jetë dhe vdekje! Ibrahimi tha: Zoti im e sjell diellin nga lindja, sille pra ti atë nga perëndimi? Atëherë ai që nuk besoi mbeti i hutuar. Allahu nuk e udhëzon në rrugë të drejtë popullin mizor”. (El-Bekare: 258)
\r\n4.    Islami është larg metodës së të sulmuarit, akuzuarit, përçmimit e formave të ndryshme të provokimit. Allahu i Lartësuar thotë: “E ti thuaju robërve të Mi le ta thonë atë që është më e mira, pse djalli nxit përçarje mes tyre, e është e ditur se djalli është armik i hapët i njeriut”. (El-Isra: 53)
\r\n5.    Islami porosit që gjatë thirrjes së jomuslimanëve të përdoret metoda e futjes së dashurisë për të, të shprehet dhembshuri e keqardhje për ata që ftohen në Islam. Pra, metodën që magjeps zemrat dhe fjalët që i do zemra. Thotë Allahu i Lartësuar: “O ithtarë të librit, pse polemizoni me ne rreth Ibrahimit? E, nuk janë shpallur as Tevrati as Inxhilli, vetëm se pas tij?! A nuk e kuptoni?”. (Ali Imran: 65)
\r\n6.    Islami t’u ofrohet jomuslimanëve me fjalë të buta dhe mirësjellje dhe assesi me vrazhdësi. Allahu i Lartësuar kur e dërgoi Musain dhe Harunin, paqja e Allahut qoftë mbi të, për ta ftuar Faraonin në fenë e Allahut, I cili pretendonte se është zot ju tha: “Shkoni që të dy te Faraoni, se ai vërtet e ka tepruar. Atij i thoni fjalë të buta, ndoshta ai mendohet a frikësohet”. (Ta Ha: 43-44)
\r\n7.    Islami ua mundëson, madje i thërret ata që ftohen për të hyrë në të, që të paraqesin argumentet dhe faktet e tyre, sikurse u jep mundësinë që të ngrehin tërë atë çka iu intereson. Allahu i Lartësuar thotë: “Thuaj: nëse Allahu ua merr të dëgjuarit, të pamurit dhe ua mbyll zemrat, pos Allahut cili zot tjetër do t’ju sjellë atë?. Shih sesi ua sqarojmë faktet e megjithëkëtë ata nuk ua vënë veshin”! (Ta Ha: 43-44)
\r\n8.    Islami me zërin e dashurisë e të dëshiruarit të mirën tjetrit, i fton të gjithë jomuslimanët për dialog të qetë e produktiv, i cili shpie në përafrim të mendimeve sipas metodologjisë hyjnore dhe largon përçarjet. Allahu i Lartësuar thotë: “Thuaju (o Muhamed): O ithtarë të librit (Tevrat e Inxhil), ejani (të bashkohemi) te një fjalë që është e njëjtë (e drejtë) mes nesh dhe mes jush: të mos adhurojmë, pos Allahut, të mos i bëjmë Atij asnjë send shok, të mos konsiderojmë njëri-tjetrin zotër pos Allahut! E nëse ata refuzojnë, ju thoni: dëshmoni pra, se ne jemi muslimanë (besuam një Zot)”! (Ali Imran 64)
\r\n9.    Islami gjithnjë i ka dyert e hapura për të gjithë ata që duan të futen në të, pa lodhje e vështirësi, si dhe pa pasur nevojë për rituale të caktuara në forma e vende dhe para njerëzve të caktuar. Kjo, për shkak të lidhjes së drejtpërdrejtë ndërmjet njeriut dhe Zotit, pa fare ndërmjetësimi. Dëshmia e Islamit është e përbërë nga fjalë të lehta në shqiptim, të mëdha në domethënie, ato i thotë ai që ka vendosur të bëhet musliman e të hyjë në Islam. “ESH’HEDU EN LA ILAHE IL-LALLAH UE ESH’HEDU EN-NE MUHAMEDEN ABDUHU UE RESULUHU”, “Deklaroj se nuk ka hyjni tjetër pos Allahut dhe deklaroj se Muhamedi është rob dhe i Dërguari i Tij”, kjo fjalë është çelësi për të kaluar në Islam, ai që e thotë këtë fjalë, distancohet nga çdo fe dhe besim tjetër dhe do të ndajë të mirën dhe të ligën me muslimanët.
\r\n10.    Kur jomuslimani kalon në Islam, atij i falen të gjitha mëkatet që i ka bërë para se të bëhet musliman. Allahu i Lartësuar thotë: “Thuaju atyre që nuk besuan nëse heqin dorë (nga rruga e tyre e gabuar dhe besojnë) do t’u falet e kaluara”. (El-Enfal: 38) Gjithashtu i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kur jomuslimani futet në Islam, atij i falën mëkatet që i ka bërë më herët”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\n11.    Kur jomuslimani kalon në Islam, atij i llogariten punët e mira që i ka vepruar para se të bëhet musliman dhe shpërblehet për to. Hakim bin Hizami, Allahu qoftë i kënaqur më të, pasi pranoi Islamin tha: “O i Dërguari i Allahut, unë para se të bëhem musliman kam bërë disa punë të mira si: kam dhënë lëmoshë, kam liruar skllevër, kam mbajtur lidhjet farefisnore, a do të shpërblehem për to”? I Dërguari ia ktheu: “Kur ke hyrë në Islam me vete ke marr të gjitha punët e mira që ke bërë më herët”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n12.    Jomuslimanët që hyjnë në Islam, do t’u jepet shpërblim i dyfishtë, një që besuan të Dërguarit e Allahut të mëparshëm, dhe tjetri që besuan pejgamberinë e Muhamedit, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të. Allahu i Lartësuar thotë: “E atyre që Ne ua dhamë librin përpara këtij, disa prej tyre i besojnë këtij (Kur’anit). Dhe kur u lexohet atyre, thonë: ne i kemi besuar atij, ajo është e vërtetë prej Zotit tonë, ne edhe para tij kemi qenë myslimanë! Atyre u jepet shpërblim i dyfishtë për arsye se bënë durim, dhe ata të keqen e largojnë me të mirën, e nga ajo që Ne e furnizuam, ata japin”. (El-Kasas: 52-54)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Toleranca islame në sjelljen me jomuslimanët
\r\nPara se të flasim për tolerancën e Islamit në sjelljen me jomuslimanët, po sjellim dëshminë e orientalistit anglez Lewis Young, që të shërbejë si hyrje në format e tolerancës islame në sjelljen me jomuslimanët, i cili thotë: “Perëndimit i mbeten shumë gjëra për t’i mësuar nga civilizimi islam, ndër to: pikëpamjen e arabëve për tolerancën”.
\r\n1.    Toleranca islame në sjelljen me jomuslimanët shprehet përmes lejimit të transaksioneve financiare me ta, në përputhshmëri me kriteret sheriatike, të cilat nuk sjellin dëm për asnjërën palë dhe garantojnë të drejtat e secilit. Ndër këto kritere veçojmë: pëlqimi i të dyja palëve, që artikulli të jetë i njohur dhe i caktuar, të dihet përmbajtja dhe kushtet e tij. Tregon Aisheja, Allahu qoftë e kënaqur me të, se “i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, bleu nga një çifut ushqim veresie, ndërsa si garanci e la këmishën e hekurt”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nIslami i ndaloi vetëm transaksionet të cilat sjellin dëm e padrejtësi, si: kamata, bixhozi, kumari. Këto janë të ndaluara edhe për muslimanët ndërmjet vete. Allahu i Lartësuar thotë: “O ju të cilët besuat, mos e hani kamatën që po e shumëfishoni dhe kini frikë (dënimin e) Allahut ashtu që të gjeni shpëtim”. (Aali ‘Imran: 130)
\r\nGjithashtu thotë: “O ju që besuat, s’ka dyshim se vera, bixhozi, idhujt dhe hedhja e shigjetës (për fall) janë vepra të ndyta nga shejtani. Pra, largohuni prej tyre që të jeni të shpëtuar. Shejtani nuk dëshiron tjetër, përveç se nëpërmjet verës dhe bixhozit të hedh armiqësi mes jush, t’ju pengojë nga të përmendurit Zotit dhe t’ju largojë nga namazi. Pra, a po i jepni fund (alkoolit e bixhozit)”. (El-Maide: 90-91)
\r\n2.    Islami e lejoi faljen e namazit në vendadhurimet e jomuslimanëve, vetëm se një gjë e tillë nuk është e preferuar nëse në ato vende ka figura. Tregohet se shoku i të Dërguarit, Ebu Musa el-Esh’ariju kishte falur namazin në një kishë në Damask që quhej “Nahja”.
\r\n3.    Islami lejon, kur është e nevojshme apo me interes, hyrjen e jomuslimanit në xhami, me përjashtim të Qabes. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, i priste delegacionet nga jomuslimanët në xhaminë e tij në Medinë, madje në xhami e burgosi për disa ditë Thumame bin Athal në kohën kur ishte jomusliman.
\r\n4.    Islami lejon, madje inkurajon në vizitimin e të sëmurëve jomuslimanë dhe lutjet për shërimin e tyre. Tregon Enes bin Maliku, Allahu qoftë i kënaqur me të, se ishte një djalosh çifut që i shërbente të Dërguarit. Një ditë u sëmur dhe i Dërguari shkoi për vizitë tek ai. U ul afër kokës së djaloshit dhe i tha: “bëhu musliman”! Djaloshi e shikonte babanë e vet që ishte pranë, i cili i tha: Vepro ashtu siç të mëson Muhamedi! Djaloshi e pranoi Islamin, ndërsa i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, doli nga shtëpia e tij dhe i ngazëlluar tha: “Falënderimi i qoftë Allahut, i Cili e shpëtoi (këtë djalosh) nga Zjarri”. (Buhariu)
\r\n5.    Islami lejon të ngushëllohen jomuslimanët kur u vdes ndonjë i afërm. I Dërguari i Allahut, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të thotë: “I kam kërkuar leje Allahut të kërkoj falje për nënën time (që vdiq jomuslimane), nuk më dha leje. I kërkova leje ta vizitoj varrin e saj, më lejoi”. (Muslimi)
\r\n6.    Islami lejon që t’i jepet lëmosha dhe dhuratat e ndryshme jomuslimanit, përveç atyre që janë në luftë me muslimanët. Kur familjarët e Abdullah bin Amër, Allahu qoftë i kënaqur me ta, kishin therur një dele, ai u tha: “A i keni dërguar mish edhe fqinjit tonë çifut, a i keni dërguar mish edhe fqinjit tonë çifut? Kam dëgjuar të Dërguarin duke thënë: “Vazhdimisht më këshillonte meleku Xhibril të sillem mirë ndaj fqinjit, derisa mendova se do të sjell dispozitën me të cilën e bën fqinjësinë shkak të trashëgimisë”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nMadje Islami i bëri jomuslimanët ndër tetë kategoritë që ju jepet zekati, që t’u zbuten zemrat dhe që muslimanët të kursehen nga dëmi që mund t’u sjellin. Allahu i Lartësuar thotë: “Allahu caktoi obligim që lëmosha (zekati etj. ) t’ju takojnë vetëm: të varfërve (nevojtarëve), të ngratëve (që s’kanë fare), punonjësve (që e tubojnë), atyre që duhet përfituar zemrat (e dobëta në besim), e duhet dhënë edhe për lirim nga robëria, të mbyturve në borxhe, (luftëtarëve) në rrugën e Allahut dhe atij që ka mbetur në rrugë. Allahu e di gjendjen e robërve, punon sipas urtësisë së vet”. (Et-Teube: 60)
\r\nOmer bin Abdulazizi thotë: “Më është përcjellë se Omer bin Hattabi, Allahu qoftë i kënaqur me të, kur pa një jomusliman, i cili kërkonte lëmoshë nëpër shtëpitë e muslimanëve, tha nuk qemë të drejtë me ty, kur ishe i ri paguaje xhizjen, ndërsa sot të braktisëm. Omeri dha urdhër që shpenzimet për nevoja ditore t’i paguhen nga arka e shtetit”.
\r\n7.    Islami inkurajon mbajtjen e lidhjeve farefisnore me jomuslimanët. Tregon Esma e bija e Ebu Bekrit, Allahu qoftë i kënaqur me ta, se nëna e saj që ishte idhujtare erdhi për ta vizituar. Ajo e pyeti të Dërguarin: “Nëna ime është idhujtare dhe vjen te unë, a duhet unë të mbaj lidhjet me të? I Dërguari ia ktheu: po, gjithsesi mbaj lidhjet më të”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n8.    Islami lejon ngrënien në enët e jomuslimanëve, përveç atëherë kur përdorimi i tyre në esencë është i ndaluar apo përdoren për ushqime e pirje të ndaluara, si: ngrënia në enët nga ari dhe argjendi, gatimi i mishit të derrit, shërbimi i alkoolit. Sikurse lejon përdorimin e rrobave të tyre, përderisa nuk janë nga materiali që është i ndaluar, si: lëkura e derrit, e qenit.
\r\nRrobat dhe enët nga ari e argjendi, nuk lejohet të përdoren edhe nëse ato janë të muslimanëve. Ebu Tha’lebe el-Khusheni, Allahu qoftë i kënaqur me të, e kishte pyetur të Dërguarin, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “O i Dërguari i Allahut, jemi në vendin e ithtarëve të librit (çifut dhe të krishterë), a bën që të hamë në enët e tyre”? Ai i kishte thënë: “Nëse gjeni enë të tjera, mos hani në enët e tyre, e nëse nuk gjeni, atëherë pastroni dhe hani në to”. (Buhariu)
\r\n9.    Islami lejon martesën me gratë e ithtarëve të librit (çifutët dhe të krishterët). Allahu i Lartësuar thotë: “Të lejuara për ju janë femrat e ndershme besimtare dhe femrat e ndershme të atyre që u është dhënë Libri para jush, nëse ju u jepni pajën e kurorëzimit, duke u martuar me ato, e jo duke bërë kurvëri, as duke i marrë për dashnore.” (El-Maide: 5)
\r\n10.    Kur jomuslimanët pranojnë Islamin, martesat e tyre para Islamit, konsiderohen valide. Kështu veproi i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, me martesat që ishin bërë para Islamit. “Gajlan Thekafiu kishte dhjetë gra kur e pranoi Islamin, i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, i tha mbaj vetëm katër prej tyre” (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\n11.    Islami lejon ngrënien e mishit të kafshëve të therura nga ithtarët e librit, nëse përmendin emrin e Allahut, Allahu i Lartësuar thotë: “Mos hani asnjë mish që nuk është therur me emrin e Allahut, sepse kjo është gjynah!” (El-En’am: 121)
\r\n12.    Islami ofron mbrojtje dhe siguri për jomuslimanët. Allahu i Lartësuar thotë: “E nëse ndokush prej idhujtarëve të kërkon ta mbrosh, ti mbroje në mënyrë që t’i dëgjojë fjalët e Allahut (Kur’anin), e mandej dërgoje në vendin e tij të sigurt”. (Et-Teube: 6)
\r\n13.    Islami ndalon fyerjen dhe përçmimin e feve të tjera: “Ju mos i fyeni ata (zota) që u luten (idhujtarët), pos Allahut, e (si hakmarrje) të fyejnë Allahun nga armiqësia, duke mos ditur (për madhërinë e Tij)”. (El-En’am: 108)
\r\n14.    Islami obligon që t’u përmbahemi kontratave, marrëveshjeve e pakteve me jomuslimanët dhe nuk lejohet thyerja e tyre. Thotë Allahu i Lartësuar: “O ju që besuat! Zbatoni marrëveshjet”. (El-Maide: 1)
\r\nGjithashtu thotë: “Përmbahuni marrëveshjeve, pse për marrëveshjet ka përgjegjësi”. (El-Isra: 34)
\r\n15.    Në Islam, jeta, nderi dhe pasuria e jomuslimanëve janë të mbrojtura. Ai ndalon padrejtësinë dhe agresionin ndaj tyre, sikurse që ndalon shkeljen e drejtave të tyre, si dhe sjelljen e keqe me ta. Allahu i Lartësuar thotë: “Allahu nuk ju ndalon të bëni mirë dhe të mbani drejtësi me ata që nuk ju luftuan për shkak të fesë, e as nuk ju dëbuan prej shtëpive tuaja; Allahu i do ata që mbajnë drejtësinë”. (El-Mumtehine: 8)
\r\nGjithashtu i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Nëse dikush i bën padrejtësi jobesimtarit (që është nga populli me të cilin keni marrëveshje), e përçmon atë apo e obligon me punët që nuk mund t’i kryejë ose atij i merr diçka pa dëshirën e tij, unë do të jem kundërshtari i tij në Ditën e Gjykimit”. (Ebu Davudi, e saktësoi Albani)
\r\nGjithashtu thotë: “Kush e vret një jobesimtar (që është nga populli me të cilin keni marrëveshje), nuk do ta shijojë as aromën e Xhenetin, edhe pse aroma e tij shijohet në distancë dyzet vjeçare”. (Buhariu)
\r\n16.    Islami u garanton përkujdesje sociale të gjithë jomuslimanëve që jetojnë në shtetin islam. Kështu veproi kalifi i dytë i muslimanëve Omeri, Allahu qoftë i kënaqur me të, i cili kur pa një jomusliman i cili kërkonte lëmoshë nëpër shtëpitë e muslimanëve, tha nuk qemë të drejtë me ty, kur ishe i ri paguaje xhizjen, ndërsa sot të braktisëm. Omeri dha urdhër që shpenzimet për nevoja ditore t’i paguhen nga arka e shtetit”.
\r\n17.    Islami porosit në faljen e armiqve ndaj të cilëve mund të hakmerremi, që t’u tregohet atyre se Islami është fe e tolerancës dhe butësisë, e assesi fe që përfiton nga rasti për të bërë padrejtësi e sjellje arrogante. Në këtë mënyrë Islami do të depërtojë thellë në zemrat e tyre. Allahu i Lartësuar thotë: “Për shkak se ata e thyen zotimin e tyre, Ne i mallkuam ata, dhe zemrat e tyre i bëmë të forta (të shtangura). Ata i ndryshojnë fjalët (në Tevrat) nga domethënia e tyre dhe braktisën një pjesë me të cilën ishin urdhëruar. Ti vazhdimisht do të vëresh tradhtinë e një pjese të tyre, përpos një pakice nga ata. Pra fali ata dhe hiqu tyre. Allahu i do ata që bëjnë mirë”. (El-Maide 13)
\r\nGjithashtu thotë: “Shumë nga ithtarët e librit (jehudi, krishterë), edhe pasi që iu është bërë e qartë e vërteta, nga vetë zilia e tyre personale dëshiruan që pas besimit tuaj t’iu kthejnë në mosbesimtarë, pra ju falni dhe largohuni prej tyre derisa Allahu ta sjellë urdhrin e vet. Allahu ka mundësi për çdo send”. (El-Bekare 109)
\r\nGjithashtu thotë: “Thuaju besimtarëve, që t’i falin ata që nuk shpresojnë në ditët e Allahut, kështu që Ai të shpërblejë çdo popull sipas veprave të veta”. (El-Xhathije: 14)
\r\n18.    Islami urdhëron që thirrja e jomuslimanëve për të hyrë në Islam të bëhet në mënyrën më të mirë, t’u hapet dera e shpresës, të përkujtohen me kërkim falje dhe mos t’u humbet shpresa nga mëshira dhe falja e Allahut. Allahu i Lartësuar thotë: “Thuaju atyre që nuk besuan nëse heqin dorë (nga rruga e tyre e gabuar dhe besojnë) do t’u falet e kaluara, po nëse vazhdojnë, ligji (i Zotit), i zbatuar ndaj të parëve është i ditur (edhe juve do t’ju zë)”. (El-Enfal: 38)
\r\n19.    Të duash të mirën të tjerëve është shenjë e besimit të mirëfilltë, ngase Islami është fe e paqes dhe dashurisë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, shokut të tij Ebu Hurerje, Allahu qoftë i kënaqur me të, i tha: “Bëhu i devotshëm, do të jesh robi më adhurues ndaj Allahut, pajtohu me atë që ke, do të jesh robi më falënderues ndaj Allahut, duaja njerëzve atë që e do për veten, do të jesh besimtarë i mirë, sillu mirë me fqinjët do të jesh musliman i mirë, mos qesh shumë, se të qeshurit e tepërt e vdes zemrën”. (Ibën Maxhe, e saktësoi Albani)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame në fushën e adhurimeve
\r\nTë gjitha adhurimet në Islam, qofshin ato obligative apo vullnetare, janë të ngritura mbi parimin e tolerancës dhe lehtësisë. Allahu i Lartësuar e dalloi Islamin me këto karakteristika, në mënyrë që besimtari, varësisht nga situata dhe mundësitë, ta shijojë adhurimin. Pra, mos të privohet nga kënaqësia e të luturit Allahun, nga ndjenja e qetësisë shpirtërore si dhe nga lumturia e kryerjes së adhurimit. Allahu i Lartësuar thotë: “Ata që besuan dhe me të përmendur Allahun, zemrat e tyre qetësohen; pra ta dini se me të përmendur Allahun zemrat stabilizohen”. (Er-Rra’d: 28)
\r\nNë Islam nuk ka vend për obligime që i tejkalojnë mundësitë njerëzore. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Angazhohuni me ato punë (adhurime) që janë në mundësitë tuaja, se Allahu nuk heq dorë (nuk ua ndërpret shpërblimin) nga ju, përderisa ju nuk hiqni dorë nga ato punë”. (Buhariu)
\r\nTë gjitha urdhrat, me të cilat erdhi Islami, përkojnë me natyrshmërinë dhe mundësitë njerëzorë, gjegjësisht këto urdhra nuk i tejkalojnë mundësitë njerëzore dhe nuk bien ndesh me natyrshmërinë e pastër njerëzore. Madje Islami ndalon që njeriu vullnetarisht ta ngarkojë veten me një punë që nuk ka mundësi për të, edhe nëse ajo është adhurim. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, pa një plak i cili ecte duke u mbajtur për dy djemtë e tij. “Ç’është halli i tij”? - pyeti i Dërguari. Ata i thanë: “Ky njeri është zotuar që për hir të Allahut të ecën në këmbë”. I Dërguari tha: “Vërtetë Allahu nuk dëshiron që njeriu ta torturojë vetveten në këtë mënyrë”, dhe e urdhëroi që të hip mbi kafshë. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nIslami është aq tolerant në fushën e adhurimeve, saqë kur besimtari për shkak të sëmundjes, udhëtimit apo ndonjë arsye tjetër, nuk mund t’i kryen adhurimet e plota, Allahu i Lartësuar shpërblimin për to ia shënon të plotë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kur besimtari nga sëmundja apo udhëtimi, nuk mund t’i kryejë adhurimet të plota, shpërblimin për to e ka njëjtë sikur kur i ka kryer të plota (në vendbanimin e tij dhe derisa ka qenë i shëndoshë)”. (Buhariu)
\r\nMadje në raste specifike Islami ka paraparë lehtësime shtesë në adhurime, që besimtari për ta arritur shpërblimin e plotë, duhet të veprojë sipas tyre. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Vërtetë Allahu dëshiron që robi (në situata të caktuara) të veprojë sipas lehtësimeve specifike, ashtu sikurse dëshiron nga ai që (në situata normale) të veprojë në përputhje me urdhrat e Tij”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\nNga toleranca islame në fushën e adhurimeve është se realizimi i këtyre adhurimeve e urdhrave në disa raste bëhet në formë të reduktuar apo edhe lëshohen në tërësi.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

1.    Toleranca islame në fushën e pastërtisë
\r\nPastërtia është kusht i realizimit të shumë adhurimeve. Meqë përdorimi i ujit për shumë adhurime si: marrja avdes për pesë kohët e namazit dhe namazet e tjera, pastrimi i tërë trupit, qoftë ky pastrim obligativ apo vetëm i preferuar, nëse nuk do të kishte lehtësi e tolerim në përdorimin e tij, besimtarët do të viheshin në siklet, çka do të lodheshin e të hiqnin dorë nga pastërtia, por edhe nga vetë adhurimet.
\r\nNdër format e tolerancës në fushën e pastërtisë, veçojmë:
\r\n1.    Islami parimisht të gjitha ujërat i konsideron të pastër, përderisa një ujë nuk ndryshon ngjyrën, aromën apo shijen. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Uji (në esencë) është i pastër, atë nuk e ndot asgjë (përderisa nuk vërtetohet ndotja)”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\n2.    Në Islam, uji i mbetur pas pirjes së kafshëve të pastra, është i pastër. Transmetohet se Ebu Katade, Allahu qoftë i kënaqur me të, “Përderisa merrte avdes, iu afrua një mace, të cilës i dha të pijë nga ena prej të cilës merrte avdes. Atë me habi e shikonte bashkëshortja e djalit të vet; Kebsheja, e cila i ndihmonte për avdes. “Po habitesh”? i tha asaj. “Po”, ia ktheu ajo. Ai i tha: ka thënë i Dërguari: “Macja nuk është e papastër, ngase ajo vazhdimisht sillet nëpër këmbët tuaja”. (Ebu Davudi, e saktësoi Albani)
\r\n3.    Islami lejon kur s’ka ujë, apo ka, mirëpo përdorimi i tij është i pamundur ose shkakton vështirësi të mëdha, si: për shkak të sëmundjes, plagëve e ndryshme, ose për shkak të të ftohtit të madh apo kur uji mjafton vetëm për pirje, e arsye të ngjashme, të merret tejemum pastrim i pjesshëm me dhe të pastër, lehtësim nga Allahu i Lartësuar, i Cili thotë: “Nëse jeni të sëmurë, ose në ndonjë udhëtim ose ndonjëri prej jush vjen prej vendit të nevojës, ose keni kontaktuar (kontakt intim) me gratë dhe nuk gjeni ujë, atëherë mësyne (merrni tejemum) dheun e pastër dhe me të fërkoni fytyrat dhe duart tuaja. Allahu nuk dëshiron (me obligim për avdes e larje) t’iu sjellë ndonjë vështirësi, por dëshiron t’ju pastrojë (prej mëkateve), t’ju plotësojë të mirën e Tij ndaj jush e që t’i falënderoheni”. (El-Maide: 6)
\r\n4.    Islami e lejon, sipas kushteve të caktuara, fërkimin (mes-hun) e mesteve (mbathjeve), mes-hin mbi fashë dhe mbi çallmë (e mbulesë të femrave të cilat me vështirësi hiqen dhe vendosen prapë) gjatë marrjes avdes, në mënyrë që besimtari të mos hasë në vështirësi të mëdha gjatë avdesit, sidomos në ditët e ftohta. “I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qoftë me të, kur mori avdes, fërkoi mestet dhe çallmën e tij”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nIslami assesi nuk e pranon metodën e vështirësimit, shtrëngimit e ngushtimit ndaj njerëzve. Xhabiri, Allahu qoftë i kënaqur me të thotë: “Ishim në udhëtim dhe njëri nga ne u godit me një gur në kokë dhe i shkaktoi plagë të madhe. Kishte ejakuluar në gjumë dhe kur u zgjua u tha shokëve të udhëtimit: a dini të ketë lehtësim për mua që mos të pastrohem me ujë, por të marr tejemum shkaku i plagës? Ata i thanë: Jo nuk bënë të marrësh tejemum përderisa ka ujë. U pastrua me ujë dhe vdiq. Kur erdhën te i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, ia treguan ndodhinë, ndërsa ai u tha: E paskan vra, Zoti i vraftë! Kur nuk dinin (t’i tregonin të plagosurit se si duhet të vepronte), pse nuk pyesnin të tjerët?! Ilaçi i mosdijes është të pyeturit (ata që dinë). Atij do t’i mjaftonte tejemumi; të merrte një leckë e ta vendoste mbi plagë, ta fërkonte me dorë leckën dhe të pastronte pjesët e tjera të trupit”. (Ebu Davudi, e saktësoi Albani)
\r\n5.    Sipas mësimeve islame, e tërë toka në parim është e pastër, dhe adhurimet mund të kryhen në çdo pjesë të saj, përderisa nuk vërtetohet e kundërta pra papastërtia e saj, përveç varrezave dhe banjove. Pra, nuk kërkohet që adhurimet të bëhen vetëm në vende të caktuara, në mënyrë që kryerja e tyre të jetë më e lehtë për besimtarin. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “E tërë toka më është bërë (nga Allahu) e pastër, pastruese dhe e lejuar për faljen e namazit kudo në të, pra, kur të vijë koha e namazit, faluni kudo që t’u arrijë ai...”. (Muslimi)
\r\n6.    Nëse vendin ku jemi e godet papastërtia, atëherë ajo largohet pa ndonjë lodhje e mundim të madh. Këtë e tregon më së mirë rasti i beduinit i cili erdhi në xhami (e dyshemeja e saj ishte tokë) dhe urinoi në të. Të pranishmit e qortuan ashpër dhe deshën ta rrahin, ndërsa i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, tha: “Derdheni një kovë me ujë në vendin e urinimit dhe mos e qortoni, ngase ju jeni të urdhëruar të silleni me butësi e tolerancë e jo me vrazhdësi”! (Buhariu)
\r\n7.    Sipas mësimeve islame bajgat dhe urina e kafshëve, mishi i të cilave është i lejuar, janë të pastra dhe si të tilla nuk e bëjnë të papastër (fetarisht) vendin e rrobën që bien në të, përveç gjakut që del me vrull gjatë therjes. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, u pyet: a lejohet të falemi në stallën dhe vathën e deleve? “Po”, tha ai. (Muslimi)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

2.    Toleranca islame në adhurime - namazi
\r\nNamazi është lidhja ndërmjet njeriut dhe Allahut. Gjatë kryerjes së tij besimtari, i përulur duke u lutur, veçohet me Allahun. Sa herë që besimtarit i dobësohet drita e besimit, thërret muezini për namaz, e besimtarit i rikthehet forca e dritës së besimit. Meqë falja e namazit bëhet pesë herë në ditë, kjo e mban të freskët lidhjen e besimtarit me Allahun e Lartësuar.
\r\nGjatë faljes së namazit në xhami, aty besimtarët takohen e njoftohen me njëri-tjetrin, ndërmjet tyre shtohet dashuria dhe nga afër njoftohen për hallet e njëri-tjetrit. Në xhami sistemi i shtresave sociale të njerëzve eliminohet, përderisa të gjithë; i pasuri dhe i varfri, i vogli dhe i madhi, ai që ka autoritet dhe i gjori rreshtohen në të njëjtin rresht (saf) pranë njëri-tjetrit. Të gjithë janë të barabartë në faljen dhe lutjet e tyre para Allahut, të gjithë të kthyer nga i njëjti drejtim (kibla), bëjnë lëvizjet e njëjta, që e përbëjnë shtyllën më të rëndësishme pas dëshmisë së Islamit.
\r\nI Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Gjëja e parë për të cilën do të llogaritet besimtari në Ditën e Gjykimit është namazi. Nëse atë e ka në rregull, atëherë ky besimtar do të jetë i shpëtuar, e nëse namazin nuk e ka në rregull, atëherë ai do të jetë i dëshpëruar”. (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\nPërderisa namazi kryhet pesë herë në ditë, atëherë lehtësia dhe toleranca në të është mjaft e pranishme, që besimtari ta kryejë atë me vullnet dhe pa ndier lodhje e vështirësi të mëdha.
\r\nNdër format e lehtësisë dhe tolerancës në namaz, veçojmë:
\r\n1.    Mënyra e kryerjes së namazit është e lidhur me kushtet dhe mundësinë e besimtarit. Sikur që dihet se nga kushtet e namazit është edhe qëndrimi në këmbë, mirëpo nëse besimtari këtë nuk mund ta bëjë, atëherë falet ulur. Nëse edhe ulur nuk mundet, falet i shtrirë, e nëse as kështu nuk mundet, atëherë falet përmes shenjave të gjymtyrëve që mund t’i lëvizë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Falu në këmbë! Nëse nuk mundesh, falu ulur! E nëse as kështu nuk mundesh, falu i shtrirë”! (Buhariu)
\r\n2.    Varësisht nga gjendja e frikës apo e sigurisë së besimtarit, Islami parasheh forma të ndryshme të namazit. Allahu i Lartësuar thotë: “E nëse keni frikë (nga armiku), atëherë faluni duke ecur ose duke kalëruar, por kur të jeni të siguruar, përkujtoni (me namaz) Allahun ashtu si u mësoi Ai për atë që ju nuk dinit”. (El-Bekare: 239)
\r\n3.    Udhëtarit (sipas rregullave dhe kushteve të caktuara) i lejohet shkurtimi i namazeve që kanë nga katër rekate, në dy, sikur dhe i lejohet falja e namazeve të drekës dhe ikindisë së bashku në kohën e njërit prej tyre, si dhe falja e namazeve të akshamit dhe jacisë së bashku në kohën e njërit prej tyre. Omerit, Allahu qoftë i kënaqur me të, në lidhje me ajetin kur’anor: “Kur të jeni në udhëtim, nuk është mëkat për ju të shkurtoni namazin, nëse frikoheni se jobesimtarët do t’ju sjellin ndonjë të keqe”. (En-Nisa: 101), i është thënë: Si të veprojmë tani pasi nuk kemi frikë më? Ai është përgjigjur: edhe mua më ka nxitur kureshtjen ky ajet sikur se ty dhe e pyeta të Dërguarin, e ai më tha: “Kjo është lëmoshë (lehtësim) nga Allahu për ju, pra, pranojeni lëmoshën e Tij”. (Muslimi)
\r\n4.    Islami lejon që për shkak të shiut dhe të ftohtit të madh, sikurse i lejon, të sëmurit edhe kur nuk është në udhëtim faljen e dy namazeve së bashku në kohën e njërit prej tyre. Transmeton Sein bin Xhubejri nga Abdullah bin Abasi, Allahu qoftë i kënaqur me ta, se i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, e fali namazin e drekës dhe të ikindisë së bashku edhe pse nuk kishte frikë nga armiku dhe nuk binte shi. Seidi e pyeti Abdullahun se përse veproi kështu i Dërguari? Ai i tha: “E bëri këtë për të mos rënë në siklet (me faljen e namazit) muslimanët”. (Muslimi)
\r\n5.    Koha jo e ngushtë për ta falur namazin, është një tjetër formë e tolerancës islame në namaz. Tregon Xhabiri, Allahu qoftë i kënaqur me të, se meleku Xhibril erdhi te i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, pasi që dielli kaloi zenitin dhe i tha: Ngrihu, o Muhamed, dhe fale namazin e drekës! Pastaj kaloi një kohë derisa hija e njeriut u zgjat sa vet njeriu, erdhi prapë Xhibrili për kohë të namazit të ikindisë dhe i tha: Ngrihu, o Muhamed, dhe fale ikindinë! Pasi përëndoi dielli erdhi prapë dhe i tha: Ngrihu, o Muhamed, dhe fale namazin e akshamit! I Dërguari u ngrit dhe e fali akshamin. Pastaj erdhi pasi humbi kuqërremja nga horizonti dhe i tha: Ngrihu dhe fale namazin e jacisë! I Dërguari u ngrit dhe e fali. Pastaj erdhi posa doli agimi i mëngjesit dhe i tha: Ngrihu, o Muhamed, dhe fale namazin e sabahut! U ngrit dhe e fali. Të nesërmen erdhi Xhibrili pasi që hija e njeriut u zgjat sa vet njeriu dhe i tha: Ngrihu, o Muhamed, dhe fale namazin e drekës! Pastaj erdhi prapë në kohën kur hija e njeriu u zgjat sa dy herë gjatësia e tij dhe i tha: Ngrihu, o Muhamed, dhe falu! Ai u ngrit dhe e fali namazin e ikindisë. Ndërsa për namazin e akshamit erdhi në të njëjtën kohë prapë pasi perëndoi dielli dhe i tha: Ngrihu dhe falu! U ngrit dhe e fali akshamin. Pastaj erdhi për namazin e jacisë pasi që kaloi një e treta e natës dhe i tha: Ngrihu dhe falu! U ngrit dhe e fali jacinë. Krejt në fund erdhi pasi që u përhap drita mirë në mëngjes dhe i tha: Ngrihu dhe falu! U ngrit dhe e fali sabahun. Para së të shkonte Xhibrili i tha: Koha e faljes së çdo namazi është ndërmjet këtyre dy kohëve”. (Nesaiu)
\r\n6.    Nëse besimtari gjatë namazit harron, shton apo mangëson diçka prej tij, nuk ka nevojë që ta përsërit namazin, mirëpo atij i mjafton t’i bëjë dy sexhde (sehv) të harresës në fund, lehtësim për të, kundërvënie ndaj djallit i cili vazhdimisht insiston në prishjen e adhurimeve të besimtarit, njëkohësisht ta kënaqë Allahu e Lartësuar.
\r\nI Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Nëse dikush gjatë namazit dyshon dhe nuk di se i ka mbaruar tre apo katër rekate, le ta hedh dyshimin dhe lë të vazhdojë prej aty ku është i sigurt, e në fund të namazit të bëjë dy sexhde para se të japë selam. Nëse ka falë rekate tek (pesë), atëherë dy sexhdet e fundit ia shndërrojnë ato në çift (gjashtë), e nëse i ka falë katër rekate, atëherë dy sexhdet do ta përçmojnë djallin”. (Muslimi)
\r\n7.    Nëse besimtari nuk mund ta gjejë anën e kibles për t’u falur drejt saj dhe nuk është dikush që mund ta pyes për të, atëherë falet nga ai drejtim që mendon se është drejtimi i kibles. Allahu i Lartësuar thotë: “Të Allahut janë edhe Lindja edhe Perëndimi, dhe kah do që të ktheheni, aty është anë e Allahut. Vërtetë, Allahu është i Gjerë (në bujari) e i Dijshëm”. (El-Bekare: 115)
\r\n8.    Ndalohet që imami ta zgjasë namazin kur falet me xhemat, i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kur dikush falet imam i njerëzve, të mos e gjasë shumë namazin, sepse pas tij falet i dobëti, i sëmuri e plaku. E kur falet vetëm, atëherë le ta zgjasë sa të dojë”. (Buhariu)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

3.    Toleranca islame në adhurime – zekati
\r\nMe zekatin synohet zhdukja e varfërisë apo zbutja e saj në shoqëritë muslimane, njëkohësisht eliminimi i rreziqeve që i kanosen shoqërisë si: vjedhja, vrasja, dhunimi, ku ndër shkaktarët e tyre pa dyshim është edhe varfëria. Sikurse synohet mbajtja gjallë e solidaritetit ndër muslimanë duke u dalë në ndihmë të varfërve, skamnorëve, të paaftëve, që të kursehen nga turpi i shtrirjes së dorës tjerëve.
\r\nNdër format e tolerancës dhe lehtësisë në kapitullin e zekatit mund të veçohen:
\r\n1.    Nuk lejohet që zekati t’i merret nga pjesa më e mirë, më vitale e pasurisë, porse ajo merret nga pjesa e mesme (në cilësi) e saj. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, grumbulluesit të zekatit i tha: “Kujdes mos ua merr pasurinë më të mirë për zekat”. (Buhariu)
\r\n2.    Sasia që duhet dhënë zekat është shumë pak përballë pasurisë prej të cilës jepet, njëkohësisht dhënia e zekatit nuk obligohet pa i mbushur pasuria një vit të plotë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Nuk jepet zekati për pasurinë, vetëm pasi ajo të mbush një vit të plotë”. (Ebu Davudi)
\r\n3.    Kur jepet zekati i të mbjellave, këtu vlerësohet mundi dhe lodhja e bujkut për to. Nëse ato janë ujitur nga bujku, atëherë 5% e tyre jepet zekat, e nëse ato janë ujitur me të reshura, atëherë 10% e tyre jepet zekat. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “(Të mbjellat) që janë ujitur me të reshura apo lumenj (të cilët kalojnë pranë tyre) zekati për to jepet 10%, e nëse janë ujitur me mundin dhe punën e pronarit, jepet 5%”. (Buhariu)
\r\n4.    Nëse personi që posedon pasuri sa për të dhënë zekatin e saj, por ajo pasuri i nevojitet për nevoja të tij dhe familjes apo me atë pasuri duhet t’i kthej borxhet, atëherë për këtë person bie obligueshmëria e dhënies së zekatit. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Nuk ka zekat, përveç për pasurinë e cila është më tepër se nevojat elementare”. (Ahmedi)
\r\nJo vetëm kaq, madje nëse nuk mbulohen këto nevoja, atëherë këtij i jepet nga zekati, meqë e meriton. Allahu i Lartësuar thotë: “Allahu caktoi obligim që zekati t’ju takoj vetëm: të varfërve (nevojtarëve), të ngratëve (që s’kanë fare), punonjësve (që e tubojnë), atyre që duhet përfituar zemrat (të dobtëve në besim), e duhet dhënë edhe për lirim nga robëria, të mbyturve në borxhe, (luftëtarëve) në rrugën e Allahut dhe atij që ka mbetur në rrugë. Allahu e di gjendjen e robërve, punon sipas urtësisë së vet”. (Et-Teube: 60)
\r\n5.    Zekati konsiderohet përfitim për dhënësin e tij dhe jo shpenzim. Allahu i Lartësuar thotë: “Merr prej pasurisë së tyre lëmoshë që t’i pastrosh me të dhe t’ua shtosh (të mirat) dhe njëkohësisht lutu për ta, se lutja jote është qetësim për ta. Allahu është Dëgjues dhe sheh (çdo gjë)”. (Et-Teube: 103)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

4.    Toleranca islame në adhurime – agjërimi
\r\nNdër urtësitë e obligueshmërisë së agjërimit është edhe ajo, që përmes tij besimtari t’i kujtojë vëllezërit e tij të varfër e me nevoja, të interesohet për gjendjen dhe hallet e tyre, të shpreh solidaritet dhe mirësi ndaj tyre si dhe t’i përmbushë obligimet ndaj tyre. Agjërimi njëkohësisht është edhe luftë ndërmjet besimtarit dhe epsheve e dëshirave të tij, ai e pastron egon e besimtarit nga fjalët dhe veprat e liga.
\r\nNë vazhdim të sjellim disa forma të tolerancës në kapitullin e agjërimit:
\r\n1.    Në Islam nuk ka agjërim obligativ, pos agjërimit të muajit Ramazan. Allahu i Lartësuar thotë: “Muaji i Ramazanit, në të (filloi të) shpallet Kur’ani, që është udhërrëfyes për njerëz, sqarues i rrugës së drejtë dhe dallues (i të vërtetës nga gënjeshtra). E kush e përjeton prej jush këtë muaj, le të agjërojë, ndërsa kush është i sëmurë ose në udhëtim, le të agjërojë aq ditë nga ditët e mëvonshme. Allahu me këtë dëshiron lehtësim për ju, e nuk dëshiron vështirësim për ju. (të agjëroni ditët e lëshuara më vonë) Që të plotësoni numrin, të madhëroni Allahun për atë se u udhëzoi dhe që të falënderoni”. (El-Bekare: 185)
\r\n2.    Që besimtari të mos ndihet i sikletosur me fillim dhe mbarimin e kohës së agjërimit, koha e tij është e caktuar dhe nuk lejohet që ajo të pakësohet apo të shtohet. Koha e agjërimit fillon me agimin dhe mbaron me perëndimin e diellit. Allahu i Lartësuar thotë: “Natën e agjërimit u është lejuar afrimi te gratë tuaja, ato janë prehje për ju dhe ju jeni prehje për ato. Allahu e di se ju e keni mashtruar vetveten, andaj ua pranoi pendimin tuaj dhe ua fali gabimin. Tash e tutje bashkohuni me to dhe kërkoni atë që ua ka caktuar Allahu dhe hani e pini derisa qartë të dallohet peri i bardhë nga peri i zi në agim, e pastaj agjërimin plotësojeni deri në mbrëmje. E kur jeni të izoluar (në i’tikaf) në xhamia, mos t’u afroheni atyre (për marrëdhënie intime). Këto janë dispozitat e Allahut, pra mos i kundërshtoni. Ja kështu, në këtë mënyrë Allahu ua sqaron njerëzve argumentet e veta që ata të ruhen”. (El-Bekare: 187)
\r\n3.    Është e ndaluar që të agjërohet disa ditë pandërprerë (por çdo ditë duhet të ndahet nga tjera me iftar), ngase shkakton lodhje të tepërt, njëkohësisht është ngarkesë më dispozita të cilat nuk qëndrojnë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Mos agjëroni disa ditë pa ndërprerë agjërimin (me iftar)”. (Ibën Hibani, e saktësoi Albani)
\r\n4.    Shpërblimi për agjërimin është shumë i madh, madje ai është i pakufizuar në shifra, ngase është adhurim jo i lehtë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu i Lartësuar ka thënë: çdo punë e njeriut i përket atij (sipas nijetit që bën), pos agjërimit i cili behet për Mua dhe Unë shpërblej (shumë) për të. Agjërimi është mburojë. Kur dikush është agjërueshëm, mos të flasë fjalë të liga dhe mos të bërtasë, e nëse dikush e fyen apo e sulmon atë, le të thotë: Unë jam agjërueshëm. Pasha Atë në dorën e të Cilit është shpirti i Muhamedit, era e gojës së agjëruesit është më e mirë tek Allahu se aroma e parfumit. Agjëruesi ka dy gëzime, që i gëzohet agjërimit të tij, njërin kur ha iftarin dhe tjetrin kur e takon Allahun”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n5.    I sëmuri dhe udhëtari janë të liruar nga agjërimi, ndërsa ditët që i lëshojnë pa agjëruar, i kompensojnë kur të kenë mundësi. Allahu i Lartësuar thotë: “E kush e përjeton prej jush këtë muaj, le të agjërojë, ndërsa kush është i sëmurë ose në udhëtim, le të agjërojë aq ditë nga ditët e mëvonshme. Allahu me këtë dëshiron lehtësim për ju, e nuk dëshiron vështirësim për ju. (të agjëroni ditët e lëshuara më vonë) Që të plotësoni numrin, të madhëroni Allahun për atë se u udhëzoi dhe që të falënderoni”. (El-Bekare: 185)
\r\nNë Islam është e ndaluar që besimtari ta ngarkojë veten me punë që i tejkalojnë mundësitë e tij, qofshin ato edhe adhurime. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, derisa ishte në udhëtim me shokët e tij, pa një grumbull të njerëzve të cilit mbledhur rreth një burri dhe po i bënin hije. “Çka është puna e tij”? pyeti i Dërguari. Ai është agjërueshëm, i thanë. I Dërguari tha: “Nuk është mirësi agjërimi në udhëtim”. (Buhariu dhe Muslimi) Në një tjetër transmetim thotë: “Veproni sipas lehtësisë (ndërprerja e agjërimit në udhëtim) që ua dhuroi Allahu”. (Muslimi)
\r\n6.    Gjithashtu femra shtatzënë dhe gjidhënëse nëse frikësohen për shëndetin e vetës apo të fëmijës, lirohen nga agjërimi, që ta kompensojnë kur të kenë mundësi, njëkohësisht edhe plaku i shtyrë në moshë lirohet nga agjërimi dhe për çdo ditë e ushqen nga një të varfër. Allahu i Lartësuar thotë: “Allahu nuk ngarkon askënd përtej mundësive të veta...” (El-Bekare: 286)
\r\n7.    Nëse agjëruesi nga harresa apo detyrimi ha ose pi, nuk i ndërpritet agjërimi. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kur agjëruesi ha ose pi me harresë, le ta vazhdojë agjërimin, ngase Allahu ka dashur që (me harresë) ta ushqejë e ti japë me pi”. (Buhariu dhe Muslimi)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

5.    Toleranca islamë në adhurime – haxhi
\r\nNdër qëllimet e obligueshmërisë së haxhit është: njësimi i Allahut, madhërimi i Tij, që manifestohen në fjalët: “LEB-BEJK ALLAHUM-ME LEB-BEJK, LEB-BEJKE LA SHERIKE LEKE LEB-BEJK, IN-NEL-HAMDE VEN-NIAMETE LEKE VEL-MULK LA SHERIKE LEKE” – Të përgjigjem, O Allah, të përgjigjem, të përgjigjem Ty që nuk ke ortak, të përgjigjem. Falënderimi, dhuntitë dhe pushteti të përkasin vetëm Ty, Ti nuk ke asnjë ortak.
\r\nMe fjalë të tjera: O Allah, i jemi përgjigjur urdhrit tënd dhe kemi ardhë në këtë vend, duke shpresuar në arritjen e kënaqësisë Tënde, dëshmojmë se Ti je i Vetmi hyjni dhe i Vetmi që meriton adhurimin.
\r\nNë haxh nuk dallohet i pasuri nga i varfri, arabi nga joarabi, ai me autoritet nga i përbuzuri, të gjithë janë të barabartë para Allahut, nuk ka dallim ndërmjet tyre pos me devotshmëri. Në këtë mënyrë realizohet vëllazëria ndërmjet muslimanëve, unifikohen ndjenjat dhe shpresat e tyre.
\r\nKëto janë disa nga format e lehtësisë dhe tolerancës në haxh:
\r\n1.    Haxhi është obligim vetëm një herë në jetë. Sikur ai të ishte obligim për çdo vit, besimtarët do të ballafaqoheshin me mundime e vështirësi shumë të mëdha, sikurse do të ishte e pamundur që Meka çdo vit të pranonte numër kaq të madh të muslimanëve në të njëjtën kohë.
\r\nKjo, njëherit e dëshmon edhe vërtetësinë e shpalljes së Muhamedit paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, se në të nuk ka obligime absurde.
\r\nTregon Ebu Hurejre, Allahu qoftë i kënaqur me të, se i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, na mbajti një fjalim, ku tha: “O njerëz, Allahu ua obligoi kryerjen e haxhit, pra, kryejeni atë”. Një burrë e pyeti: A për çdo vit është obligim kryerja e tij? I Dërguari heshti derisa ky burrë e përsëriti pyetjen tri herë, atëherë i Dërguari tha: “Sikur të thoja po, do të bëhej obligim çdo vit dhe nuk do të mund ta kryenit. Mjaftohuni me atë që ua komunikoj (nga adhurimet) dhe mos pyesni shumë, sepse ajo që i shkatërroi popujt e mëhershëm ishte pikërisht pyetjet e shumta (të panevojshme) dhe kundërshtimi i pejgamberëve. Nëse ju urdhëroj për diçka, kryeni atë sipas mundësisë, e nëse ju ndaloj nga diçka, mos e veproni”. (Muslimi)
\r\n2.    Haxhi edhe pse është shtylla e pestë e Islamit, ai nuk është obligim për atë që nuk ka mundësi materiale dhe fizike. Nëse dikush vuan nga sëmundja që nuk pritet shërimi prej saj, njëherit kjo sëmundje e pengon nga shkuarja në haxh, mirëpo i njëjti ka mundësi materiale, atëherë e paguan atë që mund të kryejë haxhin për të. Ai që është i shëndoshë fizikisht, mirëpo nuk ka mundësi materiale, për të tillin bie obligueshmëria e haxhit. Allahu i Lartësuar thotë: “Për hir të Allahut, vizita e shtëpisë (Qabes) është obligim për atë që ka mundësi udhëtimi te ajo”. (Ali Imran: 97)
\r\n3.    Kryerja e haxhit mund të bëhet në tri forma, ndërsa besimtari mund të zgjedhë cilëndo prej tyre që i përshtatet më shumë. Pa dyshim se kjo është një lehtësim dhe tolerancë e madhe në haxh.
\r\n4.    Për lëshimet që mund të ndodhin nga haxhiu, janë shpagimet e ndryshme, që nënkupton se haxhi nuk i prishet me ato lëshime. Allahu i Lartësuar thotë: “E kryeni haxhin dhe umren për hir të Allahut, po në qoftë se pengoheni, atëherë (therni për kurban) çka t’ju vijë më lehtë prej kurbaneve, e mos i rruani kokat tuaja derisa të arrijë kurbani vendin e caktuar. Po kush është prej jush i sëmurë ose ka mundim koke (e rruhet para kohe) kompensim është: agjërim, sadaka ose kurban. E kur jeni të sigurt, ai që bënë umren para haxhit (duhet therë) një kurban që i vjen më lehtë, mirëpo nëse nuk ka, le të agjërojë tri ditë gjatë haxhit e shtatë ditë kur të ktheheni, këto janë dhjetë ditë të plota. Ky është rregull për ata që nuk kanë familjen pranë xhamisë së shenjtë. Pra kinie dro Allahun dhe dine se Allahu është ndëshkues i rreptë”. (El-Bekare: 196)
\r\n5.    Nëse haxhiu ka frikë se mund të pengohet nga kryerja e haxhit, lejohet që kryerjen e tij ta kushtëzojë me mundësi. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, shkoi te Duba’ah bint Zubejr, Allahu qoftë i kënaqur me ta, dhe i tha: dëshiron të bësh haxhin me ne”? Ajo tha: Po, por ndiej dhembje në trup. I Dërguari i tha: “Nisu për haxh dhe kushtëzoje atë me mundësi (nëse mundem), thuaj: O Allah, në momentin që pengohem për ta vazhduar haxhin, do ta ndërpres atë (pa pasur nevojë për kompensim a shpagim)”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n6.    Haxhi ia fshin mëkatet haxhiut. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kush bën haxhin duke mos pasur kontakt intim me gruan dhe duke mos folur fjalë të liga, kthehet nga në shtëpi (i liruar nga mëkatet) sikur ditën që ka lindur”. (Buhariu)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame dhe femra
\r\nNë Islam femra gëzon pozitë të lartë. Islami asaj ia garanton të drejtat, e ngriti lart çështjen e saj, njëkohësisht respektimin e saj e bëri shenjë të personalitetit të shëndoshë e të kompletuar, ashtu siç thotë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “Sa më i moralshëm që të jetë besimtari, aq më të kompletuar e ka besimin, dhe më i miri nga ju është ai që ka sjellje më të mirë me gruan e tij”. (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\nObligimi për mirësi dhe respekt ndaj femrës vjen para obligimit për mirësi e respekt ndaj mashkullit. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Këshilloni njëri-tjetrin që të sillet mirë me gruan e tij”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nNdër format e tolerancës ndaj femrës janë si vijon:
\r\n1.    Islami, femrës, qoftë grua, qoftë e shkurorëzuar që ka fëmijë, i siguroi përkujdesje financiare. Thotë Allahu i Lartësuar: “Ai që është i pasur, le të shpenzojë sipas mundësisë së vet, e ai që është ngushtë nga pasuria, le të japë nga ajo që i ka dhënë Allahu, e Allahu nuk ngarkon askënd, vetëm aq sa i ka dhënë; mirëpo pas vështirësisë Allahu sjell çlirim (begati)”. (Et-Talak: 7)
\r\n2.    Edhe pse femra në Islam nuk ka kurrfarë përgjegjësie financiare, ai i dha asaj të drejtën në trashëgimi, e që para Islamit nuk trashëgonte fare. Allahu i Lartësuar thotë: “Meshkujve u takon pjesë nga pasuria që e lënë prindërit e të afërmit (pas vdekjes), edhe femrave ju takon pjesë nga ajo që lënë prindërit e të afërmit, le të jetë pak ose shumë ajo që lënë, ju takon pjesë e caktuar (nga Zoti)”. (En-Nisa: 7)
\r\n3.    Islami e liroi femrën nga disa obligime në periudha të caktuara. Ajo gjatë periudhës së ciklit menstrual dhe lehonisë, është e liruar nga namazi dhe agjërimi. Agjërimin e kompenson më pas, ndërsa namazin nuk e kompenson fare. Një grua e pyeti gruan e të Dërguarit Aishen, Allahu qoftë i kënaqur me të: pse femra nuk e kompenson namazin e lëshuar gjatë kohës së ciklit, ndërsa agjërimin po? Aisheja ia tha: Ti mos je nga havarixhët (ata që e trajtonin fenë sipas modelit më të vështirë)? Jo, vetëm po pyes, ia ktheu. Edhe neve kur lëshonin namazin dhe agjërimin për shkak të ciklit, urdhëroheshim (nga i Dërguari) që ta kompensojmë agjërimin, por jo edhe namazin”. (Muslimi)
\r\n4.    Gjithashtu femra me cikël lirohet nga tavafi lamtumirës (rituali i fundit që bëhet) në haxh. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të: “I urdhëroi haxhinjtë që vepra e fundit e tyre të jetë tavafi lamtumirës, ndërsa femra me cikël u lirua nga ky adhurim”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n5.    Islami ua lejoi bashkëshortëve të gjitha mënyrat e kënaqësisë ndërmjet vete, vetëm që ndaloi marrëdhëniet intime kur gruaja është në periudhën e ciklit. Tregon Enesi, Allahu qoftë i kënaqur me të, se kur gruaja ishte në periudhën e ciklit te çifutët, ata nuk hanin ushqim së bashku me to dhe nuk qëndronin as nuk flinin me to në të njëjtën shtëpi.
\r\nShokët e pyetën të Dërguarin se çfarë të veprojnë, dhe përgjigje për ta zbriti ajeti kur’anor: “Të pyesin ty për menstruacionin. Thuaj: “Ajo është gjendje e neveritur, andaj largohuni prej grave gjatë menstruacionit dhe mos iu afroni atyre (për marrëdhënie) derisa të pastrohen. E kur të pastrohen, atëherë afrohuni atyre ashtu siç u ka lejuar Allahu. Allahu i do ata që pendohen, dhe ata që ruhen prej punëve të ndyta e të neveritshme”. (El-Bekare: 222) Pas kësaj i Dërguari ju tha: “Bëni çfarë të doni, përveç aktit seksual”. (Muslimi)
\r\n6.    Islami e obligoi burrin që në martesë t’i japë gruas mehrin (prikën). Allahu i Lartësuar thotë: “Dhe jepuni me gjithë zemër grave tuaja dhuratën e kurorëzimit e, nëse ato u falin me dëshirën e vet diçka prej atyre dhuratave, pranojeni atë pa frikë dhe me kënaqësi!” (En-Nisa: 4)
\r\n7.    Mehri i takon gruas pas shkurorëzimit, qoftë edhe para martesës (pas fejesës). Allahu i Lartësuar thotë: “Në qoftë se i ndani gratë para se të keni marrëdhënie me to, por ia keni caktuar shumën e dhuratës martesore, atëherë atyre u përket gjysma e dhuratës, veç nëse ua falin ato ose ua falin ata që kanë në dorë lidhjen e martesës. Por që të falni është më pranë devotshmërisë. Mos harroni që të bëheni bamirës midis jush! Vërtet, Allahu e sheh mirë se çfarë bëni”. (El-Bekare: 237)
\r\n8.    Burrit nuk i lejohet që ta largojë gruan e shkurorëzuar nga shtëpia gjatë periudhës së pritjes pas shkurorëzimit, në mënyrë që kjo të ndikojë që ata dy t’i rikthehen njëri-tjetrit. Allahu i Lartësuar thotë: “ O Profet! Nëse i ndani gratë, ndajini ato para kohës së tyre të pritjes. Llogaritni kohën e tyre të pritjes dhe frikësojuni Allahut, Zotit tuaj. Mos i dëboni ato prej shtëpive të tyre, por edhe ato të mos dalin, me përjashtim të rastit kur shkelin martesën haptazi. Këto janë urdhërimet e Allahut; kushdo që i kapërcen kufijtë e Allahut, i ka bërë dëm vetvetes. Ti nuk e di se pas kësaj Allahu mund të sjellë ndonjë rrethanë tjetër”. (Et-Talak: 1)
\r\n9.    Burri është i obliguar të përkujdeset financiarisht për gruan që e ka shkurorëzuar, të mos ia mohojë të drejtat e saj, të sillet mirë me të dhe të mos e pengojë në punët e saj, përderisa ajo është në periudhën e pritjes pas shkurorëzimit. Allahu i Lartësuar thotë: “Gratë e ndara në periudhën e pritjes, le të banojnë aty ku banoni edhe ju, sipas mundësive tuaja dhe mos u bini në qafë për t’i detyruar (të largohen). Nëse janë shtatzëna, shpenzoni për ato deri sa të lindin. Nëse fëmija ushqehet me gjirin e nënës, paguajuni atyre shpërblimin dhe merruni vesh me të mirë. Por, nëse keni vështirësi të merreni vesh, atëherë le ta ushqejë me gji një (mëndeshë) tjetër.” (Et-Talak: 6)
\r\n10.    Islami i dha gruas të drejtën e përkujdesjes për fëmijët pas shkurorëzimit, gjithnjë nëse ajo e kërkon këtë. Allahu i Lartësuar thotë: “Nënat le t’u japin gji fëmijëve të tyre dy vjet, për ata që duan t’ia plotësojnë dhënien e gjirit. Babai i fëmijës ka për detyrë, sipas mundësisë së tij, që t’i sigurojë si duhet ushqim dhe veshmbathje. Nuk ngarkohet askush përtej mundësisë që ka: nëna le të mos dëmtohet për shkak të fëmijës së saj e as babai të mos dëmtohet për shkak të tij. Edhe trashëgimtari ka të njëjtat detyrime për të gjitha këto. Por, nëse pas këshillimit, ata vendosin me pëlqim të ndërsjellë që ta ndajnë fëmijën nga gjiri, kjo nuk është gjynah për ata. Po ashtu, nuk është gjynah për ju nëse doni t’i gjeni fëmijës suaj ndonjë mëndeshë, me kusht që t’ia jepni atë që e keni menduar, sipas rregullave. Ta keni frikë Allahun dhe dijeni se Allahu i sheh mirë të gjitha punët që bëni ju”. (El-Bekare: 233)
\r\n11.    Gruaja nuk është e obliguar të marrë pjesë aktive në luftë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, kur u pyet se a duhet gruaja të marrë pjesë në luftë? Ai u përgjigj: “Po, për to ka luftë pa konfrontim, ajo është haxhi dhe umreja”. (Ahmedi)
\r\n12.    Në Islam femra nuk është e detyruar të punojë, sikurse nuk është e obliguar të kujdeset financiarisht për askënd.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Toleranca islame në rrafshin e transaksioneve financiare
\r\nPasuria është shtyllë e jetës. Në transaksionet financiare shpeshherë vërehet prania e mashtrimit e padrejtësisë, madje edhe uzurpimi i të drejtave të ndonjërës palë apo mosinteresimi vetëm se për interes personal, i cili e dëmton interesin e tjetrit.
\r\nSi rrjedhojë, është më se e nevojshme që toleranca dhe lehtësia të jenë pjesë e këtyre transaksioneve.
\r\nNë vazhdim do t’i cekim disa nga format e tolerancës islame në këtë fushë:
\r\n1.    Islami porosit që gjatë shitblerjes të mbizotërojë toleranca dhe lehtësimi. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu e mëshiroftë njeriun i cili është tolerant e lehtësues kur shet, kur blen dhe kur kërkon të drejtën e vet”. (Buhariu)
\r\n2.    Islami inkurajon që borxhliut t’i shtyhet afati i kthimit të borxhit nëse ai nuk mund ta bëjë kthimin e tij në kohë, e nëse i falet borxhi, kjo është edhe më e mirë. Allahu i Lartësuar thotë: “Po në qoftë se ai (borxhliu) është në gjendje të vështirë, atëherë bëni një pritje deri sa të vijë në një çlirim. E t’ia falni (borxhin) në emër të lëmoshës është shumë më e mirë për ju, nëse dini”. (El-Bekare: 280)
\r\nGjithashtu i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kush ia shtyn afatin borxhliut që është në gjendje të vështirë, për çdo ditë do të arrijë shpërblimin e lëmoshës, e pasi t’ia shtyj afatin gjithashtu do të arrijë shpërblimin e lëmoshës për çdo ditë”. (Ibën Maxheh, e saktësoi Albani)
\r\n3.    Islami gjithnjë thërret në tolerancë dhe lehtësi në kërkimin e kthimit të borxhit. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Njëri nga popujt që ishin para jush, që kishte shumë pasuri, pas vdekjes kur i erdhi llogaria, ai nuk kishte ndonjë punë të mirë që kishte bërë, pos që punëtorëve të vet ju thoshte: borxhliut që është në gjendje të vështirë ekonomike, faljani borxhin. E Allahu tha (melaqeve): Ne jemi më meritor për t’i falur njerëzit, faljani atij (mëkatet)”. (Muslimi)
\r\n4.    Toleranca islame është e shprehur edhe në kthimin e borxhit. Erdhi një njeri tek i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, dhe me fjalë të ashpra po e kërkonte devenë që ia kishte dhënë borxh. Të pranishmit gati sa nuk iu vërsulën, ndërsa i Dërguari u tha: Lëreni njeriun rehat, sepse ai që kërkon të drejtën e vet duhet t’i jepet mundësia ta kërkojë atë dhe të ofrojë argumentet. T’i jepni devenë ashtu siç ishte deveja e tij! tha i Dërguari. Shokët i thanë: O i Dërguari i Allahut, të gjitha devetë janë më të mira (më të shtrenjta në çmim) seç ishte deveja e tij. Jepjani nga ato që janë, ngase më i miri prej jush është ai që e kthen borxhin në mënyrën më të mirë.” (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n5.    Nëse njëra palë e transaksionit dëshiron ta shfuqizojë kontratën, Islami e nxit palën tjetër që ta pranojë këtë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kush ia revokon shitblerjen muslimanit që e kërkon një gjë të tillë, atij Allahu do të ia falë mëkatet në Ditën e Gjykimit”. (Ebu Davudi, e saktësoi Albani)
\r\n6.    Islami i jep palëve të kontratës së shitblerjes të drejtën e anulimit të saj (sipas rregullave dhe kushteve të kontraktuesve). I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Dy kontraktuesit në shitblerje janë të lirë të zgjedhin realizimin e shitblerjes apo anulimin e saj përderisa nuk ndahen nga njëri-tjetri pas kontraktimit. Nëse i tregojnë drejtë njëri-tjetrit, do të begatohen në shitblerje, e nëse nuk e gënjejnë njëri-tjetrit dhe fshehin realitetin e artikujve, u tretet begatia e tregtisë së tyre”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n7.    Sistemi i trashëgimisë e shpalos tolerancën e Islamit në transaksione financiare. Ky sistem i siguron qasje në trashëgimi të gjithë atyre që kanë të drejtë trashëgimie; i madhi i vogli, mashkulli e femra, sipas afërsisë ndaj ish-pronarit të pasurisë. Qasje të drejtë, të cilën e pranon çdo logjikë e shëndoshë. Askush nuk ka të drejtë që trashëgiminë ta ndajë sipas epshit e dëshirës së vet.
\r\nShpërndarja e pasurisë tek sa më shumë njerëz, mos akumulimi i saj në dorë të vetëm një personi, është ndër të mirat e këtij sistemi. Allahu i Lartësuar në lidhje me këtë sistem, thotë: “Allahu ju urdhëron për (çështjen e trashëgimit) fëmijët tuaj: për mashkullin hise sa për dy femra; nëse janë (trashëgimtare) vetëm femra, dy e më shumë, atyre ju takojnë dy të tretat e pasurisë që trashëgohet; nëse është një femër, asaj i takon gjysma; për prindërit, për secilin nga ata, iu takon një e gjashta nga ajo që ka lënë (i vdekuri) nëse ka fëmijë; e nëse (i vdekuri) nuk ka fëmijë e atë e trashëgojnë (vetëm) prindërit, atëherë nënës së tij i takon një e treta; në qoftë se ai (i vdekuri) ka vëllezër, nënës së tij i takon vetëm një e gjashta, (kjo e drejtë në trashëgim bëhet) pasi të kryhet (vasijeti) që ka lënë dhe pasi të lahet borxhi; ju nuk dini se kush është më afër dobisë suaj. (Ky përcaktim është) Urdhër nga Allahu. Vërtet Allahu është më i Dijshmi, më i Urti”. (En-Nisa: 11)
\r\nKëto dhe shumë detaje tjera rreth trashëgimisë të përmendura në Kur’an dhe Sunet, të cilat nuk mund t’i përmendim të gjitha, por ato mund të hasen në librat e trashëgimisë.
\r\n8.    Islami nxit në bamirësi ndaj atyre që janë të pranishëm gjatë ndarjes së trashëgimisë. Allahu i Lartësuar në lidhje me këtë thotë: “E kur në ndarjen e trashëgimisë të jenë të pranishëm të afërmit, jetimët dhe të varfrit, u dhuroni edhe atyre diçka dhe thuajuni fjalë të mira”. (En-Nisa: 8)
\r\n9.    Ekzistimi i testamentit në legjislacionin islam, i jep atij edhe një dimension tjetër të tolerancës në rrafshin e transaksioneve financiare.
\r\nÇdo besimtar ka të drejtë që një pjesë së pasurisë së tij ta lë testament pas vdekjes, që të shfrytëzohet në punë të mira e të mbara, me kusht që vlera e testamentit të mos e kalojë një të tretën e pasurisë totale.     
\r\nSad bin Ebi Vekkas, Allahu qoftë i kënaqur me të, thotë: Më vizitoi i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, sa isha i sëmurë në Meke, ndërsa unë e pyeta: A ta lë testament tërë pasurinë që kam? Ai më tha: Jo. Ta lë gjysmën e saj? Prapë më tha: Jo. Ta lë një të tretën e saj? Një e treta, po, edhe pse edhe ajo është shumë, më tha i Dërguari. Më mirë është t’i lësh pasardhësit të pasur sesa t’i lësh të varfër e t’ua zgjasin dorën njerëzve. Çdo shpenzim që bën për nevoja familjare, ka shpërblimin e lëmoshës, madje edhe kafshatën e bukës që e vendos në gojën e bashkëshortes. Ndoshta Allahu do që të të ngrejë lartë dhe të përfitojnë nga ti njerëzit e mirë e të dëmtohen të këqijtë”. (Buhariu)
\r\nSikurse për të qenë testamenti valid, është kusht që personi për të cilin lihet të mos ketë të drejtë trashëgimie në të njëjtën pasuri, në mënyrë që të mos nxitet urrejtje e armiqësi ndërmjet trashëgimtarëve. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qoftë me të thotë: “Allahu i dha secilit pjesën që e meriton, e trashëgimtarit nuk i takon testamenti”. (Ebu Davudi, e saktësoi Albani)
\r\nToleranca islame në kodin penal
\r\nPër të ofruar siguri e stabilitet dhe për të parandaluar përhapjen e krimeve në shoqëri, sikurse në çdo fe tjetër, Islami e bëri sistemin e ndëshkimeve pjesë përbërëse të legjislacionit.
\r\nPërmes këtij sistemi mbrohen jetët e njerëzve, nderi dhe pasuria e tyre, ndalohen keqbërësit dhe pengohet agresiviteti i njerëzve ndaj njëri-tjetrit, njëkohësisht parandalohen krimet apo zvogëlohet numri i tyre.
\r\nIslami për çdo krim parasheh ndëshkim që përkon me shkallën e krimit. Ai caktoi që vrasësi me paramendim të vritet. Allahu i Lartësuar thotë: “O besimtarë! Është caktuar për ju kisasi (ndëshkimi i njëjtë) për vrasje: I liri për të lirin, skllavi për skllavin dhe femra për femrën. Ai (vrasës) që falet nga farefisi i të vrarit, duhet të sillet njerëzishëm dhe le të zbatojë dëmshpërblimin me të mirë. Kjo (falje) është një lehtësi dhe mëshirë nga ana e Zotit. E kushdo që pas kësaj (faljes), e kapërcen kufirin, do të marrë një dënim të dhembshëm.” (El-Bekare: 178)
\r\nPër vjedhjen caktoi një dënim duke urdhëruar prerjen e dorës. Thotë Allahu në Kur’an: “Vjedhësit dhe vjedhëses ua pritni duart, si ndëshkim për atë që kanë bërë dhe si dënim nga ana e Allahut. Allahu është i Plotfuqishëm dhe i Urtë.” (El-Maide: 38)
\r\nKur vjedhësi ta kuptojë se në qoftë se vjedh do t’i pritet dora do të ndalej nga vjedhja dhe me këtë do ta ruante dorën e tij nga prerja dhe do të ruhej pasuria e të tjerëve.
\r\nNdërsa për të pamartuarin që kryen marrëdhënie seksuale jashtë kurorës, caktoi ndëshkimin me njëqind shkopinj, në lidhje me këtë Allahu i Lartësuar thotë: “Laviren dhe lavirin rrihni, secilit prej tyre me nga njëqind të rëna...”. (En-Nur: 2)
\r\nE tërë kjo, për ta ruajtur sistemin e shëndoshë familjar, për të mos u përzier përkatësia, njëkohësisht për t’u ruajtur pasuria; të mos e trashëgon atë ai që nuk e meriton.
\r\nPër shpifjet që cenojnë nderin, Islami caktoi ndëshkimin rënie me shkop gjithashtu: “Edhe ata të cilët bëjnë shpifje për gratë e ndershme dhe nuk sjellin katër dëshmitarë, t’i rrihni ata me nga tetëdhjetë të rëna dhe atyre mos u pranoni dëshminë më kurrë, të tillët janë të pabesueshëm”. (En-Nur: 4)
\r\nKëto dhe ndëshkime të tjera të cilat përkojnë me nivelin dhe llojin e krimit si dhe rrezikun e tij për shoqërinë.
\r\nIslami caktoi rregulla të përgjithshme mbi të cilat ndërtohen ndëshkimet si:
\r\n-    “Nëse doni të merrni hak, atëherë ndëshkoni në atë masë sa jeni ndëshkuar ju...”. (En-Nahl: 126)
\r\n-    “Ndëshkimi i të keqes, bëhet në të njëjtën masë...”. (Esh-Shura: 40)
\r\nSikur që dihet se për ekzekutimin e këtyre ndëshkimeve duhet plotësuar kushte e kondita.
\r\nNdër format e tolerancës islame në kodin penal janë:
\r\n1.    Toleranca islame në rrafshin e ndëshkimeve që ndërlidhen me të drejtat e njerëzve, nuk caktoi që ato doemos të ekzekutohen, përkundrazi ai i hapi dyert e faljes dhe të pranimit të kompensimit (për ato ndëshkime që pranojnë kompensim). Allahu i Lartësuar thotë: “Ndëshkimi i të keqes, bëhet në të njëjtën masë, e kush fal e bën pajtim, shpërblimi i tij është te Allahu. Vërtet, Ai nuk i do zullumqarët”. (Esh-Shura: 40)
\r\n2.    Ndëshkimet që rezultojnë si pasojë e mëkateve ndaj Allahut, dhe përderisa mëkatari nuk i kryen ato sheshazi, dhe çështja e tij nuk arrin në gjykatë, atëherë këto ndëshkime nuk ekzekutohen fare. Ato mbesin ndërmjet Allahut dhe mëkatarit. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Të gjithë mëkatarët nga umeti im do të jenë të falur pos ata që dalin sheshazi. Dalje sheshazi konsiderohet kur besimtari bën mëkat gjatë natës, e Allahu ia mbulon mëkatin, ndërsa si del e thotë: O filan, mbrëmë kam bërë këtë dhe këtë. Atij Allahu ia mbuloi mëkatin, ndërsa edhe pas kësaj ai e shkoqi mbulesën e Allahut për mëkatin e tij”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nPërmes këtyre ndëshkimeve synohet mbrojtja e të drejtave të njerëzve, realizimi i sigurisë dhe stabilitetit në shoqëri si dhe të pengohet çdonjëri që tenton të cenojë sigurinë në vend.
\r\nAi që mendon të kryejë vrasje me paramendim, kur e kujton se dënimi për këtë krim është vrasja, për vjedhje prehet dora, dhe ai që mendon të kryejë krimin e prostitucionit, kur e kujton se dënimi është njëqind shkopinj, sikurse ai që mendon të shpifë për njerëz të ndershëm, kur e kujton dënimin që është tetëdhjetë shkopinj, atëherë të gjithë këta ndalojnë nga krimet dhe kështu njerëzit janë të sigurt prej tyre. Allahu i Lartësuar thotë: “O ju të zotët e mendjes, kjo masë e dënimit kisasi është jetë për ju, ashtu që të ruheni (nga mbytja e njëri tjetrit)”. (El-Bekare: 179)
\r\nDikush mund të thotë që këto ndëshkime janë shumë të ashpra. Mirëpo çdo njeri i mençur e pranon se dëmi i këtyre krimeve është shumë i madh për shoqërinë, si rrjedhojë, me doemos duhet t’i kundërvihemi këtyre krimeve dhe të parandalohen ato përmes ndëshkimeve të tilla.
\r\nMund të mos pajtohemi në llojin e ndëshkimeve, pasi që të jemi dakorduar për ndëshkimet në parim, mirëpo të bëhemi real dhe të pyesim vetveten: a më të suksesshme e më efektive në parandalimin e krimeve dhe zvogëlimin e tyre janë ndëshkimet që i caktoi Islami apo ato që i caktuan njerëzit, kur dihet se përmes këtyre të fundit vetëm sa është përhapur më shumë krimi, madje mbi bazën e tyre jo rrallë herë shpëton krimineli nga ndëshkimi, bile ndodh të dënohet ai mbi të cilin është kryer krimi?!
\r\nQë të shpëtojë trupi, gjymtyra e helmuar duhet të këputet.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame në luftë dhe me robërit e luftës
\r\nPjesë e natyrshmërisë së shoqërive njerëzore janë edhe konfliktet dhe luftërat. Kjo, kur kihet parasysh llojshmëria racore e fetare në ato shoqëri. Gjithsesi se dëshira e shtrirjes së pushtetit, përfitimet ekomomike janë ndër shkaktarët e konflikteve dhe luftërave. Allahu i Lartësuar thotë: “Sikur Allahu të mos i ndihmonte njerëzit e mirë kundër të këqijve, bota do të ishte shkatërruar. Por Allahu është shumë Bujar me krijesat e Veta.”. (El-Bekare: 251)
\r\nLufta nga këndvështrimi Islam para së gjithash është humanizëm. Në lidhje me këtë Allahu i Lartësuar thotë: “Mos u bëni si ata që dolën prej shtëpive të tyre (për luftë) nga mendjemadhësia (arroganca e vandalizmi) e për t’i parë bota, e që pengonin nga rruga e Allahut. Allahut nuk mund t’i shpëtojnë me atë veprim të tyre”. (El-Enfal: 47)
\r\nNdër shkaktarët e ndezjes së luftës në Islam është: t’i kundërvihet agresorit dhe t’i zgjatet dora e ndihmës viktimës. Allahu i Lartësuar thotë: “Ç’keni që nuk luftoni për Zotin dhe për (t’i shpëtuar) të pafuqishmit: nga burrat, nga gratë e nga fëmijët, të cilët luten: “Zoti ynë! nxirrna nga ky fshat (Meka), banorët e të cilit janë mizorë. Jepna nga ana Jote shpëtim e ndihmë”! (En-Nisa: 57)
\r\nPërderisa qëllimi i luftës në Islam para së gjithash është humanitar, patjetër se toleranca dhe lehtësia janë më se të theksuara në të. Ndër format e tolerancës islame në luftë, mund të veçojmë:
\r\n1.    Islami nuk është ashtu siç e paraqesin disa që mbajnë mllef për të për shkak të përhapjes së shpejtë të saj, të cilët thonë se Islami është fe terroriste, fe e padrejtësive dhe sulmeve ndaj të tjerëve si dhe fe që nxit luftëra. Allahu i Lartësuar në mënyrë të prerë ndalon të dhunohen të tjerët e të bëhet padrejtësi ndaj tyre: “Dhe luftoni në rrugën e Allahut kundër atyre që ju sulmojnë e mos e teproni se Allahu nuk i do ata që e teprojnë (e fillojnë luftën)”. (El-Bekare: 190)
\r\n2.    Islami i urdhëron muslimanët që mund të jenë pjesë e luftës, që para çdo konfrontimi me armikun, atij t’i ofrohet opsioni i arritjes së marrëveshjes paqësore dhe shmangia luftës. Kjo, për t’i treguar armikut se Islami nuk është fe që vret dhe që me ëndje e derdh gjakun e të tjerëve. Allahu i lartësuar thotë: “Nëse ata (armiqtë) anojnë kah paqja, ano edhe ti kah ajo, e mbështetu në Allahun. Ai është që dëgjon dhe di”. (El-Enfal: 61)
\r\n3.    Toleranca islame në luftë shprehet përmes urdhrit të prerë për të mos i luftuar ata që nuk marrin pjesë në luftë (pra, të luftohet vetëm kundër atyre që janë pjesëmarrës në luftë).
\r\n4.    Që lufta të mos zhvishet nga petku i humanizmit, Islami parasheh rregulla dhe etika:
\r\nNë asnjë mënyrë nuk lejohet vrasja e atyre që nuk janë pjesëmarrës në luftë, si:
\r\n-    Pleqtë,
\r\n-    Fëmijët,
\r\n-    Gratë,
\r\n-    Të sëmurët,
\r\n-    Ata që mjekojnë të sëmurët dhe të plagosurit,
\r\n-    Ata që i janë përkushtuar adhurimit dhe nuk iu intereson asgjë tjetër.
\r\n Gjithashtu nuk lejohen as:
\r\n-    Ekzekutimi i të plagosurve në luftë,
\r\n-    Masakrimi i kufomave,
\r\n-    Vrasja e kafshëve,
\r\n-    Shkatërrimi i shtëpive,
\r\n-    Prerja e druve,
\r\n-    Ndotja e ujit të pijshëm, apo helmimi i tij,
\r\n-    Nuk ndiqet ai që ik nga fushëbeteja.
\r\nKëto ishin udhëzimet e të Dërguarit paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, dhe të kalifëve pas tij që ua jepnin komandantëve të ushtrisë.
\r\nDemonstrimi më i mirë i tolerancës islame në luftë bëhet përmes veprimeve të të Dërguarit, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, kur e çliroi Mekën, ndërsa banorët e saj e dëbuan dhunshëm prej saj, i bënin tortura të ndryshme, ia vrisnin shokët dhe vazhdimisht bënin plane kundër tij, ai me atë rast ju tha: “Ai që futet në shtëpinë e Ebu Sufjanit është i falur, ai që lëshon armën (nuk lufton kundër nesh) është i falur, ai që futet në shtëpi të vet dhe e mbyll derën është i falur”. (Muslimi)
\r\nKëtë politikë tolerante në luftë e vazhduan edhe kalifët e drejtë (udhëheqësit e muslimanëve) pas vdekjes së të Dërguarit. Kalifi i parë, Ebu Bekri, Allahu qoftë i kënaqur me të, eprorëve ushtarakë u thoshte: “Dëgjoni mirë; kam dhjetë këshilla për ju: mos e thyeni marrëveshjen që bëni me armikun, mos vidhni, mos tradhtoni, mos vrisni fëmijë, mos vrisni gra e pleq, mos i preni hurmat as mos i digjni ato, mos i preni pemët me fruta, mos vrisni lopë, dele as deve, vetëm sa për të ngrënë, sikurse kur të kaloni pranë njerëzve që u janë përkushtuar adhurimit, lëreni ata në atë që janë përkushtuar”. (Taberiu)
\r\n5.    Islami e obligon trajtimin njerëzor dhe respektimin e të drejtave të robërve të luftës. Nuk lejohet torturimi i tyre, as përbuzja e terrorizimi i tyre, sikurse nuk lejohet t’u ndërpritet ushqimi dhe pija derisa të vdesin, por ata duhet të trajtohen me fisnikëri dhe mirësjellje. Allahu i Lartësuar në lidhje me këtë thotë: “Ata janë që për hir të Tij u japin ushqim të varfërve, jetimëve dhe të zënëve robër. (thonë) Ne po ju ushqejmë vetëm për hir të Allahut dhe prej jush nuk kërkojmë ndonjë shpërblim e as falënderim”. (El-Insan: 8-9)
\r\nMuslimanët nxituan në jetësimin e këtyre porosive njerëzore karshi robërve të luftës.
\r\nVëllai i Mus’ab bin Umejrit, Ebu Aziz bin Umejr, Allahu qoftë i kënaqur me ta, thotë: “Isha në mesin e të zënëve rob në luftën e Bedrit, kur i Dërguari paqja dhe lavdërimi i Allahut ju tha shokëve të tij: “Silluni mirë me të zënët rob”, disa nga ensarët që kujdeseshin për mua, drekonin dhe darkonin me hurma, ndërsa mua më sillnin bukë (që ishte ushqimi më i mirë).” (Taberaniu)
\r\n6.    Për lirimin e robërve të luftës, Islami ofron disa opsione: lirimi i tyre pa kusht, lirimi me pagesë apo lirimi i tyre me kusht që lirimit të njerëzve tanë të zënë robër nga armiku. Allahu i Lartësuar thotë: “(Robërit e zënë në luftë) Lidhni, (e pas mbarimit të luftës), ose lironi pa kusht, ose lironi me pagesë (kështu veproni) përderisa lufta të mos pushojë”. (Muhamed: 4)
\r\n7.    Islami i porosit muslimanët që të sillen mirë me njerëzit e vendit në të cilin hyjnë si çlirimtarë. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qoftë me të, i porositi shokët e tij që kur ta çlirojnë Egjiptin (nga sunduesit tiranë), të sillen mirë me egjiptianët, ngase me ta jemi në besë dhe lidhje farefisi”. (Muslimi)
\r\nNuk lejohet në asnjë mënyrë që banorëve të vendeve të çliruara t’u cenohet nderi, apo t’u plaçkitet pasuria, nuk lejohet përbuzja as nënçmimi i tyre, nuk u shkatërrohen vendbanimet as nuk lejohet hakmarrja kundër tyre, ngase qëllimi i çlirimit është rregullimi i atij vendi, urdhërimi në të mirë dhe ndalimi nga e keqja dhe realizimi i drejtësisë.
\r\nArgumenti më i mirë i jetësimit të urdhrave të të Dërguarit që ndërlidhen me luftën, është besa të cilën ua dha Omer bin Hatabi, Allahu qoftë i kënaqur me të, banorëve të Kudsit (Jerusalemit) pas çlirimit të tij, ku tha: “Me emrin e Allahut, të Gjithmëshirshmit, Mëshirëbërësit, kjo është besa të cilën Omer bin Hatabi; udhëheqësi i muslimanëve, ua jep banorëve të Kudsit, me të u sigurohet jeta, pasuria, kishat dhe kryqet e tyre... askush nga ta nuk do të detyrohet që ta lë fenë e tij dhe askush nga ata nuk do të dëmtohet”.
\r\nA shënon historia bujari, drejtësi e tolerancë sikur kjo, e cila vjen nga pala triumfuese karshi palës disfatiste?!
\r\nEdhe pse Omeri, Allahu qoftë i kënaqur me të, ishte në pozitë që ia mundësonte t’u vë atyre çfarëdo kushte, mirëpo ai synonte drejtësinë dhe tolerancën. Kjo sjellje e pashembullt, tregon se qëllimi i luftës sipas Islamit është njerëzor e humanitar dhe aspak material.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Toleranca islame dhe falja e mëkateve
\r\nNjeriu me natyrshmërinë që ka, bën shumë mëkate, qofshin ato ndërmjet tij dhe Allahut apo ndërmjet tij dhe njerëzve që e rrethojnë. Për këtë lajmëroi edhe i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, ku tha: “Çdo bir i Ademit (njeri) është mëkatar, më i miri nga mëkatarët është ai që pendohet”. (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\nNjeriu i bën këto mëkate në saje të luftës së vjetër dhe zotimit të shejtanit për t’i devijuar njerëzit. Allahu i Lartësuar në lidhje me këtë thotë: “Iblisi tha: “Zoti im, për shkak se më çove në humbje, unë do t’ju zbukuroj atyre (njerëzve) rrugën e gabuar në Tokë dhe të gjithë do t’i shpie në mashtrim”. (El-Hixhr: 39)
\r\nNdër mënyrat e toleranca islame në faljen e mëkateve janë edhe këto:
\r\n1.    Meqë rënia në mëkate është pjesë e natyrshmërisë njerëzore, Allahu i Lartësuar ia fal besimtarit mëkatin, edhe nëse ai e përsërit të njëjtin mëkat, përderisa sa herë që bie në të kërkon falje me sinqeritet. Pra, mëkatet falen dhe fshihen, përderisa besimtari insiston në kërkim falje nga Allahu. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Iblisi (djalli) ka thënë: O Zoti im, unë vazhdimisht do të mundohen t’i devijoj njerëzit përderisa të jenë gjallë. Allahu i Lartësuar i tha: Unë vazhdimisht do t’i fali ata përderisa më kërkojnë falje”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\nGjithashtu i Dërguari thotë: “Pasha Atë në dorën e të Cilit është jeta ime, sikur ju të mos bënit mëkate, Allahu do t’ju zhdukte nga sipërfaqja e tokës, e në vend tuajin do të sillte njerëz të cilët bëjnë mëkate, pastaj do të kërkonin falje dhe Allahu do t’i falte”. (Muslimi)
\r\n2.    Allahu i Lartësuar e la të hapur portën e pendimit për besimtarin në çdo vend dhe në çdo kohë. Allahu i Lartësuar thotë: “E kush pendohet pas punës së keqe dhe përmirësohet, s’ka dyshim, Allahu ia pranon pendimin, Allahu është që falë shumë, është Mëshirues”. (El-Maide: 39)
\r\nGjithashtu i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Vërtetë Allahu shtrin dorën e Tij gjatë natës që t’ia pranojë pendimin atij që bën mëkat gjatë ditës dhe e shtrinë dorën gjatë ditës që t’ia pranojë pendimit atij që bën mëkat gjatë natës, kështu vepron derisa dielli të lindë në perëndim (deri në Ditën e Gjykimit)”. (Muslimi)
\r\nPorta e pendimit mbyllet vetëm në raste të rralla, sikurse thotë Allahu i Lartësuar: “Allahu është pranues i pendimit vetëm për ata që bëjnë ndonjë të keqe nga padituria dhe pendohen shpejt. Pra, këtyre Allahu ua pranon pendimin. Allahu është i Gjithëdijshëm dhe i Urtë. Nuk pranohet pendimi i atyre që vazhdimisht bëjnë të këqija e, kur u afrohet vdekja, atëherë thonë: “Unë tani me të vërtetë po pendohem”. As për ata që vdesin duke qenë jobesimtarë. Për këta, Ne kemi përgatitur dënim të dhembshëm.” (En-Nisa: 17-18)
\r\nSi rrjedhojë, porta e pendimit gjithnjë është e hapur, përveçse në dy raste të cilat i tregoi i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të:
\r\n-    “Allahu ia pranon njeriut pendimin përderisa nuk arrin në gargarën e fundit të frymëmarrjes (agonia e vdekjes)”. (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\n-    “Allahu ia pranon pendimit të gjithë atyre që pendohen para se dielli të lind nga perëndimi”. (Muslimi)
\r\n3.    Pendimi sipas mësimeve islame bëhet në mënyrën më të lehtë, me një fjalë ai është çështje ndërmjet njeriut dhe Allahut; nuk ka nevojë për ndërmjetësues, pa aspak lodhje dhe mundim mjafton që robi t’i ngrejë duart lartë dhe të kërkon amnisti e falje nga Allahu për mëkatin. Allahu i Lartësuar thotë: “Kush bën ndonjë të keqe apo i bën padrejtësi vetës (me mëkate), pastaj kërkon falje te Allahu, ai e gjen Allahun Falës dhe Mëshirues”. (En-Nisa: 110)
\r\n4.    Ata që sinqerisht pendohen nga mëkatet, ndjejnë keqardhje për to dhe këmbëngulin në mospërsëritjen e tyre, mëkatet e tyre (të mëhershme) shndërrohen në vepra të mira, për çka Allahu i Lartësuar thotë: “Dhe ata që, pos Allahut, nuk adhurojnë zot tjetër, nuk vrasin njeri, gjë që Allahu e ka ndaluar, përveçse me të drejtë, dhe që nuk bëjnë kurvëri. E kush i bën këto, do të marrë gjynahe. Ndëshkimi do t’i dyfishohet në Ditën e Kiametit dhe ai do të qëndrojë përherë në këtë fatkeqësi i poshtëruar. Përjashtim bën ai që pendohet, beson dhe punon vepra të mira. Një njeriu të tillë Allahu ia ndërron veprat e këqija në të mira. Allahu është Falës e Mëshirëplotë”. (El-Furkan: 68-70)
\r\nIslami përmes hapjes së portës së pendimit, i drejtohet mendjes së mëkatarit, njëkohësisht e kuron shpirtin e shastisur, në mënyrë që ai të largohet nga mëkati.
\r\nSado që të jenë të mëdha mëkatet, Allahu i Lartësuar nuk ia humbi shpresat asnjë njeriu nga amnistia dhe falja e mëkateve. Në lidhje me këtë, thotë: “Thuaj: o robërit e Mi, të cilët e keni ngarkuar me shumë gabime veten tuaj, mos e humbni shpresën ndaj mëshirës së Allahut, sepse Allahu i falë të gjitha mëkatet, Ai është që shumë falë dhe është Mëshirues”. (Ez-Zumer: 53)
\r\nKëto janë procedurat e pendimit nga mëkatet që janë ndërmjet robit dhe Krijuesit, ndërsa sa i përket mëkateve ndaj njerëzve, medoemos duhet të zhdëmtohen ata të cilëve u është bërë padrejtësi, si dhe t’u kërkohet falje.
\r\n5.    Në Islam, besimtari shpërblehet edhe vetëm për qëllimin e mirë, edhe nëse atë nuk e shoqëron me vepër (të mirë). Nëse ai vendos ta bëjë një punë të mirë dhe nuk e bën, atij i llogaritet sikur ta ketë kryer atë.
\r\nMadje kur ai vendos për një punë të keqe dhe të njëjtën nuk e bën nga frika prej Allahut, ai do të merr nga Allahu shpërblim sikur po të ketë e vepruar një punë të mirë. Në lidhje me këtë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu i Lartësuar u thotë melekëve: nëse robi Im vendos për një punë të keqe, mos e shënoni atë (në librin e veprave të tij) përderisa nuk e vepron, e kur të njëjtën e vepron, atëherë shënojeni vetëm aq sa është vepra. Nëse për hir Timin heq dorë nga ajo vepër, shënojani një vepër të mirë. Kur ai vendos për një vepër të mirë dhe nuk e bën atë, shënojani vepër të mirë të plotë, (edhe nëse nuk e ka bërë) e nëse e bën atë vepër të mirë, atëherë shënojani sa dhjetë të mira e deri në shtatëqind fish”. (Buhariu)
\r\n6.    Mëkatet e besimtarit nuk janë pengesë për arritjen e mëshirës së Allahut të Lartësuar, madje kur ai sheh mëshirën dhe faljen e madhe të Allahut në ditën kur do të shpaloset regjistri i veprave të tij, i dëshiron mëkatet që ka bërë.
\r\nI Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Më është treguar (përmes shpalljes) për njeriun e fundit që futet në Xhenet, njëkohësisht njeriun e fundit që del nga Xhehenemi. Ky njeri sillet në Ditën e Gjykimit, ndërsa ju thuhet (melekëve): Tregojani atij vetëm mëkatet e vogla që ka bërë, ndërsa ato të mëdhatë jo. I tregohen vetëm mëkatet e vogla dhe i thuhet: ke bërë këtë (mëkat) në këtë ditë, këtë në këtë ditë, dhe, ke bërë këtë në këtë ditë dhe këtë në këtë ditë. Ai, i frikësuar për mëkatet e mëdha që akoma nuk janë shpalosur, duke mos pasur mundësi ta mohojë, thotë: Po. Pastaj do t’i thuhet atij: Çdo mëkat do të të zëvendësohet më një vepër të mirë. Në këtë moment ai do të thotë: O Zoti im, unë kam bërë edhe disa vepra të tjera që nuk po i shoh tani”. Pas kësaj, aq shumë qeshi i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, saqë iu panë dhëmballët”. (Muslimi)
\r\n7.    Butësia e Allahut me mëkatarët, por edhe me jobesimtarët (në këtë botë) është një tjetër formë e tolerancës islame në fushën e mëkateve. Allahu i Lartësuar thotë: “E sikur Allahu t’i kapte njerëzit sipas veprave (të këqija) të tyre, nuk do të linte mbi faqen e dheut asnjë gjallesë, por Ai i afatizon deri në momentin e caktuar, e kur të vijë afati i tyre, s’ka dyshim se Allahu i ka parasysh robërit e vet”. (El-Fatir: 45)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Toleranca islame dhe pastrimi nga mëkatet (në këtë botë)
\r\nShlyerja e mëkateve përmes disa veprave të mira, njëkohësisht arritja edhe e shpërblimit për ato vepra, pa dyshim se shpalos tolerancën islame me mëkatet. Kjo shlyerje e mëkateve ndodh me mëshirën e madhe të Allahut ndaj besimtarëve, si dhe për t’i qetësuar shpirtrat e tyre dhe për t’i liruar ata nga mëkatet e shumta.
\r\nNdër veprat e mirë që i fshijnë mëkatet, janë edhe këto:
\r\n1.    Kryerja e adhurimeve obligative (farzet), krahas shpërblimit për to, Allahu i Lartësuar me mëshirën e Tij i shlyen mëkatet me to. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Falja e pesë kohëve të namazit, (falja) namazi i xhumasë deri në xhumanë tjetër, (agjërimi) ramazani deri në ramazanin tjetër, i shlyejnë mëkatet që bëhen ndërmjet tyre, nëse u shmanget mëkateve të mëdha”. (Muslimi)
\r\n2.    I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Pasi të kryeni haxhin, kryeni edhe umren dhe anasjellas, ngase këto dy adhurime i shlyejnë varfërinë dhe mëkatet, sikurse gjyryku i farkëtarit që e pastron hekurin, arin dhe argjendin nga elementet që nuk janë prej tyre. Për haxhin e pranuar nuk ka shpërblim tjetër pos Xhenetit”. (Tirmidhiu)
\r\n3.    Largimi nga mëkatet e mëdha është shkak për faljen e mëkateve të vogla. Allahu i Lartësuar thotë: “Nëse largoheni prej mëkateve të mëdha, të cilat ju janë të ndaluara, Ne ju shlyejmë mëkatet e vogla dhe ju fusim në një vend të ndershëm”. (En-Nisa: 31)
\r\n4.    Përhapja sa më shumë e përshëndetjes me selam, përshëndetja për dore ndërmjet besimtarëve, gjithashtu i shlyejnë mëkatet. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kur besimtari e përshëndet për dore vëllain e tij besimtar, të dyve ju bijnë mëkatet sikurse bijnë gjethet e pemës”. (Bezari, e saktësoi Albani)
\r\n5.    Të ligat që e godasin besimtarin; sëmundjet, fatkeqësitë, pikëllimet, me to Allahu i lartësuar e pastron atë nga mëkatet. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Nuk ndodh që besimtarin ta godasë dhimbje, lodhje, sëmundje, pikëllim, madje edhe preokupim, vetëm se me to iu shlyhen mëkatet”. (Muslimi)
\r\nGjithashtu thotë: “Nuk e godet besimtarin ndonjë e fatkeqësi, madje nuk e godet as gjembi, vetëm se më të Allahu ia shlyen mëkatet”. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\n6.    Mëkatet shlyhen edhe përmes realizimit të pastërtisë që e obligoi Islami, i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “A dëshironi t’u tregoj për gjërat me të cilat Allahu i Lartësuar i shlyen mëkatet dhe i ngrit (njerëzit në) shkallët (në Xhenet)? Të pranishmit thanë: Gjithsesi, o i Dërguari i Allahut. Abdesi në formë të kompletuar në kohë vështirësie (të ftoftë), shtimi i hapave për të shkuar në xhami dhe pas mbarimit të namazi të pritet namazi tjetër”. (Muslimi)
\r\n7.    Puna e lehtë, si: madhërimi i Allahut, mund të shpërblehet baras me dhënien e pasurisë për hir të Allahut. Tregon Ebu Hurejra, Allahu qoftë i kënaqur me të, se të varfrit erdhën te i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, dhe i thanë: “Të pasurit i morën pozitat e larta në Xhenet dhe kënaqësitë e përhershme në të. Ata falen sikurse edhe ne, agjërojnë sikurse ne, kurse na kalojnë me pasurinë që kanë; bëjnë haxh dhe umre, e japin pasurinë në rrugë të Allahut dhe japin lëmoshë. I Dërguari u tha: A doni t’ju tregoj për vepra, që nëse i bëni, i arrini (me shpërblim) edhe ata që ishin para jush, ndërsa askush pas që vjen pas jush nuk do të mund t’u arrijë dhe do të jeni njerëzit më të mirë mbi sipërfaqen e tokës, (do të mund t’ju arrijë) vetëm ai që vepron sikur ju? Të thoni: SUBHANALLAH, ELHAMDULILAH, ALLAHU EKBER nga tridhjetë e tri herë pas përfundimit të çdo namazi (farz). Më pas ne nuk u dakorduam rreth mënyrës së thënies së këtyre fjalëve. Dikush tha: Të themi: SUBHANALLAH tridhjetë e tri herë, ELHAMDULILAH tridhjetë e tri herë, ALLAHU EKBER tridhjetë e tri herë. Unë shkova dhe e pyeta edhe një herë të Dërguarin, e ai më tha, thuaj: SUBHANALLAH, ELHAMDULILAH, ALLAHU EKBER, të gjitha këto tridhjetë e tri herë”. (Buhariu)
\r\n8.    Në Islam shtimi i veprave të mira i fshin mëkatet. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Ke drojë Allahun kudo që je, veprën e keqe pasoje me vepër të mirë se ajo e fshin atë dhe sillu mirë me njerëz”! (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\n9.    Në Islam mëkat e vogla shlyhen edhe përmes kryerjes së adhurimeve. Një njeri erdhi te i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, dhe i tha: “O i Dërguari i Allahut, kam bërë mëkat më jep dënimin që të pastrohen prej tij. I Dërguari i tha: pasi ke bërë këtë mëkat dhe para se të vish këtu a more avdes? Ai tha: po. A u fale së bashku me ne? Po, tha. Atëherë i Dërguari i tha: “Shko se Allahu i Lartësuar me këto (adhurime) të ka fal mëkatin”. (Buhariu dhe Muslimi)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame dhe shlyerja e mëkateve përmes shpagimit
\r\nShlyerja e disa mëkateve përmes formave të ndryshme të shpagimit të tyre, gjithashtu flasim për lehtësinë dhe tolerancën e Islamit. Këto forma të shpagimit ia mundësojnë besimtarit ndjenjën e lirimit prej mëkatit, që ai të mos përjetojë ankth për shkak të atyre mëkateve.
\r\nNë vazhdim do të përmendim disa forma të shpagimit të mëkatit, të cilat qartë e tregojnë lehtësinë dhe tolerancën e Islamit në këtë fushë:
\r\n1.    Toleranca islame tregohet edhe përmes shpagimit për mëkatin e vrasjes së paqëllimshme, për të cilin mëkat Allahu i Lartësuar thotë: “Nuk bën që besimtari të vrasë besimtarin, përveçse gabimisht. Kush vret një besimtar gabimisht, duhet të lirojë një besimtar të robëruar dhe t’u paguajë gjakun trashëgimtarëve të të vrarit, përpos rastit kur familja e të vrarit ia fal gjakun. Nëse i vrari është nga një popull që e keni armik e njëkohësisht është besimtar, duhet të lirohet një besimtar i robëruar. Nëse i vrari është nga një popull me të cilin ju keni lidhur marrëveshje, i duhet paguar gjaku familjes së tij, duke liruar edhe një besimtar të robëruar. Ai që s’mund të gjejë rob, duhet të agjërojë dy muaj rresht. (Kjo është bërë) në shenjë pendimi para Allahut. Se Allahu është i Gjithëdijshëm dhe i Urtë”. (En-Nisa: 92)
\r\n2.    Mëkati i atij që zotohet se nuk do të flejë me gruan e vet, gjithashtu shlyhet përmes shpagimit, të cilin e tregon Allahu i Lartësuar në Kuran: “Ata që largojnë gratë (duke u thënë ti je si nëna ime) e pastaj duan të kthejnë mbrapsht atë që thanë, duhet të lirojnë një skllav (apo skllave), para se të preken përsëri. Kështu ju urdhërohet. Allahu i di të gjitha ato që bëni ju”. (El-Muxhadele: 3)
\r\n3.    Mëkati për thyerje të betimit gjithashtu shlyhet përmes shpagimit. Allahu i Lartësuar thotë: “Allahu nuk ju ndëshkon për betimin që e bëni pa qëllim, por ju ndëshkon për betimin e bërë me qëllim. Larja e gjynahut për thyerjen e betimit është: ushqyerja e dhjetë të varfërve me mesataren e ushqimit të familjes suaj ose t’i vishni ata, ose të lironi një skllav. Ai që nuk gjen mundësi për këto, le të agjërojë tri ditë. Kjo është shlyerja për thyerjen e betimeve tuaja, nëse betoheni. Mbani betimet tuaja! Kështu jua shpjegon Allahu Fjalët dhe ligjet e Veta, që të jeni mirënjohës”. (El-Maide: 89)
\r\n4.    Toleranca islame në fushën e shpagimeve për mëkatet shkon edhe më tej; nëse personi që duhet të shpaguajë, nuk ka mundësi fizike a material për të, atëherë lirohet edhe nga shpagimi. Një njeri erdhe te i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, dhe i tha: “O i Dërguari i Allahut kam bërë mëkat shkatërrues. I Dërguari i tha: çfarë ke bërë? Kam kryer marrëdhënie seksuale me gruan time (gjatë ditës) duke qenë agjërueshëm (në Ramazan), tha ai. A ke mundësi ta lirosh një rob? I tha i Dërguari. Jo, tha. I Dërguari prapë e pyeti: A ke mundësi të agjërosh dy muaj pa ndërprerë? Jo, tha. A ke mundësi të ushqesh gjashtëdhjetë të varfër? Jo, tha. Për disa çaste heshti i Dërguari. Pas pak dikush solli pranë tij një enë me hurma, ndërsa ai pyeti: Ku është pyetësi? Këtu jam, tha. Merri këto hurma dhe ushqej të varfrit me të, i tha i Dërguari. Pyetësi tha: A ka më të varfër se unë, o i Dërguari i Allahut?! Pasha Allahun ndërmjet dy anëve shkëmbore të Medinës nuk ka familje më të varfër se e imja. I Dërguari qeshi, saqë iu panë dhëmbët dhe i tha: Ushqeje familjen tënde me të”. (Buhariu dhe Muslimi)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame dhe vazhdueshmëria e shpërblimeve
\r\n1.    Në Islam njeriu mund të shpërblehet edhe për vepra të cilat nuk i kryen, mirëpo ka qenë shkaktar për to.
\r\nI Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kush i orienton (mëson) njerëzit në udhëzim të drejtë (gjëra të mira), do të shpërblehet aq sa shpërblehen vepruesit e tyre pa i munguar asgjë nga shpërblimi i tyre. E kush i orienton (mëson) njerëzit në devijim (gjëra të këqija), do të ketë mëkat aq sa kanë vepruesit e tyre pa i munguar asgjë nga mëkati i tyre”. (Muslimi)
\r\nKjo duhet ta nxisë besimtarin në përmirësimin e shoqërisë përmes veprës së mirë, mbështetjes së saj dhe thirrjes në të, njëkohësisht luftimin e të keqes dhe paralajmërimin për rreziqet e saj, si dhe mos publikimin e reklamimin e gjërave përmes së cilave mund të përhapet e keqja.
\r\nAi në këtë mënyrë regjistrin e veprave të tij do ta mbajë larg veprave liga, si dhe do ta përmirësojë vetveten dhe te tjerët.
\r\n2.    Për edukim të shëndoshë dhe shpërndarje të dijes në shoqëri, besimtari shpërblehet sa të jetë gjallë, por edhe pas vdekjes. Në lidhje me këtë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kur besimtari vdes, atij i ndërpriten (shpërblimi për) veprat e mira, përveç për tri: (shpërblimi për) lëmoshë rrjedhëse, dije prej të cilës njerëzit kanë dobi dhe pasardhës i mbarë i cili lutet për të”. (Muslimi)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame dhe epshi i njeriut
\r\nIslami, me lehtësinë dhe tolerancën që përmban, bën që punët e zakonshme të besimtarëve dhe përmbushja e epsheve, të shndërrohen në adhurime, nëse ato kryhen më qëllim të mirë dhe në përputhshmëri me rregullat e përgjithshme të fesë, ndër to:
\r\n1.    Kontakti intim i besimtarit me gruan e vet që bëhet me qëllim të ruajtjes së nderit të vet dhe të gruas, si dhe për të mos rënë në punë të ndaluara, shndërrohet në adhurim.
\r\nDisa njerëz erdhën te i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, dhe ai u tha: “Urdhërimi në të mirë është lëmoshë, ndalimi nga e keqja është lëmoshë, madje edhe marrëdhëniet intime me gratë tuaja janë lëmoshë. Të pranishmit i thanë: O i Dërguari i Allahut, a edhe kur dikush nga ne e përmbush epshin e vet ka shpërblim për të?! Ai i tha: Nëse do ta përmbushte përmes rrugëve të ndaluara a do të bënte mëkat? Kështu është edhe kur atë e përmbush përmes rrugëve të lejuara, ka shpërblim për të”. (Muslimi)
\r\n2.    Veprat e rëndomta (zakonet) të besimtarit, nëse shoqërohen me qëllim të shëndoshë dhe të mirë, shndërrohen në adhurime, për të cilat ai shpërblehet.
\r\nUshqimi dhe pirja, nëse bëhen me qëllim të ruajtjes së shëndetit, që të jetë në gjendje të kryejë ato punë me të cilat e obligoi Allahu si: fitimi i furnizimit për vete, për familje dhe për të gjithë ata që janë nën kujdesin e tij financiar, si dhe që të jetë në gjendje ta adhurojë Allahun, këto vepra të tij shndërrohen në adhurime.
\r\nI Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kur besimtari shpenzon për familjen e tij duke shpresuar në shpërblim tek Allahu, kjo është sadaka për të”. (Buhariu)
\r\nMadje çdo vepër që bën besimtari, nëse shoqërohet me qëllim të mirë e të shëndoshë, do të fitojë me të shpërblimin e lëmoshës. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Çdo besimtar duhet të jep lëmoshë. Të pranishmit thanë: O i Dërguari i Allahut, po ai që nuk ka? Ai punon me dorën e vet, përfiton prej saj dhe jep lëmoshë, tha i Dërguari. Po ai që nuk ka mundësi për këtë? E pyetën prapë. Tha: i ndihmon atij që ka nevojë. Po ai që nuk ka mundësi? Le të punojë vepra të mira, ta ndalojë veten nga e keqja, kjo për të është lëmoshë, tha i Dërguari”. (Buhariu)<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nToleranca islame në edukim
\r\nMetodologjia të cilën Islami e ndjek në fushën e edukimit është e ndërtuar mbi: butësinë dhe lehtësinë, njëkohësisht qëndron larg çdo forme të vrazhdësisë dhe dekurajimit. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Allahu nuk më dërgoi që të jem i vrazhdë dhe vështirësues për njerëzit, por më dërgoi të jem mësues i butë dhe lehtësues”. (Muslimi)
\r\nToleranca islame në fushën e edukimit shprehet edhe përmes këtyre pikave:
\r\n1.    I Dërguari paqja dhe lavdërimi i Allahut qoftë me të, përmes praktikës së tij na e hartoi metodologjinë e këshillimit e cila ngrihet mbi bazën e: butësisë, lehtësisë, të bërit me dije tjetrit se ia duam të mirën, si dhe ofrimi në formën më të ëmbël të këshillës.
\r\nIlustrimi më i mirë për këtë është tregimi i djaloshit i cili i kërkoi leje për prostitucion (marrëdhënie intime të jashtëligjshme) të Dërguarit paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, ndërsa i Dërguari i tha: “A do ta dëshiroje një gjë të tillë për nënën tënde? Assesi për Allahun, u flijofsha për ty, me shpejtësi u përgjigj djaloshi. Askush nga njerëzit nuk e dëshiron një gjë të tillë për nënën e vet, i tha. Prapë e pyeti djaloshin: A do ta dëshiroje një gjë të tillë për vajzën tënde? Assesi për Allahun, u flijofsha për ty. Askush nga njerëzit nuk e dëshiron një gjë të tillë për vajzën e vet, i tha. Përsëri e pyeti: A do ta dëshiroje një gjë të tillë për motrën tënde? Assesi për Allahun, u flijofsha për ty. Askush nga njerëzit nuk e dëshiron një gjë të tillë për motrën e vet, i tha. A do ta dëshiroje një gjë të tillë për hallën tënde? Assesi për Allahun, u flijofsha për ty. Askush nga njerëzit nuk e dëshiron një gjë të tillë për hallën e vet, i tha. A do ta dëshiroje një gjë të tillë për tezen tënde? Assesi për Allahun, u flijofsha për ty. Askush nga njerëzit nuk e dëshiron një gjë të tillë për tezen e vet, i tha. Pas kësaj, i Dërguari ia vuri djaloshit dorën në gjoks dhe u lut më këto fjalë: O Allah! Falja mëkatin, pastroja zemrën dhe ruaja organin gjenital (nga harami). Pas kësaj lutje, djaloshit as që i shkonte mendja për një gjë të tillë”. (Ahmedi, e saktësoi Albani)
\r\n2.    Edhe në fushën e arsimimit, i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, na e hartoi metodologjinë e qartë, e cila fund e krye është butësi dhe lehtësi. Shembulli më i mirë për këtë është tregimi i beduinit i cili sapo hyri në xhami shkoi në një qoshe të saj dhe urinoi. Të pranishmit iu vërsulën, ndërsa i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, ju tha: “Lëreni dhe mos e ngacmoni (mos ia ndërpritni urinimin)”! Pasi mbaroi beduini, e thirri i Dërguari dhe i tha: “xhamitë nuk janë ndërtuar për të vendosur ndyrësira e për të urinuar në to, ato janë ndërtuar që të madhërohet Allahu dhe të lexohet Kurani në to”. Dhe në fund tha silleni një kovë me ujë dhe hidheni në vendin e urinimit. (Buhariu dhe Muslimi)
\r\nI Dërguari, me tolerancën profetike, nuk e ndëshkoi djaloshin, madje as që u sill ashpër më të, edhe pse ai kërkonte leje për kryerjen e njërit ndër mëkatet më të mëdha, sikurse nuk u sill me vrazhdësi ndaj beduinit, i cili urinoi në vendin më të rëndësishëm; xhaminë e të Dërguarit. Me këtë dëshmoi metodologjinë e saktë të cilën dëshironte që ta ndjekin pasuesit e tij në stilin e edukimit dhe arsimimit.<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n


\r\nPasthënie
\r\nGjatë shfletimit të këtij libri të është qartësuar kujdesi i vazhdueshëm i Islamit për tolerancë, si dhe për thirrje në të, madje përmes:
\r\n-    Mirësisë ndaj njerëzve dhe buzëqeshjes në fytyrat e tyre. A nuk thotë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të? “Mos përçmoni asnjë vepër të mirë, qoftë edhe buzëqeshje në fytyrën e vëllait kur e takon atë”. (Muslimi)
\r\n-    Të dëshiruarit të mirën për njerëzit. A nuk thotë i Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të? “Dëshiroja njerëzve atë që ia dëshiron vetvetes”. (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\n-    Mosndërhyrjes në punët e të tjerëve, si dhe largimi i muslimanit nga ajo që nuk i përket atij. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Muslimani është i kapur mirë për fe përderisa largohet nga gjërat që nuk i përkasin atij”. (Tirmidhiu, e saktësoi Albani)
\r\n-    Thirrjes për t’u sjellë dobi njerëzve dhe për të futur hare në zemrat e tyre. I Dërguari, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të, thotë: “Njeriu më i dashur tek Allahu është ai që është më i dobishëm për njerëzit. Vepra më e mirë tek Allahu është shkaktimi i haresë tek muslimani, largimi i brengës, përmbushja e borxhit, apo shuarja e urisë tek muslimani. Për mua më e dashur është që t’i ndihmojë një besimtari sesa të qëndroj në Itikaf një muaj në këtë xhami. Ai që e ndal mllefin, Allahu atij do t’ia mbulojë të metat. Ai që e ndal tërbimin, edhe përkundër që ka mundësi ta zbraz atë, Allahu atij do t’ia mbush zemrën me siguri (qetësi) në Ditën e Gjykimit. Ai që i ndihmon vëllait në nevojën që ka, derisa ta përmbushë atë, Allahu atij do t’ia forcojë këmbët (për të kaluar) në Urën e Siratit, atë ditë kur mbi atë urë do të rrëshqasin shumë këmbë”. (Taberaniu, e saktësoi Albani)
\r\nKëto nuk janë fjalë njeriu, këto janë fjalë që burojnë nga burimet e legjislacionit Islam; Kur’anit dhe Sunetit të të Dërguarit, paqja dhe lavdërimi i Allahut qofshin mbi të.
\r\nFeja e cila ka këtë program dhe këtë metodologji, a nuk meriton të përqafohet e të mbështetet, apo së paku të mos luftohet, por t’i lehtësohen rrugët që kjo fe të përhapet sa më shumë!?
\r\nI lumtur është ai që ka këtë fe, përmes së cilës gëzon këtë tolerancë dhe lehtësi.
\r\nDihet fare mirë se nga shkaqet pse disa jomuslimanë nuk dëshirojnë të dëgjojnë për Islamin, është pikërisht sjellja që shohim tek disa që shprehin përkatësinë e tyre islame, edhe pse Islami është i distancuar nga sjelljet e ulëta të tyre, madje ai është shumë larg identifikimit të tyre më të.
\r\nShpresoj që sjelljet e pahijshme të disa muslimanëve të mos mbeten pengesë për ta kuptuar e mësuar Islamin e pastër burimor.
\r\nKërkesa për ta mësuar Islamin e pastër mbetet në fuqi, mirëpo përmes burimeve të sakta që janë të shumta.
\r\nNë fund, e lus Allahun e Lartësuar që këtë libër ta bëjë të dobishëm dhe të arrihet qëllimi për të cilin u shkrua.
\r\nTë gjithë lexuesve të këtij libri u dhuroj dashuri.
\r\nDëshira ime e flaktë është që paqja të mbretërojë në tërë botën, si dhe i ftoj të gjithë që ta kuptojnë të vërtetën.
\r\nQofshi në përkujdesjen e Allahut dhe mbrojtjen e Tij!
\r\n 
\r\nwww.islamland.com<\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/div>","word":"\/uploads\/books\/word\/2017\/12\/ease-and-tolerance-alb-EI4M.docx","pdf":"\/uploads\/books\/pdf\/2017\/12\/ease-and-tolerance-alb-2Z9a.pdf","keywords":"Toleranca n\u00eb Islam","read_counter":37826,"status":1,"is_volume":0,"created_at":"2017-12-03T22:28:39.000000Z","updated_at":"2026-05-12T18:38:25.000000Z","language_id":30,"publisher_id":8,"category_id":1,"volume_id":null,"parent_id":15,"promote":1,"volume_count":null,"volume_title":null,"order":1,"category":{"id":1,"title":"Introducing Islam","created_at":"2017-08-17T19:18:15.000000Z","updated_at":"2018-02-12T22:06:51.000000Z","slug":"Introducing-islam","i18ns":[],"get_title":"Introducing Islam"},"authors":[{"id":2,"name":"Dr. Abd Ar-Rahman bin Abd Al-Karim Ash-Sheha","slug":"ash_sheha","image":"\/uploads\/users\/non-profile.jpg","role":"Author","about":null,"promote":1,"status":1,"created_at":"2013-12-02T09:00:00.000000Z","updated_at":"2022-11-10T08:42:34.000000Z","language_id":1,"parent_id":null,"pivot":{"book_id":19387,"author_id":2},"i18ns":[],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/users\/non-profile.jpg","get_name":"Dr. Abd Ar-Rahman bin Abd Al-Karim Ash-Sheha"}],"image_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/images\/2018\/5\/ease-and-tolerance-two-beautiful-intrinsic-qualities-of-islam-4-2.jpg","pdf_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/pdf\/2017\/12\/ease-and-tolerance-alb-2Z9a.pdf","word_asset":"http:\/\/islamland.com\/uploads\/books\/word\/2017\/12\/ease-and-tolerance-alb-EI4M.docx","author_id":"","author_name":"Dr. Abd Ar-Rahman bin Abd Al-Karim Ash-Sheha","book_title":"Toleranca n\u00eb Islam","category_slug":"Introducing-islam","category_name":"Introducing Islam"},{"id":19550,"title":"Pozita e gruas n\u00eb Islam","slug":"pozita-e-gruas-ne-islam","image":"\/uploads\/books\/images\/2025\/1\/black-and-silver-minimalist-fantasy-romance-book-cover-5.png","hint":"

Pozita e <\/span>gruas<\/span> në Islam<\/span><\/p>","arabic_notes":null,"book_text":"

Pozita e gruas në Islam<\/a><\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

\u0645\u0643\u0627\u0646\u0629 \u0627\u0644\u0645\u0631\u0623\u0629 \u0641\u064a \u0638\u0644\u0627\u0644 \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645 \u0628\u0627\u0644\u0644\u063a\u0629 \u0627\u0644\u0623\u0644\u0628\u0627\u0646\u064a\u0629<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Dr. Abd Ar-Rah<\/u>m<\/span><\/span><\/em><\/strong>â<\/span><\/span><\/em><\/strong>n bin Abd Al-Kareem Ash-Sheh<\/u>a<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

\u062f. \u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0631\u062d\u0645\u0646 \u0628\u0646 \u0639\u0628\u062f \u0627\u0644\u0643\u0631\u064a\u0645 \u0627\u0644\u0634\u064a\u062d\u0629<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Përktheu:<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

EUROPEAN ISLAMIC RESEARCH CENTER (EIRC)<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

\u0627\u0644\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u0623\u0648\u0631\u0648\u0628\u064a \u0644\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u0627\u0644\u0625\u0633\u0644\u0627\u0645\u064a\u0629<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

& Arben Ah<\/u>metaj <\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

Redaktori:<\/span><\/span> <\/strong>Mr. Rasim Haxha<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/p>\r\n\r\n

www.islamland.com<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/a><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Me emrin e Allahut, Ar-Rah<\/u>mân (të Gjithëmëshirshmit), Ar-Rah<\/u>eem (Mëshiruesit)<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\r\n\r\n

Pozita e gruas në Islam<\/a><\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

Lavdërimet dhe falënderimet I takojnë Allahut, kurse salavatet dhe përshëndetjet tona ia dërgojmë Pejgmaberit tonë, Muhamedit, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, familjes dhe shokëve të tij.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 Allahu I Lartësuar thot<\/span>ë<\/span>: “O ju njerëz, vërtet Ne ju krijuam juve prej një mahkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete, e s’ka dyshim se tek Allahu më I ndershmi ndër ju është ai që më tepër është ruajtur (që ëhtë më I devotshëm)”<\/strong><\/span> [1]<\/span><\/a><\/span>.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 Është gabim shumë i madh që t’i atribouhet Islamit ajo që nuk është prej tij, siç është pretendimi se Islami nuk e ka nderuar e as respektuar gruan, se ai nuk ia ka dhënë të drejtat që i meriton. Allahu në Kur’an thotë: “Nëse i urreni ato (gratë), bëni durim, pse ndodh që Allahu të japë shumë të mira në një send që ju e urreni”.<\/strong> Suretu En-Nisaë: 19. Gjithashtu thotë: “Dhe nga faktet (e madhërisë së) e Tij është që për të mirën tuaj, Ai krijoi nga vetë lloji juaj palën (gratë), ashtu që të gjeni prehje tek ato dhe në mes jush krijoi dahsuri e mëshirë. Në këtë ka argument për njerëzit që mendojnë”.<\/strong> Suretu Err-Rrum: 21.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 Janë shpeshtuar thirrjet për të drejtat e gruas, për lirinë e saj dhe për barazimin e saj me burrin. Këto thirrje dhe kërkesa mund të jenë të pranuara në shoqeritë që i kanë bërë padrejtësi gruas dhe nuk ia kanë dhënë asaj të drejtat e saja. Prandaj, është e çuditshme dhe e pakuptueshme prezenca e këtyre thirrjeve dhe kërkesave në shoqërinë islame, e cila që nga fillimi i saj, ia ka dhënë gruas të drejtat dhe liritë e saja, para se të ekzistonin këto thirrje, madje Islami realizimin e këtyre të drejtave e ka për obligim. Po, mund të ketë asi që i bëjnë keq dhe ia marrin të drejtat e gruas, mirëpo kjo ndodh për shkak të mopërfilljes së mësimeve islame dhe udhëzimeve madhështore të kësaj feje. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 Kërkesat e thirrësve për çlirimin e gruas dhe për respektimin e të drejtave të saja –siç ata pretendojnë<\/span>([2]<\/span><\/a>)<\/span>- përfshijnë këto aspekte:<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

    \r\n\t
  1. Thirrja për çlirimin (emancipimin) e gruas.<\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
  2. Barazimi në mes ta gruas dhe burrit.<\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
  3. Mbrojtja e të drejtave të gruas.<\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Çlirimi (emancipimi) i femrës: <\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Fjala “çlirim” jepë të kuptojë se diçka është e lidhur dhe kërkon që të zgjidhet. Pra, vetë fjala përmban në vete mashtrim të madh sepse e paraqet femr<\/span>ën<\/span> sikur të jetë e robëruar dhe se ajo duhet liruar. Liria absolute është e pamundur. Njeriu nga natyra e tij është i kufizuar, sepse mundësitë dhe forcat e tij janë të kufizuara. Njerëzit, qofshin në shoqëri moderne apo primitive, jetojnë sipas disa sistemeve dhe rregullave të caktuara, në bazë të cilave i rregullojnë çështjet e tyre jetësore. A nënkupton kjo se ata nuk janë të lirë? Pra, liria ka një kufi të caktuar, të cilin nëse e kalon bien në nivelin shtazarak, nivel ky i cili nuk njeh sistem e as rregull. Prof. Dr. Henry Makow (mendimtar dhe akademik amerikan, specializant në laminë e çështjeve të gruas në botë)<\/span>([3]<\/span><\/a>)<\/span> ka thënë: “Çlirimi (emancipimi) i gruas është mashtrim prej mashtrimeve të rendit të ri botëror. Ky është një mashtrim i ashpër, që ka joshur dhe mashtruar gratë amerikane dhe e ka shkatërruar qytetërimin përendimor”.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     E vërteta duhet thënë: Islami është feja e parë që ia mund<\/span>ësoie<\/span> gruas që të ketë qasje direkte në shoqëri, pasi që ajo nuk mund të bënte asgjë vetëm se nëpërmjet kujdestarit dhe përgjegjësit të saj. Islami ia ka ndaluar gruas dhënjen pas epsheve, banalitetin dhe degjenerimin, ashtu siç ia ka ndaluar edhe burrit. Kuptimin e lirisë në Islam e sqaron hadithi vijues i Profetit, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të: “Shembulli I atyre që i përfillin dhe atyre që nuk i përfillin kufinjtë e Allahut është sikurse shembulli i disa njerëzve që lundrojn<\/em><\/span>ë me<\/span><\/em> anije. Sipas shortit, disa prej tyre u vendosën në pjesën e sipërme të anijes, kurse të tjerët në pjesën e poshtme të saj. Kur i kaplonte etja ata që ishin poshtë, ngjiteshin lartë dhe pinin ujë. Një ditë menduan e thanë: Sikur ta hapnim një vrimë në pjesën tonë të anijes që të futej nga aty uji dhe të pinim e mos t’i pengonim ata që janë lartë. Nëse ata që janë lart i lënë këta të veprojnë atë që menduan do të fundosen të gjithë, e nëse i pengojnë do të shpëtojnë të gjithë”<\/span><\/em>([4]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em> Ky është kuptimi i lirisë në Islam, ku sjelljet dhe veprimet individuale duhet të jenë ne përputhje me rregullat fetare, sepse kështu i pamundësohet individit që t’i bëjë dëm vetes apo shoqërisë. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Ajo për t<\/span>ë cilën<\/span> duhet hulumtuar thirrësit e çlirimit të gruas është se cili sistem është më i mirë, më i dobishëm, që e ruan nderin e gruas dhe e mbron shoqërinë më shumë. A është ai sistemi dhe ligji islam, i cili e llogaritë gruan si plotësuese të burrit dhe i cili i llogarit ata të dytë si ndërtues të shoqërisë? Apo janë ligjet dhe sistemet njerëzore, të cilat ishin shkak për cenim të nderit, për lejimin e të ndaluareve (harameve), për shkatërrimin e shoqërive dhe për pushtimin e shumë shteteve?<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Barazimi në mes të gruas dhe burrit:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/strong>Barazimi i absolut, në mes të gruas dhe burrit është i pamundur, për shkak të dallimeve në mes të natyrës së çdonjërit prej tyre, qoftë në aspektin fizik, mendor apo shpirtëror. Nëse barazimi absolut në mes të dy personave të të njëjtës gjini është i pamundur, për shkak të dallimeve në mes tyre, atëherë barazimi në mes të dy personave të gjinive të kundërta është edhe më i pamundur. Allahu I Lartësuar ka thënë: “Dhe Ne krijuam prej çdo sendi dy lloje (mashkull e femër) që ju të përkujtoni (madhështinë e Zotit)”<\/strong><\/span>[5]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Kjo, sepse Allahu I Lartmadhëruar kur i krijoi dy gjinitë, e bëri natyrën e çdonjërit prej tyre ndryshe nga natyra e tjetrit, dhe e bëri çdonjërin plotësues të tjetrit. Nëse shikojmë një grup të caktuar të krijesave që janë të ndara në dy lloje, duhet thënë se ato nuk janë ndarë në dy lloje për tjetër, vetëm se për të kryer dy funksione të ndryshme, sepse po të ishte funksioni i tyre i njejtë, do të ishin në një grup të vetëm. Pra, ndarja e tyre në dy lloje argumenton për veçimin dhe dallimin e çdonjërit prej tyre nga tjetri, e të dyjat i bashkon të qenurit e tyre një grup…. E marrim shembull natën dhe ditën si dy lloje të të njëjtës gjë, e që është koha, ku misioni i të parës është qetësia dhe pushimi, kurse i të dytës puna dhe angazhimi. Kështu janë edhe burri dhe gruaja, dy lloje të të njëjtit grup të krijesave, e që është njerëzimi. Pra, ka gjëra që kërkohen nga çdonjëri prej tyre për faktin se janë njerëz, pastaj ka gjëra që kërkohen vetëm nga burri dhe gjëra që kërkohen vetëm nga gruaja. Prej këtu mund të themi se ata janë dy lloje të të njëjtit grup. Ata kanë funksione të përbashkëta sepse janë një grup, dhe funksione të ndara, sepse janë dy lloje të ndryshme<\/span>([6]<\/span><\/a>)<\/span>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Nga ajo që u tha më lart kuptohet se barazimi në mes të gruas dhe burrit në çdo aspekt është i pamundur dhe angazhimi për një gjë të tillë është i kotë, sepse është angazhim për ndryshim të natyrshmërisë. Gjithashtu, ky është angazhim për nënçmimin dhe poshtërimin e gruas, sepse kërkon prej saj daljen nga natyrshmëria e saj në të cilën e ka krijuar Allahu Fuqiplotë dhe sjell rezultat negativ për shoqërinë në përgjithësi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Thirrja për të drejtat e gruas:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/strong>Nuk ka ligj e as sistem, në të kaluaren apo të tashmen, që i ka ruajtur të drejtat e gruas dhe që e ka ngritur atë më shumë se sa Islami. Ardhja e dritës islame, me dërgimin e Muhamedit, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ishte për besimtarët që besuan në të, e nëpërmjet tyre edhe për tërë njerëzimin, ndodhia më e çuditshme në historinë njerëzore. Shpallja ishte e çuditshme në çdo aspekt; në shpejtësinë e p<\/span>ërhapjes<\/span> së saj, në gjithpërfshirjen dhe saktësinë e saj, lehtësinë e saj për t’u kuptuar dhe përputhjen e saj me natyrshmërinë njerëzore. Në të nuk kishte paqartësi e as pështjellime dhe nuk kishte përplasje me natyrshmërinë e shëndoshë njerëzore. Ta marrim shembull ndryshimin që i bëri çasjes ndaj rolit t<\/span>ë <\/span>gruas dhe ndaj të drejtave të saj, e që është aspekti që na intereson në këtë libër. Autori i librit “Hadaretu el-Arab” (qytetërimi i arabëve)<\/span>([7]<\/span><\/a>)<\/span> thotë: “Përparësia e Islamit nuk qëndron vetëm në ngritjen e pozitës së gruas, por edhe në atë se është feja e parë që e bën një gjë të tillë”. Po në të njëjtin libër, në faqen 497, thotë: “Të brejtat bashkëshortore të cilat i ka përmendur Kurani dhe shpjeguesit e tij, janë shumë më të mira se sa të drejtat bashkëshortore evropiane”.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Të drejtat e gruas duhet të kërkohen në ato shoqëri që ia kanë marrur asaj ato të drejta, apo në ato shoqëri që i kanë dhënë asaj të drejta të pakufizuara që e kanë shpier atë në rrugë të imoralitetit dhe shkatërrimit, që e kanë bërë atë mjet për lojë, kënaqësi dhe shfryerje të epshit. Kurse Islami ka qenë i drejtë me gruan, ia ka ruajtur asaj të drejtat e saja, të përgjithshme dhe të veçanta, me anë të së cilave mund të jetojë e lumtur dhe në paqe, si dhe mund ta luajë rolin për të cilin e ka krijuar Allahu I Madhërishëm.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

     Pozita e gruas gjatë historisë:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

    Pozita e gruas në shoqërinë arabe të xhahilijetit (injorancës para zbritjes së Kuranit):<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/strong>Në këtë shoqëri, gruaja i ekspozohej mashtrimit, fyerjes dhe padrejtësisë. I mohoheshun të drejtat, i grabitej pasuria, madje llogaritej e pavler<\/span>ë<\/span>. Ajo nuk trashëgonte, sepse trashëgimia ishte vetëm për ata që kalëronin, luftonin dhe siguronin plaçkë të luftës, saqë ajo edhe trashëgohej pas vdekjes së burrit të saj siç trashëgohet pasuria tjetër. Nëse burri i saj i vdekur kishte djem me gruan para saj, djali i madh e meritonte gruan e babait të tij më shumë se të tjerët, e merrte si trashëgimi sikur të ishte mall dhe ajo nuk mund të dilte nga shtëpia e tij para se të paguante për veten e saj (lloj tatimi). <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Nëse gruan e shkurorizonte burri i saj, asaj i ndalohej të kthehej tek ai përsëri, burri i saj mund të martohej përveç saj edhe me sa gra të dojë. Ajo nuk kishte kurrfarë roli në përzgjedhjen e burrit të saj, nuk kishte kurrfarë të drejtash përballë burrit të saj. Në atë kohë nuk kishte ligj që t’i ndalojë këto padrejtësi. Arabët në periudh<\/span>ën e injorancës<\/span> nuk kishin dëshirë që t'u lindin vajza dhe lindja e tyre ju shkaktonte pesimizëm, si dhe i konsideronin symbol t<\/span>ë së keqës<\/span> dhe fatkeq<\/span>ësisë<\/span>. Nëse ndonjërit prej tyre i lindte vajzë, atë e kaplonte mërzia dhe pikëllimi, sa që disa prej tyre edhe i varrosnin ato për së gjalli. Varrosja e vajzave për së gjalli praktikohej nga disa fise arabe, nd<\/span>ërsa <\/span>arsyet për këtë ndryshonin sipas pozitës shoqërore të familjes; disa nga frika e turpit q<\/span>ë mund t<\/span>'<\/span>ua sjell vajza<\/span>, e disa për shkak të ndonjë defekti që kishte në trupin e saj (sëmundje apo të ngjashme). Allahu I Lartësuar, duke e përshkruar gjendjen e tyre, thotë: “Kur ndonjëri prej tyre lajmërohet me (lindjen) vajzë, fytyra e tij prishet dhe bëhet plot mllef. Fshihet prej njerëzve, për shkak të asaj të keqeje me të cilën u lajmërua (e konsideron bela, e jo dhuratë prej Zotit). Mandej, (mendon) a do ta mbajë atë, ashtu i përulur, apo do ta mbulojë atë (të gjallë) në dhe. Sa i keq është ai gjykim I tyre”<\/strong><\/span>[8]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> Kurse të varfërit prej tyre i varrosnin ato nga frika prej varfërisë. Kurani e ka regjistruar këtë në ajetin vijues: “Ju mos i mbytni fëmijët tuaj nga frika e varfërisë, se Ne jua sigurojmë furnizimin atyre dhe juve, e mbytja e tyre është mëkat i madh”<\/strong><\/span>[9]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong>. Bile, ato nuk i gëzonin as të drejtat më elementare, saqë kishte ushqime të lejuara për meshkuj e të ndaluara për femra. Allahu I Lartësuar thotë: “Madje ata thoshin: Çka është në barqet e këtyre kafshëve është vetëm për mashkujt tanë, e ndaluar për gratë tona”<\/strong><\/span>[10]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Ajo nuk kishte me çka të lavdërohej përveç mbrojtjes së saj nga bashkëshorti i saj, ruajtja e nderit të saj dhe hakmarrja për përdhosjen e atij nderi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Pozita e gruas ne shoqërinë e vjetër indiane:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Në librin “Vedas”, që është një prej librave të shenjtë që përmban bazat e fesë “Brahma”, në lidhje me gruan thuhet<\/span>([11]<\/span><\/a>)<\/span>: "Feja Brahma bënë dallim në mes të burrit dhe gruas në vlerën e tyre njerëzore dhe në të drejtat e tjera. Ajo e privon gruan nga të drejtat dhe përgjegjësitë qytetare, dhe e vë atë nën pushtetin e burrit në të gjitha etapat jetësore".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Këtë e vërtetojnë edhe Ligjet “Manu” ku potencohet se gruaja nuk ka të drejtë në asnjë prej etapave të jetës së saj të veprojë sipas dëshirës së saj, edhe nëse ka të bëjë me çështjet e saja të brendshme dhe me shtëpinë e saj. Në kohën e fëmijërisë është nën pushtetin e prindit të saj, në kohën e rinisë është pasuese e burrit të saj, e nëse i vdes burri, atëherë përgjegjësia për të bie mbi axhallarët e saj, e nëse nuk ka axhallarë, atëherë përgjegjësia për të bie mbi udhëheqësin e vendit. Pra, gruaja në asnjë etapë të jetës së saj nuk ka liri dhe pavarësi që të sillet ashtu si të dojë. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Pozita e gruas në shoqërinë indiane ishte sikur pozita e robëreshave; pasonte burrin e saj dhe nuk kishte të drejtë të vepronte gjë sipas dëshirës së saj, saqë burri i saj edhe mund ta humbiste atë në lojë të kumarit<\/span>([12]<\/span><\/a>)<\/span>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Në këtë shoqëri gruaja nuk martohej pas vdekjes së burrit të saj, dhe nuk kishte të drejtë të jetojë pas tij, por duhej të vdiste ditën që i vdiste burri. Ajo digjej së bashku me burrin e saj të vdekur. Librat e tyre fetarë thonë<\/span>([13]<\/span><\/a>)<\/span>: "Është mirë që gruaja ta hedhë veten mbi drunjtë e pregatitur për djegien e burrit të saj të vdekur". Ata kur e vendosnin kufomen e burrit mbi drunjë, vinte gruaja e tij me fytyrë të mbuluar (me burka). Murgu i tyre ia hiqte mbulesën nga fytyra, ia merrte stolitë dhe zbukurimet e saj dhe ia shpërndante të afermve të saj dhe ia zgjidhte flokët e bëra gërshet. E kapte murgu kryesor për dore dhe rrotulloheshin rreth drunjve tre herë, pastaj gruaja hypte mbi drunjë dhe e ofronte këmbën e burrit të saj të vdedkur te balli i saj si shenjë i nënshtrimit të saj ndaj tij. Pas kësaj, gruaja ulej afër kokës së burrit dhe e vendoste dorën e djathtë sipër trupit të tij. Në këtë moment të pranishmit e ndiznin zjarrin dhe gruaja digjej së bashku me kufomën e burrit të saj. Ata besonin se kjo i sjell begati gruas sepse kështu ajo do të rrinte me burrin e saj në qiell tridhjetë e pesë milion vjet… Me këtë djegie ajo pastronte familjen e nënës dhe babait të saj, familjen e burrit dhe vetë burrin e saj nga çdo mëkat… Me k<\/span>ëtë, <\/span>ajo konsiderohej prej grave më të pastërta, më të ndershme dhe më të famshme. Ky zakon u bë shumë i njohur te kjo shoqëri, saqë gjatë dhjetë viteve (1815-1825) kishin djegur rreth gjashtë mijë gra, dhe vazhduan punën me të deri në fund të shekullit të n<\/span>ënt<\/span>ëmbëdhjetë, kur u anulua, edhe pse murgjit indian e urryen dhe e kundërshtuan një gjë të tillë. Këtë gjendje të mjeruëshme të gruas në këtë shoqëri e vërteton edhe ky citat nga ligjet dhe mësimet hinduse ku thuhet<\/span>([14]<\/span><\/span><\/a>)<\/span><\/span>: "<\/span><\/span>Fatkeqësitë e përcaktuara më herët, era e fuqishme, vdekja, ferri, helmi, gjarpërinjtë dhe zjarri nuk janë më të këqinjë se sa gruaja".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Në disa raste gruaja kishte më shumë se një burrë dhe pozita e saj ishte saktësisht si pozita e zinahqareve (të pamoralshmeve).<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Pozita e gruas në shoqërinë e vjetër kineze:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/strong>Autori I librit “Kisatu el-Hadareti” e përshkruan gjendjen e gruas në këtë shoqëri duke thënë<\/span>([15]<\/span><\/a>)<\/span>: "Ajo pasonte burrin e saj dhe tërë jetën ia kushtonte shërbimit ndaj tij. Nuk kishte të drejta pronësore e as shoqërore. Pra, nuk posedonte asgjë dhe nuk mund të vëpronte çfarë të dojë. Ajo ishte e varur totalisht nga burri i saj. Nuk kishte të drejtë të mësojë e as të edukohet, por duhej të mbyllej në shtëpinë e saj, të shërbente, të qepte rrobat dhe të mësonte forma të ndryshme të shërbimit dhe të kujdesit për shtëpi. Kur i mbushte pesëmbëdhjetë vjet obligohej që t’i shkurtonte flokët e saj, kurse kur i mbushte njëzet vjet obligohej që të martohej me burrin që ia kishte gjetur vet babai i saj apo me ndihmën e mësitit".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Lindja e vajzës llogaritej se sjellë fat të keq. W. Durant në librin e tij “Kisatu el-Hadareti” thotë<\/span>([16]<\/span><\/a>)<\/span>: "Baballarët luteshin gjatë ritualeve të tyre fetare që t’u lindnin djemë. Kurse, moslindja e djemëve ishte prej shkaqeve të nënçmimit të vazhdueshëm të nënave, sepse ata ishin më të zotët për punë në fushë dhe më të qëndrueshëm në luftë. Vajzat konsideroheshin si ngarkesë për baballarët e tyre sepse ata i rritnin dhe edukonin me vështirësi, e pastaj i dërgonin te burrat e tyre. Në këtë shoqëri edhe zakoni i mbytjes së vajzave ishte prezent, saqë kur n<\/span>ë <\/span>një familje lindnin më shumë vajza se sa i duheshin dhe gjenin vështirësi rreth rritjes së tyre, i linin në fushë që t’i mbyste të ftohtit e natës apo ndonjë egërsirë, me qëllim që familjarët mos ta shihnin ngjarjen e tu vinte keq". <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Një proverb I vjetër kinez thotë<\/span>([17]<\/span><\/a>)<\/span>: “Dëgjoje gruan tënde, por mos i beso asaj”.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Pozita e gruas në shoqërinë e vjetër romake.<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Autori I librit “Kisatu el-Hadareti”<\/span>([18]<\/span><\/a>)<\/span> thotë: "(n<\/span>ë atë shoqëri)<\/span> Lindja e vajzave nuk preferohej assesi, <\/span>ndërsa<\/span> dëshira për lindjen e djemëve ishte shum<\/span>ë e<\/span> madhe. Zakoni ia lejonte babait që nëse i lindte femiu me të meta, apo i lindte vajzë t’ia ekspozonte vdekjes. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gruaja nuk kishte pushtet mbi asgjë që kishte të bënte me të, ngase burri e drejtonte atë kah të dojë. Burri i kishte të gjitha të drejtat dhe kompetencat. Ai kishte të drejta të plota ndaj të gjithë anëtarëve të familjes. Prej këryre të drejtave ishte se në disa raste kur ajo akuzohej p<\/span>ër diçka, <\/span>atij i lejohej q<\/span>ë ta dënonte<\/span> at<\/span>ë<\/span> edhe me vdekje, <\/span>([19]<\/span><\/a>)<\/span>. Burri kishte pushtet edhe ndaj grave të bijve të tij dhe grave të bijvë të bijve të tij. Ky pushtet përfshinte shitjen e tyre, malltretimin, largimin, madje edhe vrasejn e tyre. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Detyra e gruas ishte që të dëgjojë, respektojë dhe të realizojë atë me çfarë urdhërohej. Ajo nuk kishtë të drejtë të kundërshtojë e as të kërkojë gjë, si dhe nuk trashëgonte, sepse trashëgimia i ipej djalit më të madh. Kishte arritur puna deri sa burri të ketë të drejtë ta përfshinë në familjen e tij atë që nuk ishte prej saj dhe ta largonte nga familja kë të dojë nga djemtë e tij, nëpërmjet shitjes së tij<\/span>([20]<\/span><\/a>)<\/span>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Pozita e gruas në shoqërinë e vjetër greke:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Pozita e gruas në këtë shoqëri nuk ishte më e mirë se sa pozita e saj në shoqëritë paraprake. Ajo nënçmohej deri në atë masë saqë mund të huazohej. Troy Long thotë<\/span>([21]<\/span><\/a>)<\/span>: "Gruaja që ishte e aft<\/span>ë të lind<\/span> huazohej nga burrri i saj te të tjerët, që të lindë me ta fëmijë për vendin e tyre". <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gruas i ndalohej edukimi dhe nënçmohej, saqë i thuhej: “Ndyrësirë e dreqit”<\/span>([22]<\/span><\/a>)<\/span>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Nuk kishte në këtë shoqëri ligj që e mbronte gruan. Nuk kishte të drejtë në trashëgimi, nuk mund të vepronte ç’të dojë me pasurinë e saj, nuk kishte liri e as vullnet të pavarur, tërë jetën ishte nën pushtet të burrit dhe nuk kishte të drejtë të kërkojë shkurorëzim, sepse ajo ishte e drejtë absolute e burrit<\/span>([23]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Disa mendimtarë të kësaj shoqërie kishin kërkuar që emri i gruas të mbyllej në shtëpi ashtu siç mbyllet dhe ngujohet trupi i saj (të mos përmendet emri i saj jashtë shtëpisë)<\/span>([24]<\/span><\/a>)<\/span>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gruaja te grekët llogaritej si krijesa më e ulët. Autori i librit “Hadaretu el-Arab”<\/span>([25]<\/span><\/a>)<\/span> thotë: "Grekët në përgjithësi i llogaritnin gratë si krijesa të ulëta që nuk ka dobi në to përveç lindjes, kujdesit ndaj shtëpisë dhe nëse lindte fëmijë të shëmtuar e mbysnin atë grua".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Ligjëruesi i njohur grek Dimosthen e përshkruan pozitën e gruas në këtë shoqëri duke thënë<\/span>([26]<\/span><\/a>)<\/span>: "Ne i përdorim të pamoralshmet për epsh, dashnoret për përkujdesje ndaj shëndetit te trupave tonë dhe gratë për t’na lindur fëmijë legjitim".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     E çfarë pozite mund të ketë gruaja në një shoqëri ku intelektualët e saj e thonë këtë gjë?!<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Pozita e gruas në shoqërinë e vjetër çifute:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gruaja në këtë shoqëri llogaritej si burim dhe bazë e të këqijave, ashtu siç përmendet në citatet e Tevratit<\/span>([27]<\/span><\/a>)<\/span>: "Gruaja është fillimi i mëkatit (të keqës) dhe për shkak të saj devijuan të gjithë".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gruaja në këtë shoqëri nuk kishte pozitë më të mirë se sa në shoqëritë e lartpërmendura. Ligjet e tyre e ulën atë dhe tërhoqën vërejtjen nga ajo, siç e përshkruan Dhjata e Vjetër (Predikuesi)<\/span>([28]<\/span><\/a>)<\/span> : "Atëherë e vura zemrën time të m<\/span>ësoj, të jetoj e të kërkoj mennçuri e urtësi<\/span>, të m<\/span>ësoj se ligësia është injorancë dhe<\/span> marrëzia <\/span>është çmenduri<\/span>, ndërsa gjeta një gjë më të hidhur se vdekja; gruan zemra e së cilës ësht\u0117 kurth dhe grackë dhe duart e së cilës janë pranga. Kush i pëlqen Perëndisë i shpëton asaj; por mëkatari do t\u0117 kapet nga ajo".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Babai kishte pushtet absolut mbi familjen e tij, sidomos mbi femrat; i martonte me kë të dojë dhe ia falte ato kujt të dojë, si dhe kishte të drejtë edhe t’i shesë. Këto gjëra janë përmendur në Librin e Eksodit, kapitulli 21, paragrafi 7-11.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Autori I librit “Kisatu el-Hadareti” thotë<\/span>([29]<\/span><\/a>)<\/span>: Babai kishte pushtet, pothuajse të pakufizuar mbi anëtarët e familjes së tij. Toka ishtë pronë e tij dhe djemtë e tij nuk mund të mbesnin gjallë nëse nuk e dëgjonin atë. Ai ishte vet shteti dhe nëse ishte i varfër kishte të drejtë ta shesë vajzën e tij para se ajo ta arrijë moshën madhore, që të jetë robëreshë te blerësi i saj. Gjithashtu, kishte të drejtë të plotë që vajzen e tij ta martojë me kë të dojë, e nëse ndonjëherë lëshonte pe, kërkonte nga vajza e tij që të pajtohet me martesën që ai ia kishte zgjedhë.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Kur martohej femra çifute, përgjegjëisa për të bartej prej babait te burri i saj dhe ajo bëhej pjesë e pronës së tij, siç është shtëpia, robi, robëresha dhe pasuaria tjetër e përgjithshme. Këtë e vërtetojnë urdhërat e Tevaratit, në Librin e Eksodit, kapitulli 20, paragrafi 17. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Kësaj i shtohet edhe fakti se Ligji Çifut e privonte vajzën nga trashëgimia prej babait të saj nëse ai kishte djem, ashtu siç është përmendur në Librin e Numrave, kapitulli 27, paragrafi 8, ku thuhet: "Çdo burrë që vdes dhe nuk ka djalë, atëherë pasurinë e tij barteni te vajza e tij".<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gruaja në këtë shoqëri bartej pas vdekjes së burrit të saj automatikisht te vëllai i tij, pajtohej ajo apo jo, vetëm nësë ai nuk e donte. Kjo është përmendur në librin e tyre të shënjtë, Dhjata e vjetër<\/span>([30]<\/span><\/a>)<\/span>, ku thuhet: “Në rast se disa vëllezër banojnë bashkë dhe njëri prej tyre vdes pa lënë fëmijë, gruaja e të ndjerit nuk do të martohet me një të huaj jashtë familjes; kunati martohet me t<\/span>ë<\/span>”.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Ata gjithashtu nuk hanin e as nuk pinin së bashku me gruan dhe nuk flenin më të kur ishte me menstruacione, por largoheshin prej saj deri sa të pastrohej. Ligjet e tyre për këtë thonë <\/span>([31]<\/span><\/a>)<\/span>: "Gruaja është e papastër nga momenti kur ta kuptojë se të përmuajshmet e saj janë afruar, edhe nëse nuk ka shenja për këtë papastërti. Burrit të saj nuk i lejohet që ta prekë atë as me gishtin e vogël, nuk i lejohet t’i japë asaj asgjë me dor<\/span>ë <\/span>edhe nëse është e gjatë (sendi i dhënë) dhe nuk duhet afruar asaj, nuk i lejohet të marrë gjë prej saj si dhe nuk lejohet hedhja e ndonjë sendi prej dorës së njërit te tjetri. Nuk i lejohet ngrënja me të në një sofër, vetëm nëse pjatat e tyre i ndanë ndonj<\/span>ë pengesë<\/span>, nuk i lejohet të pijë në gotën në të cilën gruaja ka lënë ujë pas pirjes së saj, nuk u lejohet fjetja në të njëjtin shtrat e as hypja në mjetin e njëjtë të udhëtimit. Nëse ata punojnë në të njëjtin vend, duhet që të mos preken ndërmjet veti. Nëse burri sëmuret dhe nuk ka kush të kujdesët për të, i lejohet asaj kujdesja ndaj tij me kusht që mos ta prekë atë drejtpërdrejt, e nëse sëmuret gruaja, burrit nuk i lejohet të kujdeset për të edhe nëse nuk e prekë atë. Gruaja e cila lind fëmijë bëhet e papastër dhe mbetë e tillë për një javë nëse ka lind djalë, e nëse ka lind vajzë atëherë është e papastër përgjatë dy javësh. Gjithashtu, ajo nuk bënë të pastrohet para katërdhjetë ditëve nga lindja e djalit, e as para tetëdhjetë ditëve nga lindja e vajzës.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Pozita e gruas në shoqërinë e vjetër krishtere:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Prift<\/span>ërinjtë<\/span> e mesjetës kaluan në ekstrem kur e llogaritën gruan si bazë e burim i të keqës (mëkatit) dhe si burim i fatkeqësive njerëzore në përgjithësi. Nisur nga kjo, lidhja në mes të burrit dhe gruas shihej si ndyrësirë që duhet larguar nga ajo, edhe nëse ishte si rezultat i martesës zyrtare. Prifti Tertullian<\/span> thotë: "Gruaja është vendhyrja e dreqit në shpirtin e njeriut, ajo e shtyu njeriun për të ngrënë nga pema e mallkuar, ajo është shkatërruese e ligjjeve të Zotit dhe shtrembëruese e dukjes së Zotit (dmth: të burrit)". <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Shkrimtari danez Wieth Knudesen përshkruan pozitën e gruas në mesjetë duke thënë: "Kujdesi për gruan ishte shumë I kufizuar, si rezultat i qëndrimit të katolicizmit ndaj saj, e që e llogariste atë si krijesë së dorës së dytë<\/span>"<\/span>([32]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Pali ka thënë([33]<\/span><\/a>): “Por dua që të dini se kreu i çdo njeriu është Krishti, edhe kreu i gruas është burri; edhe kreu i Krishtit është Perëndia… Burri nuk duhet ta mbulon kok<\/span>ën<\/span>, sepse është shëmbëllimi dhe lavdia e Perëndisë, kurse gruaja është lavdia e burrit, sepse burri nuk është nga gruaja, por gruaja nga burri, sikurse burri nuk u krijua për gruan, por gruaja për burrin. Prandaj gruaja, për shkak të engjëjve, duhet të ketë një shenjë pushteti mbi kryet”.<\/span> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Mësimet krishtere e obligonin gruan që të nënshtrohej ndaj burrit dhe të bindej ndaj tij verbërisht. Pali thoshte([34]<\/span><\/a>): “Ju, gratë, nënshtrohuni burrave tuaj porsi Zotit, sepse burri është kreu i gruas, sikurse edhe Krishti është kreu i kishës, dhe ai vetë është Shpëtimtari i trupit”.<\/span> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Poeti anglez Bernard Shu thotë: Në momentin kur femra martohet, sipas ligjit anglez e tërë pasuria e saj bëhetpronë e burrit të saj.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Kësaj i shtohet edhe ajo se sipas fesë dhe ligjit martesat ishin të përhershme. Sado që problemet dhe urrejtja në mes të bashkëshortëve të jenë të mëdha, nuk u lejohej atyre shkurorëzimi, por mund të praktikonin ndarjen fizike (trupore), e që prej rezultateve të natyrshme të saj ishte shkuarja e burrit me gra tjera dhe e gruas me burra tjerë.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gjithashtu, nëse ndonjëri prej bashkëshortëve vdiste, nuk i lejohej të gjallit të martohej përsëri. Si rezultat i kësaj, pozita e gruas ra në nivel të ulët dhe roli i saj u nënvlerësua. Kjo situatë solli kundër reagim të keq në shoqërinë moderne përendimore, ku intelektualët dhe elita e tyre thirrën në dhënien e çdo individi në shoqëri, mashkull qoftë apo femër, të drejtat e plota dhe të pakufizuara. Kjo kishte efekt negativ dhe solli gjendjen e tanishme në këto shoqëri, ku ka shembje të moralit dhe të familjes. E tërë kjo ishte si rezultat i presionit të kishës, ekstremizmit të saj dhe ligjeve të saja të padrejta dhe në kundërshtim me natyrshmërinë e shëndoshë njerëzore.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/p>\r\n\r\n

    Të drejtat e gruas në Islam:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     <\/strong>Pas këtij përshkrimi të shpejtë të pozitës dhe të drejtave të gruas në shoqëritë njerëzore para Islamit, të shohim pozitën e saj në Islam, si dhe të drejtat që Islami ia ka dhënë asaj. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

     Gruaja në Islam ka të drejta të përgjithshme dhe të drejta të veçanta. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

    Prej të drejtave të saj të përgjithshme janë:<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

      \r\n\t
    1. Gruaja është e barabartë me burrin në obligimet fetare, siç janë: namazi, zekati, agjërimi dhe haxhi, nëse ata i plotësojnë kushtet për t’u obliguar me ato obligime, e që janë: Të jenë muslimanë, të jenë në moshën madhore dhe të jenë të shëndoshë mendërisht. Shtesë kësaj, Sheriati ia ka lehtësuar gruas disa dispozita, siç është lirimi i tyre nga e namazi dhe agjërimi gjatë kohës së menstruacioneve dhe lehonisë, duke theksuar se ajo obligohet me kompenzim të agjërimit pas pastrimit të saj, e nuk e kompenzon namazin e asaj kohe fare. I tërë ky lehtësim për shkak të gjendjes fizike dhe psikike të gruas gjatë menstruacioneve dhe lehonisë.<\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
    2. Gruaja është e barabartë me burrin në shpërblim dhe ndëshkim të kësaj bote dhe botës tjetër. Allahu I Lartësuar thotë: “Kush bën vepër të mirë, qoftë mashkull ose femër, e duke qenë besimtar, Ne do t’i japim atij një jetë të mirë (në këtë botë), e (në botën tjetër) do t’u japim shpërblimin më të mirë për veprat e tyre”<\/strong><\/span>[35]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong>. <\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
    3. Gruaja është e barabartë me burrin në njerëzoren e tyre; ajo nuk është burim i të keqës, nuk është shkak për daljen e Ademit, alejhi selam, prej Xhenetit dhe nuk është lloj më i ulët se burri, ashtu siç thonë prijësat fetarë të feve tjera. Allahu I Lartësuar ka thënë: “O ju njerëz! Kini frikë Zotin tuaj që ju ka krijuar prej një veteje (njeriu) dhe nga ajo krijoi palën (shoqen) e saj, e prej atyre dyve u shtuan burra shumë e gra. Dhe kini frikë Allahun që me emrin e Tij përbetoheni, ruajeni farefisin, se Allahu është Mbikëqyrës mbi ju”<\/strong><\/span>[36]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n

       Allahu I Lartësuar në këto ajete tregoi se Ai krijoi t<\/span>ë <\/span>dy gjinitë, mashkullin dhe femrën, nga i njëjti burim. Ata nuk kanë dallim në esencën e krijimtarisë së tyre dhe në gatishmërinë e tyre për të bartur përgjegjësi. Me këtë, Islami i anuloi ligjet dhe rregullat paraprake që i bënin padrejtësi gruas, sidomos ato që gruan e llogaritnin në shkallë më të ulët njerëzore, e si rezultat i tyre asaj iu mohuan shumë të drejta elementare njerëzore. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “Me të vërtetë gratë janë pjesë e barabartë me burrat”<\/em><\/span>([37]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

        \r\n\t
      1. Gruaja është e barabartë me burrin në ruajtjen e nderit dhe krenarisë së saj, prandaj, akuzimi i saj në nder meriton dënim. Allahu I Lartësuar ka thënë: “Edhe ata të cilët bëjnë shpifje për gratë e ndershme dhe nuk sjellin katër dëshmitarë, t’i rrahni ata me nga tetëdhjetë të rëna dhe atyre mos ua pranoni dëshminë më kurrë. Të tillët janë të pabesueshëm”<\/strong><\/span>[38]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
      2. Gruaja ka të drejtë në trashëgimi ashtu siç ka të drejtë në të edhe burri. Allahu I Lartmadhërishëm thotë: “Meshkujve ju takon pjesë nga pasuria që e lënë prindërit e të afërmit (pas vdekjes), edhe femrave ju takon pjesë nga ajo që lënë prindërit e të afërmit, le të jetë pak ose shumë ajo që lënë, ju takon pjesë e caktuar (nga Zoti)”.<\/strong> En-Nisaë: 7. <\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n

         Pra, Islami ia njohi femrës të drejtën e trashëgimisë, pasiqë në kohën e injorancës paraislamike i mohohej një gjë e tillë, bile ajo vetë trashëgohej siç trashëgohej pasuria tjetër. Allahu Fuqiplotë thotë: “O ju që besuat, nuk është e lejuar për ju të trashëgoni gratë (e të vdekurve) në mënyrë të dhunshme, e as t’i shtrëngoni për t’u marrë diçka nga ajo që ju keni dhënë atyre<\/strong>…”<\/span>[39]<\/span><\/span><\/a>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

         Omer ibn Hatabi, Allahu qoftë i kënaqur me të, ka thënë: …"Pasha Allahun, në xhahilijet nuk i bënim mallë gratë, derisa Allahu zbriti për to (t<\/span>ë drejtat e tyre)<\/span> ajete kuranore dhe u dha atyre atë pjesë që u takon<\/span>([40]<\/span><\/a>)<\/span>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          \r\n\t
        1. Gruaja është e barabart<\/span>ë me burrin<\/span> n<\/span>ë aftësi dhe liri për shitblerje dhe gjithçka që ndërlidhet me çështjet materiali si dhe ne posedimin e tyre, pa kurrfarë presioni apo kufizimi, me përjashtim të rsateve kur ato veprime janë në dëm të saj apo janë në kundërshtim me Sheriat. Allahu I Lartësuar thotë: “O ju që besuat, jepni nga më e mira e asaj që e fituat…”<\/strong><\/span>[41]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong>. Gjithashtu ka thënë: “Nuk ka dyshim se për muslimanët e muslimanet, besimtarët e besimtaret, adhuruesit e adhurueset, të sinqertit e të sinqertet, durimtarët e durimtaret, të përvuajturit e të përvuajturat, sadakadhanësit e sadakadhanëset, agjëruesit e agjërueset, ruajtësit e nderit e ruajtëset e nderit, shumë përmendësit e Allahut e shumë përmendëset e Allahut, Allahu ka përgatitur falje (mëkatesh) dhe shpërblim të madh”<\/strong><\/span>[42]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/li>\r\n\t
        2. Islami respektimin e gruas e konsideron si shenjë të një personaliteti të shëndoshë, të plotë dhe të mirë. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, thotë: “Imanin më të plotë prej besimtarëve e ka ai që ka moral më të mirë, dhe më të mirët prej jush janë ata që janë më të mirët për gratë e tyre”<\/em><\/span>(<\/span>[43]<\/span><\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em> <\/span><\/span><\/li>\r\n\t
        3. Islami, sikurse e obligoi burrin, e obligoi edhe gruan me kërkimin e diturisë dhe shpërndarjen e saj. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “Kërkimi I diturisë është obligim për çdo musliman”<\/em><\/span>([44]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em> Kurse dijetarët islam janë pajtuar unanimisht se fjala “musliman” përfshinë mashkullin dhe femrën.<\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
        4. Gruaja është e barabartë me burrin në edukim; që të dytë kanë të drejtë të rriten dhe të edukohen në formën më të mirë. Prandaj, Islami e llogëritë edukimin e vajzave dhe shpenzimin për to prej shkaqeve të hyrjes në Xhenet, e në këtë aspekt femrat i tejkalojnë meshkujt. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “Kush i ka tri vajza dhe bënë durim me to, shpenzon nga pasuria e tij për hajën, pijen dhe veshmbathjen e tyre, ato do të jenë mburojë për të nga zjarri Ditën e Kijametit”<\/em><\/span>([45]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
        5. Gruaja është sikurse burri në p<\/span>ërgjegjësine <\/span>e përmirësimit të shoqërisë nëpërmjet urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja. Allahu I Lartësuar ka thënë: “Besimtarët dhe besimtaret janë të dashur për njëri-tjetrin, urdhërojnë për të mirë, e ndalojnë nga e keqja, e falin namazin dhe japin zekatin, respektojnë Allahun dhe të dërguarin e Tij. Të tillët do t’i mëshirojë Allahu. Allahu është Ngadhënjyes, I Urtë.”<\/strong><\/span>[46]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong>.<\/span><\/span><\/span><\/li>\r\n\t
        6. Gruaja është e barabartë me burrin në dhënien e besës dhe në strehim. Allahu I Lartësuar thotë: “E nëse ndokush prej idhujtarëve të kërkon strehim, ti strehoje në mënyrë që t’i dëgjojë fjalët e Allahut (Kuranin), e mandej përcille deri në vendin e tij të sigurt”<\/strong><\/span>[47]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>. <\/span><\/strong>Kurse Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “… dhe muslimanët në dhënien e besës dhe në strehim të dikujt (prej jomuslimanëve) janë të barabartë. Atë mund ta realizojë cilido prej tyre, dhe kushdo që ia prishë muslimanit besën e tij të dhënë, mallkimi i Allahut, meleqëve dhe i të gjithë njerëzve bie mbi të, si dhe atij Allahu nuk do t’ia pranojë veprat e tij. ”<\/em><\/span>([48]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n

           Në këtë të drejtë, burrat dhe gratë janë të barabartë. Këtë e vërteton hadithi i Ummu Hani’ bint Ebi Talib, e cila thotë: Shkova te Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, në vitin e çlirimit të Mekes dhe e gjeta duke u pastruar, kurse Fatimeja, bija e tij e kishte mbuluar që të mos shihej duke u larë. E përshendeta me selam dhe ai tha: Kush është? I thashë: Jam Ummu Hani’ bintu Ebi Talib. Ai tha: Mirësevjen Ummu Hani’. Kur u pastrua, i fali tetë rekate duke qenë i mbështjellur në një rrobë. Kur e përfundoi namazin i thashë: O i dërguar i Allahut! I biri i nënës sime (kështu i thuhej vëllaut edhe pse ishte nga nëna dhe babai, si në rastin konkret ku është për qëllim Aliu, Allahu qoftë i kënaqur me të) d<\/span>ëdhiron <\/span>ta vrasë një person, fulan ibn Hubejrete, e të cilit unë i kam dhënë besë. Atëherë Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, tha: “O Ummu Hani’! Ai që e ka besën tënde, e ka edhe besën tonë”. <\/em>Ummu Hani’ tha në fund se kjo ngjarje kishte ndodhur në kohën e Duhasë (paradrekës)<\/span>[49]<\/span><\/span><\/a>. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Pra, si njohje e vlerës së saj, ajo ka të drejtë që t’i japë besë dhe ta strehojë<\/span> k<\/span>ë<\/span> t<\/span>ë<\/span> doj<\/span>ë<\/span>, dhe musliman<\/span>ët obligohen që ta respektojnë një gjë të tillë, ashtu siç është përmendur në hadithin e Ebu Hurejres nga i Dërguari, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të.<\/span> ([50]<\/span><\/a>) <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Duhet ditur se ka gjëra që janë të veçanta vetëm për burra, në të cilat Islami nuk i ka llogaritur si të barabartë burrat dhe gratë, e për të cilat do të flasim kur të përmendim dyshimet që janë ngritur rreth pozitës së gruas në Islam.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Ndoshta është e arsyeshme që të kuptohet pozita e gruas para Islamit dhe pozita e saj pas ardhjes së tij, që të kuptohet pozita që Islami ia ka dhënë gruas dhe nderimi që ia ka bërë asaj.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Të drejtat e veçanta të gruas: <\/strong>Islami i qaset të drejtave të gruas në mënyrë gjithpërfshirëse, që garanton respektimin e saj dhe dhënien e të drejtave asaj në të gjitha etapat e jetës, nga lindja e deri në vdekje, e jo vetëm në një etapë të caktuar. Islami është kujdesur për të kur ajo <\/span>është<\/span> vajzë, kur <\/span>është <\/span>bashkëshorte, kur është nënë dhe si femër në përgjithësi. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Do t’i përmendim shkurtimisht disa prej të drejtave të gruas në Islam dhe kush dëshiron të dijë më shumë mund t’i kthehet librave të fikhut (jurisprudencës) islam në të cilat janë përmendur këto gjëra më detajisht.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          Të drejtat e saj duke qenë vajzë:<\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj për jetë: <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          Allahu I Lartmadhërishëm prindërit I obligoi me kujdesin p<\/span>ër<\/span> jetën e fëmijëve të tyre, qofshin ata djemë apo vajza, nd<\/span>ërsa <\/span>mbytjen e tyre e konsideron krim tejet t<\/span>ë<\/span> rëndë. Allahu I Lartësuar ka thënë: “Ju mos i mbytni fëmijët tuaj nga frika e varfërisë, se Ne ua sigurojmë furnizmin atyre dhe juve, e mbytja e tyre është mëkat i madh”<\/strong><\/span>[51]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Gjithashtu, Allahu Fuqiplotë e ka bërë shpenzimin për fëmijët, djem apo vajza, obligim për babain e tyre, që nga koha kur ata janë foshnje në barkun e nënës së tyre. Allahu I Lartësuar ka thënë: “Në qoftë se ato janë shtatzëna, atëherë furnizoni ato derisa ta heqin barrën e tyre”<\/strong><\/span>[52]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj në gjidhënie: <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          Allahu Fuqiplotë e ka bërë obligim bamirësinë, interesimin dhe përkujdesjen ndaj fëmijëve, djem apo vajza qofshin ata. Gjithashtu sigurimin e kërkasave jetësore për një jetë dinjitoze e ka bërë prej të drejtave të fëmijëve ndaj prindërve të tyre. Allahu I Lartësuar ka thënë: “Nënat, ato që duan ta plotësojnë gjidhënien, janë të obliguara t’u japin gji fëmijëve të vet dy vjet të plota. I ati i fëmijës është i obliguar për furnizmin dhe veshmbathjen e tyre (gruas) ashtu si është rregulli”<\/strong><\/span>[53]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj në rritje dhe edukim: <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          Allahu u ka bërë obligim baballarëve edukimin e fëmijëve të tyre, djem apo vajza, me edukatë trupore, mendore dhe fetare. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “I mjafton njeriut si mëkat që ta humbë atë që e ka nën përkujdesjen dhe përgjegjësinë e tij”<\/em><\/span>([54]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em> Ai, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, gjithashtu ka thënë: “Çdonjëri nga ju është kujdestar dhe përgjegjës për atë që e ka nën përkujdesje; Udhëheqësi është kujdestar dhe përgjegjës për ata që i ka nën udhëheqje, burri është kujdestar i familjes së tij dhe është përgjegjës për ta, gruaja është kujdestare në shtëpinë e familjes së burrit të saj dhe përgjegjëse për atë që e ka nën përkujdesje dhe shërbëtori është kujdestar për pasurinë e zotëriut të tij dhe përgjegjës për atë që e ka nën përkujdesje”<\/em><\/span>([55]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Gjithashtu, prindërit duhet zgjedhur emrat më të bukur dhe më të përshtatshëm për fëmijët e tyre. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Nëse ndodh ndarja në mes të burrit dhe gruas, atëherë fëmijët duhet të mbesin me nënën e tyre, sepse ajo ndjen më shumë dhimbje për ta dhe është më e mëshirshme. Këtë e vërteton hadithi i Amr ibn Shuajbit, në të cilin përcillet se një grua tha: O i dërguar i Allahut! Për këtë birin tim barku im ka qenë bartës i tij, gjiri im shuajtës i etjes së tij dhe prehëri im bartës dhe mbrojtës i tij, e babai i tij pasi që më ka shkurorëzuar dëshiron ta marrë nga unë. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, tha: “Ti ke më shumë të drejtë në të, përderisa nuk martohesh”<\/em><\/span>([56]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj në butësi, solidaritet dhe mëshirë ndaj saj: <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          Vajza ka nevojë për këto gjëra sikurse ka nevojë për ushqim dhe pije, sepse këto ndikojnë në gjendjen e saj shpirtërore dhe në sjelljet e saja. Islami është fe e dashurisë, ndjeshmërisë dhe dhembshurisë ndaj të largëtit, e si mos të jetë ndaj të afërmit. Ebu Hurejre, Allahu qoftë i kënaqur me të, ka thënë: I Dërguari i Allahut, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, e puthi Hasanin, të birin e Aliut, Allahu qoftë i kënaqur me të n<\/span>ë prezencën e <\/span>El-Ekrau ibn Habis, i cili tha: Unë i kam dhjetë fëmijë dhe asnjëherë nuk e kam puthur asnjërin prej tyre. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, e shikoi atë dhe tha: “Ai që nuk mëshiron, nuk mëshirohet”<\/em><\/span>([57]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj në mësim: <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          Islami e ka obliguar kërkimin e diturisë për çdo musliman dhe muslimane. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kërkimi i diturisë është obligim për çdo musliman”<\/em><\/span>([58]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Gjithashtu, mësimin e vajzave në veçanti e ka bërë shkak për shtimin e shpërblimit. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “Kushdo që e posedon një robëreshë të vogël, e mëson dhe e edukon atë në formën e duhur, pastaj e liron atë dhe martohet me të, ai do t’i ketë dy shpërblime”<\/em><\/span>([59]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj në barazi: <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          Islami ka obliguar barazinë dhe drejtësinë, në form<\/span>ë<\/span> të përgjithshëm, në mes të fëmijëve. Nuk ka dallim në sjellje të mëshirshme prindërore dhe në dhembshuri ndaj tyre, pa marrë parasysh gjininë e tyre. Këtë e vërteton ajeti vijues: “Allahu urdhëron drejtësi, bamirësi, ndihmë të afërmve, e ndalon nga imoraliteti, nga e neveritura dhe dhuna. Ju këshillon ashtu që të merrni mësim”<\/strong><\/span>[60]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           En-Nu’amn Ibn Beshiri, Allahu qoftë i kënaqur me të, ishte duke ligjëruar në minber kur tha: Babai im ma dhuroi një dhuratë. Amretu bintu Reuahate tha: Unë nuk jam e kënaqur me këtë gjë, por dua që për këtë të jetë dëshmitar Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të. Babai im shkoi te Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, dhe I tha: O I dërguar i Allahut! Djalit tim që e kam me Amretu bintu Reuahate ia kam dhënë një dhuratë, por ajo kërkoi nga unë që ti të jeshë dëshmitar për këtë gjë. Ai i tha: “A i kë dhënë fëmijëve tjerë dhurata të ngjashme me këtë?” <\/em>Ai tha: Jo. Atëherë Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, tha: “Kini frikë Allahun dhe mbani drejtësi në mes të fëmijëve tuaj”.<\/em> Pas kësaj babi im u kthye dhe e ktheu prapa (e anuloi) atë dhuratë<\/span>([61]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Cili është qëndrimi i pretenduesve se Islami i ka mohuar të drejtat e gruas ndaj këtij hadithi?<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj në zgjedhjen e burrit: <\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

          Islami e respekton mendimin e vajzës rreth martesës, e llogaritë atë si kusht për saktësinë e martesës dhe i jep asaj të drejtën e pranimit apo refuzimit të atij që i ofron asaj martesë. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, thotë: “Nuk martohet e veja para se të merret mendimi i saj për martesë dhe nuk martohet beqareja para se të merret leja (pëlqimi) e saj për atë martesë. Të pranishmit thanë: O I dërguar i Allahut! Si është leja e beqares për martesë? Ai tha: Heshtja e saj është leje për martesë”<\/em><\/span>([62]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Babai apo kujdestari i femrës nuk ka të drejtë ta detyrojë atë që të martohet me atë burrë që ajo nuk e dëshiron, dhe, nëse ndodh një gjë e tillë ajo ka të drejtë të kërkon prishjen e asaj martese. Këtë e vërteton hadithi I Hansa’ Bintu Xhudham El-Ensarije e cila ishte e ve dhe babai i saj e kishte martuar me dikë që ajo nuk dëshironte (e urrente martesën me atë burrë). Ajo u ankua te Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, dhe ai e anuloi atë martesë<\/span>([63]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Udhëzimet e ndershme profetike çdoherë nxitnin për kujdesje, nderim, mirësi dhe ndihmë të veçantë ndaj vajzave. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, thotë: “Kush i ka tri vajza apo tri motra, ose i ka dy vajza apo dy motra, sjellet mirë me to dhe i frikësohet Zotit në raportet e tij më to, do të hyjë në Xhenet”<\/em><\/span>([64]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Islami e ka llogaritur perkujdesjen dhe mirësinë ndaj vajzave prej shkaqeve për hyrje në Xhenet, që të jetë kjo nxitje për prindërit që të kujdesen për vajzat e tyre duke shpresuar në shpërblimin e Allahut. Aisheja, nëna e besimtarëve, Allahu qoftë i kënaqur me të, ka thënë: Më erdhi një e varfër që i bartte me veti dy vajzat e saj. Ia dhashë asaj tri kokrra hurma. Ajo ia dha secil<\/span>ës<\/span> prej vajzave të saj nga një hurmë, nd<\/span>ërsa <\/span>e ngriti të treten te goja e vet për ta ngrënë. Dy vajzat e saj ia kërkuan asaj edhe atë hurmë. Ajo e ndau atë në dy pjesë dhe secil<\/span>ës <\/span>ia dha nga një gjysmë. Më pëlqeu veprimi i saj, prandaj ia përmenda atë Profetit, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, i cili tha: “Për këtë gjë Allahu e ka bërë atë prej banoreve të Xhenetit, apo e ka amnestuar nga zjarri i Xhehnemit”<\/em><\/span>([65]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Siç ka urdhëruar Sheriati për barazi dhe drejtësi në mes të fëmijëve, djem qofshin ata apo vajza, në aspektin emocional, po ashtu ka urdhëruar për drejtësi në mes tyre në aspektin material. Ata janë të njejtë, prandaj nuk lejohet veçimi i djalit apo vajzës me ndonjë dhuratë. En-Nu’amn Ibn Beshiri, Allahu qoftë i kënaqur me të, ka thënë: Babai im më dha mua sadaka diç nga pasuria e tij. Nëna ime Amretu bintu Reuahate tha: Unë nuk jam e kënaqur me këtë gjë para se të dëshmojë për të Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të. Babai im shkoi te Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, që të kërkojë nga ai të bëhet dëshmitar i asaj sadakaje. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, i tha: “A e ke bërë këtë me të gjithë fëmijët tuaj?” <\/em>Ai tha: Jo. Atëherë Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, tha: “Kini frikë Allahun dhe mbani drejtësi në mes të fëmijëve tuaj”.<\/em> Pas kësaj babai im u kthye dhe e ktheu prapa (e anuloi) atë dhuratë<\/span>([66]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Kjo drejtësi në Islam nuk kërkohet vetëm në gj<\/span>ëra të mëdha<\/span>, por edhe në gjërat e vogla dhe të thjeshta, e për të cilat njeriut shpesh nuk i bie fare ndërmend, siç është drejtësia në mes të fëmijëve sa i përket puthjes së tyre. Enesi, Allahu qoftë i kënaqur me të, ka thënë: Një njeri ishte ulur afër Profetit, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, kur atij i erdhi djali i tij të cilin e mori, e puthi dhe e uli në prehër. Pas pak erdhi vajza e tij të cilën e mori dhe e uli pranë vet<\/span>ës<\/span>. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, i tha: “Nuk bëre drejtësi në mes tyre (në mes te djalit dhe vajzës në puthjen e tyre)<\/em><\/span>([67]<\/span><\/a>)<\/span>”<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Është e udhës, pasi që po flasim për kujdesin e Islamit ndaj fëmijëve, të flasim shkurtimisht për kujdesin e Islamit ndaj jetimit, për shkak të ndikimit të bonjak<\/span>ërisë<\/span> në gjendjen shpirtërore të fëmiut, e që mund ta shpie atë në devijim nëse jeton në një shoqëri që nuk ia jep atij të drejtat e tij, nuk e mbështet atë, nuk ndjen dhimbje për të dhe nuk e mëshiron atë. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Islami i ka kushtuar rëndësi të madhe kujdesit ndaj jetimit, djalë apo vajzë qoftë ai, dhe e ka bërë atë obligim për të afërmit e tij. Nëse ai nuk ka të afërm, atëherë obligimi për kujdesin ndaj tij, për edukimin dhe udhëzimin e tij bie mbi shtetin islam. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Allahu Fuqiplotë ka drejtuar kërcënim të ashpër për ata që e hanë pasurinë e jetimit pa të drejtë dhe që ia mohojnë atij të drejtat e veta, duke thënë: “Ata që e hanë pa të drejtë pasurinë e jetimëve, në të vërtetë ata hanë atë që mbush barkun e tyre zjarr dhe do të futen në zjarrin e Xhehenemit”<\/strong><\/span>[68]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “Unë jua bëjë haram hakun (padrejtësinë dhe mohimin e të drejtave) e dy të dobëtve: Jetimit dhe gruas”<\/em><\/span>([69]<\/span><\/strong><\/a>)<\/span><\/em>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Gjithashtu, na u është tërhekur vërejtja nga dëbimi i jetimit, duke i bërtitur dhe përulja e tij. Allahu Fuqiplotë ka thënë: “Pra, mos e përul jetimin”<\/strong><\/span>[70]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> 9. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Në mësimet islame shum<\/span>ë<\/span> citate nxisin për kujdes dhe mirësi ndaj jetimit. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “Unë dhe kujdestari i jetimit do të jemi në Xhenet kështu, dhe e ngriti gishtin tregues dhe të mesmin, duke i ndarë, paksa, ndërmjet veti”<\/em><\/span>([71]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Gjithashtu nxisin për ndjeshmëri dhe dhembshuri ndaj jetimit. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “A dëshiron që të të zbutet zemra dhe t’i arrish qëllimet (nevojat) tuaja? Mëshiro jetimin, përkëdhel kokën e tij dhe ushqeje atë nga ushqimi yt, do të të zbutet zemra dhe do t’i arrish qëllimet tuaja”<\/em><\/span>([72]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Islami ka treguar kujdes edhe për fëmijët që nuk u dihen prindërit, djem apo vajza qofshin ata. Ata kanë të drejtë ndaj muslimanëve dhe shtetit islam, dhe ata trajtohen sikurse jetimët. Profeti, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, ka thënë: “Për çdo gjallesë (për kujdesin ndaj saj) ka shpërblim”<\/em><\/span>([73]<\/span><\/a>)<\/span>.<\/span><\/em> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Ne, me këtë kujdes ndaj tyre (jetimëve dhe atyre që nuk u dihen prindërit) i kemi ofruar shoqërisë dy anëtarë të mirë që do t’i kryejnë obligimet e tyre ndaj shoqërisë dhe do të jetojnë sikurse njerëzit normal.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          Të drejtat e gruas si bashkëshorte: <\/span><\/span><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Allahu I Lartësuar ka thënë: “Dhe nga faktet (e madhërisë së së) e Tij është që për të mirën tuaj, Ai krijoi nga vetë lloji juaj palën (gratë), ashtu që të gjeni prehje tek ato dhe në mes jush krijoi dashuri e mëshirë. Në këtë ka argument për njerëzit që mendojnë”<\/strong><\/span>[74]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Pra, nga argumentet që tregojnë madhërinë e Allahut është që Ai njerëzit i krijoi në dy gjini, që njëri te tjetri të gjen prehje, pushim trupor dhe rehati shpirtërore. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Bashkëshortja në Islam është shtylla kryesore dhe bazamenti mbi të cilin ndërtohet familja islame. Islami e ka obliguar atë me obligime dhe respektim të drejtave të tjerëve, gjithashtu i ka dhënë asaj të drejta dhe i ka obliguar të tjerët me obligime të caktuara ndaj saj. Prej të drejtave dhe obligimeve të gruas janë:<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           <\/p>\r\n\r\n

          E drejta e saj në Mehr:<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Mehri është pasuri e caktuar të cilën Islami e ka bërë obligim për burrin që t’ia japë gruas së tij dhe është e drejtë e pakontestueshme e saj. Nga ajo pasuri nuk i lejohet të marrë as njeriu më i afërt i gruas, vetëm se me lejen dhe pëlqimin e saj. Akti martesor nuk plotësohet pa të dhe ky është argument i prerë për të drejtën e gruas në posedim të pasurisë. E drejta e saj në mehr nuk anulohet edhe nëse gruaja pajtohet me këtë gjë, përderisa nuk finalizohet akti martesor. E pas kësaj, ajo mund të veprojë me atë pasuri çfarë të dojë. Allahu I Lartësuar ka thënë: “Grave jepnu dhuratën e kurorës së tyre (niqahin) më të mirë, e në qoftë se ato nga vullneti i vet ju falin diçka nga ajo, atëherë hane atë hallall të mirë”<\/strong><\/span>[75]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Mehri është e drejtë e gruas dhe burrit nuk i lejohet që, nëse e shkurorëzon gruan për arsye nga ana e tij. Allahu I Lartësuar e ka përmendur se marrja e burrit gjë nga ajo pasuri<\/span> është<\/span> një veprimi I gabuar dhe shumë I rëndë, duke thënë: “Në qoftë se dëshironi të ndërroni (ta merrni) një grua në vend të një gruaje (të lëshuar), e asaj (të lëshuarës) i keni pas dhënë shumë të madhe, mos merrni prej saj asnjë send. A do të merrni atë pa të drejtë e në mënyrë mizore? Dhe si mund të merrni atë kur njëri-tjetrit iu keni bashkuar (në një shtrat) dhe kur ato kanë marrë prej jush një besë të fortë?”<\/strong><\/span>[76]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> Gjithashtu ka thënë: “O ju që besuat, nuk është e lejuar për ju të trashëgoni gratë (e të vdekurve) në mënyrë të dhunshme, e as t’i shtrëngoni për t’u marrë diçka nga ajo që ju keni dhënë atyre, përveç nëse ato bëjnë ndonjë imoralitet të hapur. Nëse i urreni ato, bëni durim, pse ndodh që Allahu të japë shumë të mira në një send që ju e urreni”<\/strong><\/span>[77]<\/span><\/strong><\/span><\/strong><\/a>.<\/span><\/strong> <\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

           Në këtë verset përmenden dhe garantohen të drejtat e bashkëshortes, e që janë:<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n